گزارشي از برگزاري سمينار آكادمي علوم اجتماعي

بحث دانشگاهی با هاله نور؟

سر انجام با وجود مشكلات فراواني كه از سوي معاونت فرهنگي دانشگاه تهران در مسير برگزاري سمينار آكادمي علوم اجتماعي ايجاد شده بود، اين سمينار در دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران بر گزار شد.
سمينار آكادمي علوم اجتماعي در تالار ابن خلدون اين دانشكده برگزار شد. در ابتداي مراسم خانم بهاره بيات، دبير همايش با ارايه گزارشي از روند بر گزاري و ترتيب مقدمات سمينار سخن گفت و همچنين اظهار داشت كه اين "فعاليت ها در واقع براي حفظ حيثيت دانشگاه و آكادمي است" چرا كه "در دانشگاه هاي ما پوزيتيويسم، اين گونه روايت شده كه دانشجو را بايد فقط براي بازار كار تربيت كرد، در حالي كه به اين مهم هم نائل نمي شود."

بيات سپس متذكر شد: "اين سمينار از آخرين تلاش هاست براي نجات آكادمي از مرگ." دبير سمينار در پايان از فراكسيون دموكراسي خواه تحكيم وحدت در جهت كمك به بر گزاري اين سمينار تشكر كرد.

مجتبي بيات قائم مقام دفتر تحكيم، ديگر سخنران سمينار بود كه به عنوان "يك دانشجو" ضمن دفاع از روحيه انتقادي دانشجو اظهار داشت: "دانشجو وظيفه اش تلاش براي جدايي ايدئولوژي از حاكميت سياسي است."

دكتر حاتم قادري استاد دانشكده علو م اجتماعي و كسي كه گويا اغلب دانشجويان به شوق شنيدن آنچه مي گويد آمده بودند، اولين سخنران رسمي مراسم بود. او ضمن سخناني با اشاره به وظيفه روشنفكر گفت: "هر چه ما آكادميك تر باشيم، مسووليت سنگين تري داريم و اين روي رفتار ما تاثير مي گذارد. اگر چنين تاثيري را در رفتارمان مشاهده نمي كنيم به اين دليل است كه آگاهي ما كامل نيست."

وي سپس افزود: "هنوز در جامعه ما، در اين عصر، برخي مدعي هستند كه الهاماتي به آنها مي شود و از هاله نور صحبت مي كنند. در اين صورت ما تا چه حد مي توانيم به بحث هاي دانشگاهي اميدوار باشيم؟"

اين استاد دانشگاه ضمن آنکه طرح چنين مسائلي را از جمله "تهديدات" فضاي آكادميک بر شمرد، به انتقاد از روح سياسي حاكم بر تفكرات دانشجويي پرداخت و اظهار داشت: "من منكر فعاليت دانشجويان نيستم، اما آنان اغلب سياسي عمل مي كنند تا اجتماعي و مدني." قادري به همين علت دانشجو را "نابودگر" آنچه خواند كه "خود پديد مي آورد."

دنبال حقيقت حقيقي

در ادامه جلسه، پيام دكتر عبدالكريم سروش تحت عنوان "آزادي حقيقت وحقيقت آزادي" توسط فرزندش حسين دباغ، قرائت شد. دكتر سروش در اين پيام از دانشجويان خواسته بود که" براي زنده نگه داشتن آكادمي به دنبال حقيقت حقيقي باشند."

رئيس دانشكده علوم اجتماعي؛ دكتر جمشيديها ديگر سخنران مراسم بود كه در باره "حوزه ودانشگاه؛ شباهت ها و تفاوت ها" سخنراني كرد. سپس به جاي به دكتر هاشم آغاجري از سخنرانان مراسم که به موقع به مراسم نرسيد، دكتر ابراهيم فياض در باره "بومي شدن علوم انساني" سخن گفت. دكتر فياض از جمله اظهار داشت: "جهاني شدن را آمريكايي ها پي مي گيرند و آلمان ها بحث ارتباطات ميان فرهنگي را مطرح مي كنند." دكتر فياض سپس پست مدرنيسم اروپايي را بحثي در مقابل جهاني شدن ارزيابي كرد.

دكتر موسي غني نژاد؛ سخنران بعدي در باره خصوصي سازي دانشگاه و اقتصاد مربوط به آن و دكتر حميد عضدانلو در باب گفتمان دانشجويي و ضرورت آزادي آكادميك صحبت كردند.

دكتر ناصر فكوهي استاد دانشگاه پس از غني نژاد پشت تريبون قرار گرفت. موضوع صحبت او علوم طبيعي؛ علوم انساني و قدرت سياسي بود. دكتر فكوهي در بخشي از سخنانش گفت: "نمي توانيم و دانشگاه و آكادمي نمي تواند قدرت سياسي را سور پريز كند، چرا كه قدرت سياسي براي جلو گيري از اين منظور پول خرج مي كند و هميشه هم افرادي خود فروخته هستند كه با پول قدرت با قدرت مشاوره دهند واين يكي از آسيب هاي اساسي آكادمي است."

وضعيت فلاکت بار

"من نمي خواهم در باره وضعيت فلاكت بار و اسفبار علوم انساني و مدرك پرستي و باند بازي در ايران صحبت كنم." دكتر رامين جهانبگلو سخنانش را اينگونه آغاز كرد و ضمن ابراز نااميدي از توسعه دانشگاه ها در ايران گفت: "به گفته كانت دانشگاه ها بايد اهداف روشنگري را تعقيب كنند، يعني به نهادهايي براي استفاده آزاد از عقل تبديل شوند." وي در پايان متذكر شد: "دانشگاه و آكادمي نهادي براي پيشبرد عقل انتقادي است."

مجري مراسم، سخنران بعدي را استادي معرفي كرد كه تا يك قدمي مرگ رفته اما از عقيده خود ذره اي عقب نشيني نكرده است: دکتر هاشم آقاجري.

و دکتر آقاجري از "اسلامي سازي علوم طبيعي و انساني در دانشگاه ها" پس از انقلاب انتقاد كرد و گفت:" عده اي به اشتباه ابتداي انقلاب نهادي تحت عنوان آكادمي علوم اسلامي تاسيس كردند تا هر آنچه را که ما از آن به عنوان علوم ياد مي كنيم اسلامي كنند، مثل علم رياضي اسلامي و..." وي در ادامه بحث اظهار داشت: "ايديولوژي حزبي و جزمي با واقعيات در تعارض است و ظاهرا اگر در عمل با حقيقت به تعارض رسيد بايد دستور داد حقيقت تغيير يابد نه ايدئولوژي."

وي با اشاره به حكومت هاي ايدئولوژيک و با اشاره به شوروي گفت: "آنچه در شوروي رخ داد اين بود كه ايدئولوژي مسير حركت تئوري را مشخص مي كرد."

کتاب هاي کمک درسي

باسابقه ترين استاد علوم اجتماعي دانشگاه تهران سخنران بعدي بود كه در رابطه با منابع در علوم انساني به صحبت پرداخت. دكتر غلامعباس توسلي با انتقاد از "جزوه محور شدن دانشگاه ها" ابراز اميد واري كرد كه اين عادت بد به مرور از ميان رود.

وي در ادامه با ابراز رضايت از انتشار منابع جديد علوم اجتماعي گفت: "بيش از 90 در صد منابع چاپي علوم انساني در 40 سال گذشته در 10 سال اخير صورت گرفته است، اما متاسفانه اغلب آنها كتابهاي كمك درسي و تست است." در ادامه دكتر هادي خانيكي با اشاره به وضعيت امروز جامعه آن را مشابه وضعيت سال 57 دانست و گفت: "آنچه در سر مقاله نامه دانشگاه در پاييز سال 57 آمده، دقيقا مشابه وضعيت امروز است." دكتر هادي خانيكي، در ادامه سخنان خودعلوم اجتماعي راسامان دهنده جامعه دانست.

آخرين سخنران اين مراسم، مديا كاشيگر بود كه به رويكردهاي ايدئولوژيك در نظام آموزشي اشاره كرد و گفت: "دانشگاه تنها گزينه ايديولوژيك جامعه مدرن است." كاشيگر بااين توصيف، اضافه کرد: "نظام آموزشي را بايد ايدئولوژيك دانست البته نه به معناي سياسي بلكه به اين معنا كه به عنوان مثال براي پديد آوردن صد هزار نخبه دانشگاهي ما پنج ميليون دانش آموز را بي خود در يك ماراتن شركت مي دهيم، در حالي كه همه مي دانند در نهايت چند نفر بايد انتخاب شوند. در صورتي است كه شايد اگر در ابتدا پرسش كنيم كسي بگويد تمايل ندارد نخبه شود."

گفته هاي كاشيگر حسن ختام روز اول سمينار بود و اندك افرادي كه باقي مانده بودند رفتند تا فردا باز بيايند و گفته هاي جلايي پور؛ شاپور اعتماد؛ يوسف اباذري؛ علي پايا؛ سارا شريعتي و دكتر عاملي را بشنوند.