همايش يكصدمين سال بزرگداشت مشروطيت از ديروز با سخنان رئيس‌جمهور در دانشگاه تهران آغاز شد. اين همايش قرار است به مدت دو روز در تهران و دو روز در تبريز به كار خود ادامه دهد. بزرگداشت مشروطيت و مشروطه‌خواهان در تاريخ ايران كاري است بجا و سزاوار. بزرگداشت مشروطيت بزرگداشت مردم ايران است. مردمي كه در يك قرن پيش در يك خيزش بي‌نظير جنبشي را پي‌افكندند و خواست‌هايي را طالب شدند كه در كمتر كشور ديگري در خاورميانه مي‌توان نشاني از آن به دست داد. بررسي چند و چون اين جنبش مقدس از حوصله اين مقال خارج است ناچار به همين اندازه بسنده مي‌كنيم كه مردم ايران در خيزش مشروطيت دست‌كم به دنبال سه‌خواست روشن و شفاف بودند، عدالت، امنيت و آزادي. تلاش مردم و نخبگان جامعه آن روز معطوف اين بود تا به دايره و چرخه حكومت خودكامه فردي و گروهي پايان بخشند و افسار آن را به دست مردم بسپارند. ايرانيان كه در درازاي تاريخ چندهزار ساله خود هميشه زخم تازيانه ستم شاهان را چشيده بودند در جنبش مشروطيت بيش از هر چيز دنبال عدالت بودند تا مرجعي بيابند كه داد آنها را از بيدادگران بستاند. خواست دوم مشروطه‌خواهان پايان بخشيدن به حكومت استبدادي و خودكامگي فردي و خانوادگي بود و سومين خواست آزادي و دموكراسي. در همين راستاست كه نخستين مطالبه مشروطه‌خواهان عدالتخانه است و سپس مجلس قانونگذاري و شوراي ملي تا بتوانند اسب سركش قدرت را لگام زنند و آن را از تاخت و تاز بازدارند و به حكومت فردي پايان بخشند.
با نگاهي گذرا به خواست‌هاي مردم در انقلاب يا جنبش مشروطيت درمي‌يابيم كه آن خواست‌هاي آغاز مشروطيت يعني عدالت و برابري و آزادي و امنيت جايش همچنان در ايران خالي است. اين واقعيت بيانگر آن است كه متأسفانه ايرانيان يك قرن است براي رسيدن به مقصود خود درجا مي‌زنند يا در دايره بسته‌اي حركت كرده‌اند و اگرچه راه زيادي را پيموده‌اند ولي در جاي اول خود ايستاده‌اند و امروز بايد حسرت آزادي‌هاي دوره مشروطه را بخورند و نشريات و روزنامه‌هاي آن روز.
حاليا به نظر مي‌رسد كه شركت‌كنندگان در اين همايش به جاي گفتن و نشستن و برخاستن، بايد ارزيابي و نقد جدي از روند تحولات يك قرن گذشته داشته باشند و عوامل اصلي اين درجازدگي و عقب‌ماندگي و گرفتار شدن در دايره بسته دور و تسلسل را شناسايي كنند و علل عقب‌ماندگي جامعه را به درستي و روشني بشناسند و به مردم بشناسانند.
راستي چه عواملي باعث شده است كه ژاپن كه با فاصله اندكي از ما جنبش مشروطيت را تجربه كرده است امروز به چنان جايگاهي از پيشرفت‌هاي عظيم صنعتي و اقتصادي و سياسي رسيده است كه با پيشرفته‌ترين كشورها برابري و همسري مي‌كند، اما كشور ايران امروز بايد حسرت يك قرن گذشته را بخورد و از داشتن جامعه‌اي با حداقل‌هاي مورد قبول در زمينه‌هاي پيشرفت اقتصادي و سياسي و فرهنگي محروم باشد.
همايش بزرگداشت يكصدمين سال مشروطيت اخطار و هشداري است براي مردم ايران، ايراني كه امروز بيش از هر زمان ديگر نيازمند آن است تا بتواند در چرخه شتابناك رقابت‌هاي جهاني جايي براي خود بيابد و بتواند حداقل‌هايي از معيشت و رفاه و آزادي و آبادي را براي خود تضمين كند.