با صدور قطعنامه شدید اللحن اتحادیه اروپا:

ایران زیر دو تیغه قیچی

دو جبهه جهانی، به موازات هم، مانند دو تیغه قیچی، جمهوری اسلامی ایران را در بر گرفته اند و آن را به سوی مقصد واحدی می برند: جنگ ـ چیزی که تندروهای آمریکایی و ایرانی ـ می خواهند، و یا پذیرش ضوابط جهانی در حقوق بشر و مسئله هسته ای، امری که گفتمان مدنی در ایران و جهان آن را می طلبد.

پرونده هسته ای که از هفته گذشته وارد فاز تازه مرحله جدید ـ روی کار آمدن دولت احمدی نژاد ـ شد، یکی از دولبه قیچی است. در برخورد با این پرونده، آن طور که محسن میردامادی گفت" دو نگاه" و این چنین که عماد الدین باقی در سرمقاله روزنامه شرق دیروز می نویسد" دو رویکرد" وجود دارد.

رویکرد یا نگاه اول در دولت محمد خاتمی دنبال می شد. تلاش دولت اصلاحات این بود که با" اعتماد سازی" نگذارد پرونده از" خط قرمز" بگذرد و روانه شورای امنیت سازمان ملل شود. دولت احمدی نژاد با" طرحی ابتکاری" صحنه را به دست گرفت که هسته مرکزی آن شعارهای تند بود و با یک عمل نمادین ـ یعنی راه اندازی تاسیسات یو.سی. اف اصفهان ـ وارد مرحله اجرا یا به قول مجریان آن" عملیاتی" شد. به گفته ولی الله شجاع پوریان، نماینده بهبهان در مجلس شورای اسلامی، که به فراکسیون اقلیت اصلاح طلبان درون نظام تعلق دارد:" با شعارهایی تند و تیز و خط و نشان کشیدن ها، مخالفان سیاست های هسته ای دولت جدید را بزدل و ترسو معرفی نموده و مغرورانه آنان را خائن و بی تفاوت به مصالح مردم معرفی" کردند. و حتی" اجماع" و" انسجام ملی" را به گفته شجاع پوریان" با دستور و فشار و تک نوازی" عملیاتی کردند. کار به جایی رسید که دکتر محمد سعیدی، از" اجماع هشتاد درصدی" در داخل و خارج کشور سخن گفت که بر اثر نظرسنجی به دست آمده است. این سیاست که با سخنرانی محمود احمدی نژاد در سازمان ملل به اوج رسید با ضربه ای که قطعنامه شورای حکام به آن وارد آورد، ناکارآمدی خود را نشان داد. مجموعه تحولات سیاسی در داخل کشور که دولت احمدی نژاد را تحت نظارت گرفت، سبب شد تا شعار" مقابله" به شعار" مذاکره" مبدل شود. دکتر علی آقا محمدی، سخنگوی سابق شورای عالی امنیت ملی که تندترین مواضع را در این زمینه داشت، سه روز قبل از اینکه جای خود را به حسین انتظامی بدهد، گفت:" مذاکره استراتژی ایران است". اما تغییر موضع، مانع از تغییر سمت او نشد. و مدیر کل اسبق مطبوعات وزارت ارشاد اسلامی و بنیانگذار روزنامه جام جم ـ که اولین روزنامه مدرن جناح راست سنتی ایران است ـ جایگزین علی آقا محمدی شد که اکنون در مقام رئیس مشاوران اتمی علی لاریجانی نشسته است. بلافاصله بعد از این تغییر بسیار پر معنا، مخالفت محمد رضا با هنر، یکی از چند" استاد" اصلی حزب موتلفه اسلامی با سپردن پرونده هسته ای به" مجمع تشخیص مصلحت نظام"، نشان داد که اندیشه سپردن پرونده هسته ای به هاشمی رفسنجانی هم در میان است. امری که در صورت انجام در صحنه سیاست پیچیده ایران، هاشمی رفسنجانی را که همواره خواستار مذاکره با آمریکا بوده است، در جایگاه ویژه ای قرار می دهد. پروندهسته ای هم مجدداو این بار در عمل، در اختیار حسن روحانی قرار می گیرد که در" مرکز استراتژیک تحقیقات نظام" در کنار محمد خاتمی نشسته است.

دیپلماسی سفر

چهل و هشت ساعت پیش از آنکه تغییر رسمی شعار" مقابله" به"مذاکره" اعلام شود، خبرگزاری آسوشیتدپرس خبر کوتاهی مخابره کرد که حکایت از ارسال علائم مثبتی از ایران مبنی بر مذاکره به آژانس بین المللی انرژی اتمی داشت. اندکی بعد وزارت امور خارجه ایران رسما و با صدور بیانیه ای آمادگی خود را" برای مذاکره با کلیه کشورهای عضو آژانس بین المللی انرژی اتمی از جمله سه کشور اروپایی بدون هیچگونه پیش شرط" اعلام کرد.بعد از انتشار این بیانیه به نوشته خبرگزاری ایرنا" دیپلماسی سفر" فعال شد. و نه تنها از جانب جمهوری اسلامی، بلکه از سوی مقابل یعنی آمریکا. روزنامه ایران از" مذاکرات هسته ای در سه پایتخت مهم" خبر داد. پکن که وزیر امور خارجه ایران در آنجا مذاکره می کرد و مسکو و لندن که خانم رایس و جان بولتون، سفیر آمریکا در سازمان ملل، درآنها مشغول رایزنی بودند.

قید عبارت" بدون هیچگونه پیش شرط" در بیانیه ایران ـ که این بار به زبانی نسبتا دیپلماتیک نوشته شده بود ـ به معنای این است که جمهوری اسلامی" معاهده پاریس" و" قطعنامه شورای حکام" را مبنای مذاکره نمی داند، قصد توقف فعالیت تاسیسات اصفهان را ندارد و بر اساس" طرح ابتکاری" احمدی نژاد آماده مذاکره است.

دکتر محمد سعیدی، از تندروترین مدافعان سیاست"مقابله" که مصاحبه ها و مطالبش به طور مرتب در روزنامه کیهان چاپ تهران منتشر می شود، فاز جدید در سیاست هسته ای دولت احمدی نژاد را توضیح می دهد. او که بر خلاف پرونده گذشته، ملایم تر حرف می زند و سخنانش هم تیتر اول روزنامه کیهان نمی شود" از حفظ حقوق در زمینه چرخه سوخت با طرف مذاکره" می گوید که در نتیجه آن" فضا در نوامبر کاملا متفاوت خواهد بود".سخنان او حاکی از این است که انتخاب چین برای نخستین مقصد" دیپلماسی سفر" به همان تحلیلی بر می گردد که آرای کشورها در شورای حکام، نادرستی آن را نشان داد.بر اساس این تحلیل" روسیه و چین و غیر متعهدها، در جبهه مقابل غرب قرار دارند و ایران می تواند با کسب موافقت این سه جبهه مخالف، سیاست خود را پیش ببرد".

سخنان منوچهر متکی در چین هم نشان می دهد که" در راستای سیاست نگاه به شرق" جمهوری اسلامی می کوشد با" حضور ایران و روسیه به عنوان دو کشور تامین کننده انرژی و حضور چین و هند به عنوان دو کشور وارد کننده انرژی" اتحادی استراتژیک را سامان بدهد.

طرف مقابل هم سیاست بسیار روشنی دارد که در سخنان وزیر خارجه فرانسه در دیدار با خانم رایس منعکس است:
" لزومی ندارد برنامه صلح آمیز هسته ای ایران با تاسیسات تولید سوخت همراه باشد". رایس هم که از دیدار ژاک شیراک به دیدار ولادیمیر پوتین می رود"مذاکره" بر سر این موضع را تایید می کند. سخنگوی وزارت خارجه آلمان هم که اکنون صاحب یک دولت راست همسو با آمریکاست، می گوید:"سه کشور اروپایی برای ادامه مذاکرات بر پایه توافق پاریس و قطعنامه آژانس آماده هستند". امری که مورد تایید داگلاس الکساندر رئیس دوره ای اتحادیه اروپا هم هست.

و در دل این سیاست"مذاکره" که نشان خواهد داد" نگاه به شرق" چقدر واقع بینانه است، تندروها هم از هر دو سو بر طبل جنگ می کوبند. جان بولتون، دیپلمات تند رویی که جرج بوش علیرغم مخالفت مجلس سنای آمریکا او را به عنوان سفیر آمریکا در سازمان ملل برگزید، در سفر به لندن شدیدا به ایران حمله می کند:" ایران برای هجده سال سعی در توسعه سلاح اتمی داشت، در حالیکه در این مدت جهان را در باره نیات خود فریب می داد". جان بولتون ایران را تهدید می کند که پرونده اش به شورای امنیت سازمان ملل فرستاده خواهد شد. حرفی که خانم رایس و ژاک شیراک هم تکرار می کنند. رئیس جمهور فرانسه که استقبال و بدرقه گرم و بیسابقه او از وزیر خارجه آمریکا، حتی سبب اعتراض مطبوعات فرانسوی هم شده است، می گوید:" اروپا و آمریکا موضع مشترکی دارند. یک راه همیشگی توسل جستن به مذاکرات است، اما راه دیگر شورای امنیت است".

و در ایران، امامی کاشانی در خطبه های نماز جمعه تهران، با سخنان خود پینگ پنگ سیاسی تندروان با جان بولتون را کامل می کند. او به آمریکا سخت می تازد و می گوید:" نظام اسلامی از حق داشتن انرژی هسته ای کوتاه نمی آید".

تیغه دوم قیچی

تیغه دوم قیچی، حقوق بشر است. پرونده ای که می تواند بعد از شروع فعالیت" شورای امنیت حقوق بشر"از سه ماه دیگر با عملکردی مشابه آن، جهان را از سوی دیگر علیه جمهوری اسلامی به" اجماع" برساند.
سخنگوی اتحادیه اروپا در پایان جلسه ای که برای سومین بار در ده ماه گذشته به صدور قطعنامه علیه ایران منجر شد، گفت:" ایران نمی تواند با اتحادیه اروپا توافقنامه همکاری داشته باشد، در حالیکه همزمان بلندپروازی های هسته ای خود را دنبال می کند و چنین وضعیت حقوق بشری دارد". منظور او از"چنین" عباراتی است که در قطعنامه اتحادیه اروپا آمده است. در این قطعنامه" پایمال شدن آزادی بیان و آزادی مطبوعات، زندانی کردن روزنامه نگاران و وبلاگ نویسان و اعدام نوجوانان" مورد اعتراض شدید قرار گرفته است. به گزارش خبرگزاری ها، نمایندگان اتحادیه اروپا، با عقاید مختلف، سخنان یکسان و تندی درباره وضعیت حقوق بشر در جمهوری اسلامی ایراد کرده اند. سخنان خانم آنجلیکا بیر، نماینده تام الاختیار اروپا در رابطه با ایران، بیسابقه تلقی شده است:" رژیم ایران به یک اقلیت نظامی ـ مذهبی تکیه دارد و همه گروه های سیاسی و تشکیلات زنان را قلع و قمع می کند. نباید به حکومت ایران اجازه داد تا بمب اتمی درست کند. باید با آمریکا همکاری کنیم. ایران می خواهد اروپا را دور بزند. ایران کارش در ادامه تجاوز آشکار به حقوق بشر و کمک به حزب الله لبنان و سرکوب اقلیت های قومی و زنان است. باید با ایران جدی، محکم و قوی برخورد کرد".

اتحادیه اروپا در قطعنامه شدید اللحن خود خواستار آزادی بدون قید و شرط اکبر گنجی، عبدالفتاح سلطانی، ناصر زرافشان و آزادی بیان در ایران شده است. در این قطعنامه حقوق بشر و پرونده هسته ای به هم پیوند خورده و جمهوری اسلامی را در میان دو تیغه قیچی جهانی قرار داده است:" در صورتی که ایران از مفاد پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای پیروی نکند و وضعیت حقوق بشر خود را بهبود نبخشد، اتحادیه اروپا به همکاری های تجاری خود با این کشور پایان می دهد".