دكتر قاسم شعله‌سعدى استاد روابط بين‌الملل دانشگاه تهران در پاسخ به پرسشهاى ما، نظرات خود را پيرامون چشم‌اندازهاى محتمل پرونده هسته‌اى ايران بيان مى‌كند.

مصاحبه‌گر: بهنام باوندپور

طبق گفته‌ى سخنگوى وزارت امور خارجه‌ى ايران آقاى آصفى، بررسى بسته‌ى پيشنهادى كشورهاى ۵+۱ به پايان رسيده و احتمال دارد كه ايران فردا پاسخ خود را به اين بسته بدهد. از اظهارات آقاى آصفى چنين برمى‌آيد كه پاسخ ايران صريحا آرى يا نه نخواهد بود. اگر اين‌طور باشد و ايران صريحا پاسخ مثبت ندهد، فكر مى‌كنيد اصولا مذاكره با غرب امكان‌پذير خواهد بود؟

قاسم شعله‌سعدى: من در مصاحبه‌اى كه قبلا با راديوى خود شما داشتم، پيش‌بينى كردم كه ايران نمى‌تواند يك جواب صريح ‌آرى يا نه بدهد‌. الان هم مى‌‌بينيم كه آن پيش‌بينى دارد، درست از آب درمى‌آيد و مشكل ايران اين است كه الان ديگر با وجود قطعنامه ۱۶۹۶ شوراى امنيت، ديگر بسته‌ى پيشنهادى موضوعيتش را از دست داده. قطعنامه ايران را ملزم مى‌كند كه تا پايان ماه اوت يعنى ۱۰ روز ديگر كليه فعاليت‌هاى هسته‌اى خود را متوقف كند و اگر نكند ممكن است با تحريم‌هاى شوراى امنيت مواجه بشود. چون اين قطعنامه بعد از مطرح شدن آن بسته‌ى پيشنهادى اروپايى‌ها هست، آن را تحت‌الشعاع قرار داده و ايران را در يك حالت الزام قرار داده كه يا بايد بگويد آرى يا نه، جواب دوپهلو و مبهم و احيانا ارائه‌ى يك پيشنهاد متقابل از سوى ايران فكر نمى‌كنم مشكل ايران را حل بكند و با اين ائتلاف جدى جهانى كه عليه ايران هست، وضع ايران بيش از پيش با مشكل مواجه است.

ولى شما معتقد هستيد،‌ اگر ايران پاسخ صريحا مثبت به بسته‌ى پيشنهادى غرب بدهد، امكان اين وجود دارد كه پرونده‌ى هسته‌اى ايران ديگر از شوراى امنيت خارج شود؟

قاسم شعله‌سعدى:  بله‌، ولى اين پاسخ بايد توأم با عمل باشد. يعنى ايران اگر بخواهد جواب مثبت بدهد، بايد بطور كامل حتى در مقياس آزمايشگاهى فعاليت‌هاى غنى‌سازى‌اش را متوقف كند و چون ايران اين مسئله را بصورت يك خواست ملى مورد تبليغ قرار داده و شعارهاى زيادى روى اين قضيه داده شده، افكار عمومى را تا حدود زيادى بسيج كرده‌اند و هزينه‌هاى هنگفتى را تاكنون كرد‌ه‌اند، اين عقب‌نشينى يك خفتى را براى حكومت خواهد داشت كه تحمل آن خفت براى حكومت ساده نيست، آن هم حكومتى كه شعار اصلى‌اش اصول‌گرايى و دفاع از ارزش‌هاست، اگر بخواهد به اين راحتى به خارجى‌ها باج بدهد و زير بار اين خفت برود، هزينه‌ى سنگين داخلى برايش خواهد داشت و لذا بسيار بسيار بعيد است كه ايران بتواند، يك جواب آرى مشخص به اين پيشنهاد بدهد.

از صحبت‌هاى خود آقاى آصفى هم چنين برمى‌آمد، همان‌طور كه شما هم گفتيد، كه پاسخ ايران صريحا مثبت نخواهد بود. اگر چنين اتفاقى بيافتد، فكر مى‌كنيد چه مسئله‌اى در انتظار جمهورى اسلامى ايران خواهد بود؟ تحريم غرب عليه ايران؟

قاسم شعله‌سعدى: در قطعنامه‌ى ۱۶۹۶ اين تهديد بصورت تلويحى آمده و ممكن است، تحريم‌ها آغاز بشود، منتهى تحريم‌ها هم مى‌تواند، مرحله‌اى باشد، يعنى در مرحله‌ى اول گسترده نباشد.

وزير خارجه‌ى ايران آقاى متكى، چند روز پيش گفته بودند كه جمهورى اسلامى ايران حتى ممكن است در مورد تعليق هم مذاكره كند، اما حالا آقاى آصفى گفته‌اند كه بحث تعليق در دستور كار ايران نيست. مگر مى‌شود در مورد موضوعى مذاكره كرد كه از پيش صريحا غير قابل قبول بودن آن اعلام شده باشد؟

قاسم شعله‌سعدى:  مجموعه دستگاه ديپلماسى ايران داراى گرايشهاى متنازع و متعددى است، اما تصميم اصلى و نهايى را دفتر و بيت آقاى خامنه‌اى مى‌گيرد و بقيه بايد، مجرى باشند و چون آقاى خامنه‌اى هم صراحتا موضوع غنى‌سازى را خارج از دستور قرار دادند و گفته كه ما اصلا راجع به اين مذاكره‌اى نخواهيم كرد، اين اولا در تعارض با موضع آقاى خامنه‌اى هست، از سويى ديگر با قطعنامه‌ى ۱۶۹۶ بحث مذاكره ديگر منتفى است. يك قطعنامه‌اى در چارچوب فصل هفتم منشور ملل متحد صادر شده، حالا ناعادلانه، غير حقوقى يا هر چه مى‌خواهند، اسمش را بگذارند، بنابراين هر چه كه جلوتر برويم امكان رويارويى ايران با قدرت‌هاى بزرگ هر لحظه بيشتر مى‌شود، چون قدرت‌هاى بزرگ دقيقا بدنبال جواب آرى يا نه هستند و بحث مذاكره را خيلى حالا جدى نمى‌گيرند، لذا امكان برخورد با ايران بيش از گذشته است. در هر حال تحريم هم ولو اگر بصورت محدود عليه ايران تصويب بشود، مى‌تواند براى ايران بسيار مضر باشد و برنامه‌هاى عمومى حكومت را با مشكل جدى مواجه بكند.

ايران در آستانه‌ى مهلتى كه خودش براى پاسخ به بسته‌ى پيشنهادى اعلام كرده بود و مدت كوتاهى پيش از مهلت داده شده از طرف شوراى امنيت به ايران براى تعليق غنى‌سازى، دست به يك مانور نظامى سراسرى هم زده است. اين دومين مانور بزرگ نظامى طى سه ماه گذشته است. آيا فكر مى‌كنيد جمهورى اسلامى ايران خودش را براى مقابله با يك رويارويى نظامى احتمالى آماده مى‌كند؟

قاسم شعله‌سعدى:  طبيعتا بايد هم اين كار را بكند، يعنى نبايد دست روى دست بگذارد تا بيايند بدون هزينه‌ متلاشى‌اش بكنند. ايران هم آماده مى‌شود كه اگر آنها بخواهند هزينه‌ى نظامى به ايران تحميل بكنند، قدرت‌هاى غربى هم دچار هزينه بشوند و اين برخوردها خيلى ساده هم نباشد. ايران اگر اين كار را نكند، پس چه كار بايد بكند؟ ايران طبيعى است كه مى‌خواهد از خودش دفاع بكند، اما مشكلى كه ايران دارد، اين است كه اين نوع مانورها و عرض اندام‌ها با يك قدرت هم‌‌تراز و هم‌وزن ايران مى‌تواند بسيار مؤثر باشد، اما اگر قرار باشد جامعه‌ى جهانى و قدرت‌هاى مسلط در مورد ايران اقدام بكنند، احتمالا در چارچوب قطعنامه‌هاى شوراى امنيت،‌ احتمالا با مشاركت ناتو، آنوقت اين قدرت‌هايى كه دارد به نمايش در‌مى‌آيد، خيلى بازدارنده نخواهد بود. طرفين قدرت مساوى ندارند.

خود شما حمله‌ى نظامى به ايران را در شرايط كنونى تا چه حدى محتمل مى‌دانيد؟

قاسم شعله‌سعدى: از يك سال گذشته، بيش از هر زمانى بر طبل اقدام نظامى كوبيده شده است. هر چند يكى دو ماه اخير شتابش محدود شد، اما كماكان احتمال اقدام نظامى احتمال بالايى است راجع به ايران، و بيشتر برمى‌گردد به اينكه شرايط داخلى ايران چگونه خواهد بود و ائتلاف جهانى در مورد ايران ادامه خواهد يافت يا آن ائتلاف تضعيف بشود، هر چند كه با تضعيف ائتلاف جهانى در مورد ايران احتمال اقدام قدرت‌هاى غربى كاهش پيدا نمى‌كند، بلكه ممكن است آن اتفاقى كه در مورد عراق افتاد و آمريكايى‌ها و متحدينشان شوراى امنيت را دور زدند و بصورت يكجانبه اقدام كردند،‌ اين احتمال راجع به ايران كماكان به قوت خودش باقى است.