سخنراني جلايي پور در منزل عبدالله نوری:

توانايي ها و كاستي های روشنفكری ديني

"فعاليت روشنفكران ديني از چه كاستي هايي رنج مبرد؟" اين سوالي بود كه دكتر حميدرضا جلايي پور استاد جامعه شناسي دانشگاه تهران و عضو جبهه ي مشاركت در پي پاسخ دادن به ان بود.

حمديرضا جلايي پور كه در نشست ماهانه ي اصلاح طلبان در منزل عبدالله نوري حضور داشت، پس از خواندن دعاي كميل توسط عبدالله نوري در حضور چهره هاي اصلاح طلب از جمله تقي رحماني، مهدي كروبي، هاشمي طبا، دكتر باوند، ابراهيمباي سلامي، مبلغ، علي حكمت، هادي قابل و.. به سخنراني پرداخت.

جلايي پور كه عنوان سخنراني خود را "توانايي ها و كاستي هاي مدرسه ي روشنفكري ديني" گذاشته بود و در پي پاسخ دادن به سوالي كه پيش از اين اشاره شد بود در ابتدا گفت: "در عرصه ي عمومي ايران سوالات اصلي اين است كه روشنفكران ديني سياست، دين، مدرنيته را چگونه ارزيابي مي كنند؟ و يا اينكه اين روشنفكران محصوي دوران گذار هستند؟ آيا اينها حزب و يا طبقه هستند و سوالاتي از اين دست وجود دارد كه همه را مشغول به خود كرده است."

مدرسه ي روشنفكري

وي ادامه داد: "به نظر مي رسد روشنفكران ديني در ايران يك مدرسه اند. اما اين مدرسه جا و مكان مشخصي ندارد و تابلوي بخصوصي در اين مورد ديده نمي شود. بنابراين بيشتر مفهومي است مفهومي كه طيف وسيعي را دربر مي گيرد."

جلايي پور افزود: "كنفرانس ها، همايش ها، سخنراني ها در مساجد و.... از جمله ي محلهايي هستند كه اين مدرسه در آنها فعاليت مي كند اما همانطور كه گفتم مكان مشخصي ندارد اما تاثير گذار است و بر عناصر معرفتي، اجتماعي و ارزشي بخصوصي تاكيد مي كند."

اين استاد جامعه شناسي در ادامه در توضيح تيپ مدرسه ي روشنفكري ديني ايران گفت: "به عنوان مثال همين جلسات ماهانه ي منزل آقاي نوري هم در همان مدرسه ي روشنفكري ديني ارزيابي مي شود و يا حسينيه ي ارشاد و.. هم از اين دست است و افراد اين مدرسه هم تاثير گذار هستند و فعاليت اين تيپ هم ريشه دار و غير قابل حذف هستند."

اصلاح طلبي، انديشه ي مسلط

عضو جبهه ي مشاركت در ادامه تاكيد كرد: "تيپ و فعاليت مدرسه ي روشنفكري ديني به شكلي بود كه امروز پس از سه دهه حاكميت اقتدارگرايي مذهبي در ايران نه تنها اقتدار گرايان دستاورد مثبتي نداشتند بلكه در اثر فعاليت روشنفكران ديني انديشه ي اصلاح طلبي، انديشه ي مسلط است و پررونق ترين اجتماعات فكري از روشنفكران ديني بود كه اين نشان مي دهد كالاي مدرسه ي روشنفكري ديني هنوز خريدار دارد."

وي در ادامه به برخي از كاستي هاي مدرسه ي روشنفكري ديني اشاره كرده و گفت: "مدرسه ي روشنفكري ديني جا و مكان ثابت و تابلوي مشخصي ندارد و اين از كاستيب هاي آن به حساب مي آيد. در حالي كه وضعيت اين مدرسه قبل از انقلاب به اين شكل نبود و مكانهايي همچون حسينيه ي ارشاد محل مدرسه ي روشنفكري ديني به حساب مي آمد. امروز اين امكان از روشنفكري ديني سلب شده است."

روشنفكران تكنواز

وي در ادامه گفت: "نداشتن بودجه و مشكل شديد مالي و همچنين فعاليت تكنوازانه و انفرادي روشنفكران ديني از ديگر كاستي هاي اين مدرسه است كه به پايين امدن كارايي آن مي افزايد."

وي افزود: "اين مشكل سبب مي شود كه در مواقع لزوم روشنفكران و افراد اين مدرسه نتوانند به خوبي از كيان مدرسه و روشنفكري ديني دفاع كنند."

اين استاد دانشگاه در ادامه در بيان كاستي هاي ديگر روشنفكري ديني گفت: "گفت و گوي از راه دور و اشاره گونه ميان روشنفكران ديني و سنت گرايان مذهبي و نيز تناقض در دفاع روشنفكري ديني از مدرنيته از ديگر كاستي هاي روشنفكران ديني ايران است."

وي افزود: "روشنفكران ديني در ايران در دفاع از مدرنيته به بعد معرفتي و عقلانيتي آن توجه ميكنند اما در ساير ابعاد مدرنيته از اصلي ترين ابعاد آن يعني اخلاق و رفتنار مدني فراغ هستند و به آن توجهي ندارند."

اين روزنامه نگار تاکيد کرد: "روشنفكران ديني تصوير توصيفي و تحليلي دقيقي از دينداري مردم در پايين جامعه ندارند بطوريكه اين روشنفكران در بالاي هرم جامعه به دنبال اسلام حداقلي هستند در حالي كه اكثريت بالاي جامعه را هم اسلام گراياني تشكيل مي دهند كه خواستار نسخه ي اسلامي همه چيز از فلسفه، علم تا تكنيك هستند كه اين امر موجب چالش روئشنفكري ديني با جامعه مي شود."

جلايي پور در ادامه افزود: "در دوران مدرن در معرض انواع هويت يابي ها قرار گرفته ايم اما روشنفكران ديني با غفلت از ابعاد بحران هويتي، خصوصا هويت ديني پيامدهاي نه چندان مثبتي را شاهد بوده اند، روشنفكري ديني ما به اين امر بي توجه بوده در حالي كه مثلا در دانشگاه هاروارد كه به اصطلاح مظهرعقلانيت مدرن است مراسم و مناسك هويتي جاري بوده و است."

اين استاد دانشگاه با اشاره به برخي ديگر از كاستي هاي روشنفكري ديني در ايران گفت: "دموكراسي تنها وسيله است در حالي كه روشنفكران آن را تنها راه معرفي كرده اند. حل معظل جامعه با تلاش و كوشش مستمر ميسر است.اين درحالي است كه تاكيد روشنفكران بر دموكراسي اقتدارگرايان را به وحشت انداخته تا همه در مقابل روشنفكران در يك سنگر قرار بگيرند."

حرکت بدون قطب نما

وي در پايان گفت: "البته بايد گفت برخي از روشنفكران در سالهاي اخير به رفع مشكلات روشنفكري ايران مي پردازند و اين آينده ي خوبي را نويد مي دهد اما متاسفانه هنوز برخي از روشنفكران نوع ديسيپلين خود را مشخص نمي كنند و بدون قطب نما و تعيين جهت و مسير حركت مي كنند كه نمونه ي آنها مانيفست اكبر گنجي است."