وقتي پاسخگويي لازم نباشد

شيوه موضع گيري مسوولان کشورها در مناسبت هاي بين المللي را، مي توان بازتابي از ويژگي هاي سيستم سياسي هر کشور دانست.

در اجلاس امسال مجمع عمومي سازمان ملل متحد، رئيس جمهور ايران به عنوان نماينده کشوري که در آن به دنيا آمده ام، و وزير امور خارجه هلند به عنوان نماينده کشوري که اکنون عضويت مجلس آن را به عهده دارم، هر دو به ارائه سخنراني پرداختند.

آقاي احمدي نژاد، در حالي به نمايندگي از کشور خود به سخنراني پرداخت که مردم ايران، عملاً از امکان حساب کشي موثر از رفتار و سخنان وي و ساير مسوولان ارشد مملکتي برخوردار نيستند و در حقيقت، اين مسوولان اساساً نيازي به پاسخگويي در خود احساس نمي کنند. اما در سوي مقابل، مسوول هلندي، زير ذره بين افکار عمومي، رسانه ها و احزاب کشور خود قرار دارد و چنانچه کلامي بر خلاف برآيند افکار عمومي و حيطه اختيارات خود سخن بگويد، بلافاصله به پرسش و استيضاح کشيده مي شود.

نتيجه چنين تفاوتي، در عمل روشن است: آقاي احمدي نژاد در هر زمان "هر آنچه دلش مي خواهد" مي گويد و بعد نيز، هر زمان صلاح ديد هر کدام از حرف هايي که زده را عوض کرده يا پس مي گيرد.

رئيس جمهور ايران، سخنراني آتشين امسال خود در مجمع عمومي را در حالي ارائه کرد که در جريان مصاحبه هايي که طي مدت اقامت خود در نيويورک با رسانه هاي مختلف به انجام رساند، اساساً حاضر به پاسخگويي در مورد مضامين سخنراني هاي قبلي نبود. به طور مشخص، اگر چه وي طي يک سال گذشته، به طور پي در پي به بيان سخنان جنجالي از تريبون هاي داخلي پرداخته بود، وقتي در جريان مصاحبه هاي مختلف در مورد سخنان قبلي خود به پرسش کشيده مي شد، به سادگي با پاسخ هاي نامتعارف يا حتي طنزآلود از ارائه پاسخ مشخص طفره مي رفت.

ترديدي نيست که ما سخنان پي در پي ريیس جمهور ايران در مورد موضوعاتي چون "محو اسراييل"، "نفي هولوکاست" و امثال آن را محکوم مي کنيم. ولي اگر طرح اين شعارها، سياست "حساب شده" دولت ايران بود، يا حتي اگر رئيس جمهور ايران قصد داشت با سر دادن شعارهاي تند ضد آمريکايي و ضد اسراييلي، به جذب افکار عمومي مسلمانان جهان بپردازد، قاعدتاً بايد از فرصت پخش سخنانش از بزرگترين تريبون هاي جهان [رسانه هاي آمريکايي] براي تبيين مواضع خود استقبال مي کرد. اما آقاي احمدي نژاد نه تنها اين کار را نکرد، که تمام تلاش خود را براي "تبيين نکردن" مواضع قبلي خود به کار گرفت.

هنوز فراموش نشده است که اظهارات تند رئيس جمهور ايران در ماه هاي گذشته، چگونه يکي پس از ديگري موجي از فشار جهاني را عليه ايران ايجاد کرد و چگونه ايرانيان را در سراسر جهان مجبور به تحمل تبليغات منفي فراوان نمود.
اما از آنجا که حتي تمام اين تأثيرات منفي، در سطح داخلي منجر به ايجاد فشار جدي بر رئي دولت ايران نمي شود، رئيس اين دولت مي تواند هر چند بار ديگر هم که مايل بود به آزمون و خطا در عرصه گفتار بپردازد و هر بار، نهايتاً در صورت بالا رفتن هزينه هاي ديپلماتيک اظهارات خود، به گونه اي رفتار کند که گويي هرگز چنان سخناني را بر زبان نرانده است.

اين شيوه، البته مختص آقاي احمدي نژاد نيست؛ چرا که در تمامي ديگر سيستم هاي غيردموکراتيک دنيا نيز، مسوولان فارغ از پاسخگويي، براي تأمين منابع کوتاه مدت سياسي و تبليغاتي، مکرراً به رفتارهايي مي پردازند که حاضر به دفاع شفاف از آنها در عرصه بين المللي نيستند.

اما واقعيت آن است که گذشته از آن که چنين مسوولاني در حين مصاحبه هاي مطبوعاتي و سخنراني هاي خود در مجامع بين المللي حاضر به پذيرش هزينه رفتار خود بشوند يا نه، مردم آنها به ناچار، هزينه سياست هاي مسوولان ناپاسخگوي خود را پرداخت خواهند کرد. البته براي رئيس جمهور ايران، هرزمان ممکن است که بدون توضيح بيشتر، به انکار مواضع و حتي اقدامات قبلي خود بپردازد، اما وقتي فشار جهاني ناشي از چنين مواضع و اقداماتي به انزواي بيشتر ايران بينجامد، اين ميليون ها ايراني – و نه دولتمردان – خواهند بود که هزينه سياست هاي دولتمردان ناپاسخگوي خود را، با سخت شدن شرايط زندگي خود خواهد پرداخت.