مجتبي
بيات
شنبه مراسم روز “ملی آزادی اندیشه و بیان “در چهارمین
سال صدور حکم اعدام برای دکتر هاشم آغاجری در تالار شهید چمران دانشکده فنی
دانشگاه تهران برگزار شد . گویا برگزاری این مراسم بمانند آنچه که در مراسم
مشابه سال پیش اتفاق افتاد خالی از تنش واعتراض نبوده است . بد نیست به این
بهانه گذری هر چند کوتاه بر چگونگی نام گذاری این روز و اتفاقات منبعث از این
نام گذاری داشته باشیم .
آبان 1381 : دكتر هاشم آغاجري استاد تاريخ
دانشگاه بواسطه ايراد سخنراني سنت شكنانه در شهر همدان به اعدام محكوم مي شود
. اين حكم در روز 18 آبان 1381 صادر شد. دانشگاه هاي سراسر كشور سراسر خروش و
اعتراض مي شوند . سرانجام حاكمان دست از پا فشاري بر اقدام قرون وسطي خود بر
مي دارند و آزادگي جاودان مي شود .
آبان 1382 : در اولین سالگرد صدور
حکم اعدام برای دکتر آغاجری( آبان ماه 1381 )، شماری از ا عضاء شورای عمومی
انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی تهران( اعضای فراکسیون
دموکراسی خواه که آن روزها مدرن نامیده می شد) طرح پاسداشت و نام گذاری روز
“ملی آزادی اندیشه و بیان” را به تصویب شورای عمومی انجمن اسلامی دانشگاه مي
رسانند .قبل از تصویب این برنامه يكي از اعضاء به نمایندگی از سوی تعدادی از
اعضای شورای عمومی که پیش از این در جلسه برنامه افطاری انجمن درباره لزوم
یاد آوری و پاسداشت روز 18 آبان صحبت و بحث کرده بودند با حضور در دفتر
فخررازی مسئله را با دبیر تشکیلات وقت- امیر معتمدی- در ميان مي گذارد . وی
در واکنش به درخواست اعضاء با متهم کردن آنها به ناپختگی و یادآوری زندانهای
تابستان 1382 ضمن مخالفت از طرح آن در جلسه شورای مرکزی خودداری مي کند .
در همان ایام فراکسیون مدرن با سازماندهی حق رای های خود در جلسه ی
شورای عمومی بعدی طرح فوق را تحت عنوان “پاسداشت روز ملی آزادی بیان و
اندیشه” از تصویب شورای عمومی مي گذراند . آقای معتمدی که غایب آن جلسه مي
باشد بعد از اطلاع از تصویب طرح خود را سراسیمه به دانشکده هنرهای زیبا محل
برکزاری جلسه شورای عمومی مي رساند . وی که به شدت برافروخته مي باشد در
اقدامی پیشبینی شده جهت خارج كردن طرح از دستور جلسه کت از تن به در مي کند و
به سوی امیر کشتگر رئیس جلسه حمله ور مي شود که چرا بدون هماهنگی با من چنین
طرح پرهزینه ای را در دستور کار قرار داده ای . اما کار از کار گذشته و با
درایت کشتگر و طراحان طرح از تصویب شوراي عمومي گذشته و لازم الاجرا مي شود .
در طرح تصویبی علاوه بر نام گذاری و لزوم پاسداشت 18 آبان شورای مرکزی موظف
به صدور بیانه ای با محور هایی متفاوت از آنچه پیش ازاین در بیانیه های انجمن
تهران دیده می شد ، مي شود .
در هفته بعد برنامه پاسداشت به شکل تجمع
در برابر مسجد دانشگاه و ایراد سخنرانی و قرائت بیانیه های انجمن های دانشکده
ها و همچنین شورای مرکزی و سپس حضور در برنامه سخنرانی نمایندگان مجلس ششم که
توسط انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده فنی برگزار شده بود بر پا مي شود. در آن
روز برای اولین بار از مسئولین رده بالای نظام از طریق تریبون انجمن تهران که
تا پیش از این ملک احزاب وابسته و حاکمیت بود انتقادهای سخت و بی پروایانه ای
صورت مي گيرد . در واقع تصویب و برگزاری موفقیت آمیز برنامه “روز ملی آزادی
بیان و اندیشه ”توسط طیف مدرن انجمن تهران سرآغاز صف بندی دو طیف مدرن و سنتی
در انجمن مي شود . مهترین پیامد اتفاقات آن روز برای طیف سنتي ؛ استعفاء امیر
معتمدی دبیر وقت انجمن از شورای مرکزی بود . بعدها شنیده شد آقای معتمدی به
دنبال نا توانی در پایبندی به تعهد خویش به نماینده وقت نهاد رهبری در
دانشگاه آقای ابوترابی فرد ، مبنی بر آرام نگه داشتن فضای دانشگاه در قبال
آزادی سریع از زندان –معتمدی در تابستان 1382 به همراه سعید بابابی دبیر وقت
انجمن تهران به مدت چند ساعت به اوین برده شد – از سمت خود استعفاء داده است
. همچنین مهم ترین پیامد برنامه آن روز برای طیف مدرن؛ انسجام تشکیلاتی و شکل
گیری نطفه فراکسیون دموکراسی خواه انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و
علوم پزشکی تهران بود .
در واقع 18 آبان جدای از اهمیت وافر آن
بواسطه صدور حکم اعدام برای دکتر آغاجری و مقاومتها و اعتراضات گسترده
دانشجویی که سرانجام حاکمیت را به عقب نشینی وا داشت واجد اهميتي مضائف براي
دانشجويان دانشگاه تهران مي باشد . چراكه براي اولين بار در تاريخ بعد از
انقلاب انجمن تهران ٌْدانشجويان موفق شده اند كنشي اثر گذار و ماندگار را
به صورت مستقل و بدور از هماهنگي قبلي با عناصر حاكميت از خود به جاي گذارند.
آبان 1383 : نطفه شكل گرفته در آبان 82 به مرحله زايش رسيده است .
طيف سنتي انجمن ملتهب و عصبي از انسجام مدرن ها در تكاپوي مقابله با اصلاح
گران انجمن به سر مي برد . گراميداشت 18 آبان براي دومين سال پي در پي مورد
تاكيد مدرنهاست . جلسه شوراي عمومي در دانشكده روانشناسي تشكيل مي شود . در
شرايطي كه مدرنها دغدغه پاسداشت 18 آبان را براي دومين سال پي در پي در ذهن
مي پرورانند سنتي ها يكي از اعضاي طيف مدرن را لغو عضويت مي كنند . سنتي ها
مي گويند صدور حكم اعدام براي آغاجري اشتباهي بوده است كه در مراحل بعدي توسط
مسئولين قضائي اصلاح شده است . آنها مي گويند آغاجري مستحق مجازات بوده است و
زندان براي وي بهترين حكم ممكن مي باشد . مدرنها از اين گونه سخن گفتن بر مي
آشوبند .سرانجام بعد از ساعتي جنگ و جدل بار ديگر شوراي مركزي مكلف به
برگزاري مراسم 18 آبان مي شود . آغاجري به تالار چمران مي آيد و طعم آزادي را
با دانشجويان قسمت مي كند . بعد از چندي مدرنها با اميد به اصلاح انجمن تهران
با نام فراكسيون دموكراسي خواه انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران و علوم
پزشكي تهران اعلام موجوديت مي كنند . آنها اميدوارند سال ديگر به راحتي
ميزبان آغاجري باشند اما اتفاقات بسياري در راه است .
آبان 1384 : 18
آبان نزديك است و اين در حالي است كه چوب تعليق و لغو عضويت بر پيكره
دموكراسي خواهان از سوي سنتي ها و با همراهي مسئولين دانشگاه نواخته شده است
. جرم اين است :تاكيد بر استقلال جنبش دانشجويي و تبعيت نكردن ازطراحان نا
شناس طرح امنيتي دفتر تحكيم وحدت واحد . يكبار ديگر دموكراسي خواهان تهرا ن
از آزموني سخت سر بلند بيرون آمده اند . دموكراسي خواهان مسرور از تبديل شدن
مراسم پاسداشت 18 آبان به سنتي ماندگار در مراسم اين روز كه در تالار فردوسي
دانشكده ادبيات برگزار شده است حضور مي يابند . به پاس مجاهدت آقاجري در
برابر ظلم و تعدي رفته برخود سكوت مي كنند و فقط به نشانه اعتراض دست نوشته
هايي را بر فراز دستان خود بالا مي برند و اقدام به توزيع نشريه خود كه در آن
به افشاگري اقدامات طيف سنتي پرداخته اند مي پردازند . چندي بعد دكتر آغاجري
در ديدار تعدادي از نمايندگان دموكراسي خواهان از آنچه كه در انجمن تهران
توسط سنتي ها اتفاق افتاده است ابراز تعجب مي كند . ضمن اينكه آمادگي خود را
براي صحبت با طيف سنتي و مجاب كردن آنها به پذيرش حكميت اعلام مي دارد . سنتي
ها حكميت آغاجري و ديگر بزرگان را نمي پذيرند و اينبار با غسل شهادت و تواني
مضاعف به تصفيه انجمن تهران از نيروهاي دموكراسي خواه ادامه مي دهند .
آبان۱۳۸۵ : در پي حوادث خرداد ماه گذشته 54 تن از دانشجويان معترض به
كميته انضباطي احضار شده اند . مستمسك اين احضارها علاوه بر اراده دانشگاه به
برخورد با دانشجويان مصاحبه هاي سنتي ها با خبرگزاري هاي متعلق به جريانات
اصول گرا و روزنامه كيهان مي باشد . حسام الدين علامه كهنه دانشجويي كه 11
سال از ورودش به دانشگاه تهران گذشته است در جايگاه دبير وقت انجمن سنتي
معترضين را اراذل و اوباش مي نامد . كيهان در صفحه اول خود اظهارات وي در
سايت نوسازي را بازتاب ميدهد و نشريه صبح صادق ارگان سپاه پاسداران طي گزارشي
با استنداد به مصاحبه ي علامه به تخريب معترضين مي پردازد . 18 آبان كه مي
رسد سنتي ها سنت شكني نمي كنند و بار ديگر در پي گرامي داشت 18 آبان برمي
آيند .اما اينبار گرامي داشتي براي سرپوش گذاردن بر اقدامات خود طي تابستان و
مهر گذشته . دموكراسي خواهان باز هم از ماندگاري سنتشان مسرورند . با غرور در
تالار چمران حضور مي يابند . اينبار هم به مانند سال گذشته با در دست داشتن
پلاكاردها و نشرياتي كه در آنها ظلم هاي رفته بر خود از سوي سنتي ها را
بازتاب داده اند اعتراض خود را بيان مي كنند . روز قبل از برنامه دكتر كولايي
كه از جز به جز اتفاقات انجمن تهران مطلع است و به عنوان سخران به مراسم دعوت
شده است به دانشجويان دموكراسي خواه اطمينان مي دهد كه در صورت حضور و
سخنراني در مراسم به پاس آزادي بيان قسمتي از وقت خود را در اختيار دموكراسي
خواهان قرار خواهد داد تا آنها نيز به بيان دغدغه هاي خويش بپردازند . اما وي
به مثابه يك مشاركتي تمام عيار خلف وعده مي كند و معترضين خواهان تريبون را
عده اي هرج و مرج طلب مي داند. در اين ميان دكتر محسن كديور حضور و سخنراني
خود را منوط به حل و فصل مجادلات تهران مي دارد و چون سنتي ها بر اقدامات خود
پا مي فشارند از حضور در مراسم صرف نظر مي كند . دكتر هاشم آغاجري هم كه از
وي فقط براي حضور در مراسم بدون ايراد سخنراني دعوت به عمل آمده بود با
مشاهده يكه تازي و تماميت خواهي سنتي ها و اعتراضات مكرر دموكراسي خواه هان
تالار را ترك مي گويند.