”تا زمانيكه  ابعاد تحریم، اندازه و گستردگی و عمق آن مشخص نشده نمی‌توانیم به صورت دقیق بگوییم چه پیامدهای منفی بر اقتصاد ایران خواهد داشت.  در حال حاضر و در کوتاه‌مدت اثرات تحریم عمدتا روانی و به شکل برهم‌ زدن نوعی اعتماد در جامعه بازرگانی هست و در بلندمدت و میان‌مدت احتمالا اگر ابعاد تحریم آشکار بشود، بیشتر می‌شود در موردش صحبت کرد. تصور می‌شود شاید رقابتهای بانکهای مختلف دنیا، بويژه کشورهایی که بهرحال با ایران نوعی مراوده و مبادله سیاسی دارند بتواند کمی اثرات را خنثی بکند، منتها هزینه‌های مبادله و هزینه‌های دادوستد برای ایران با توجه به اینکه چندتا دست باید بچرخد و ریسک‌ها افزایش پیدا می‌کند، برای ایران کمی دردسر درست خواهد شد.”

اين دردسر تا چه اندازه جدى و پرهزينه است. برخى ديگر از كارشناسان اقتصادى معتقدند كه ما تازه شاهد آثار اوليه تحريم‌ها هستيم. تحريم‌هايى كه تنها از سوى شوراى امنيت اعمال نمی‌شوند، بلكه از سوى آمريكا نيز تحميل می‌شوند و پاره‌اى از بانكهاى اروپا نيز با آن همراهى می‌كنند. سختگيرى‌هاى گوناگون در قبال شركتهاي ايرانى، ندادن LC به آنها و محدود شدن همه گونه اعتبارات ارزى براى معاملات با ايرانيان، قيمت كالاهاي تمام شده را افزايش داده و واردات ايران از هم اكنون سخت‌تر و گرانتر از سابق صورت می‌گيرد.

دكتر سعيد شيركوند استاد دانشگاه و معاون وزير اقتصاد در دولت خاتمى اين روند را نگران كننده می‌داند و معتقد است كه بايد مسير را به سوى تعامل تغيير داد.

” من بخاطر تحریم و آینده‌ی آن احساس نگرانی دارم، یعنی معقتدم که، ساختارهای اقتصادی کشور ما بگونه‌ای هستند که ما چاره‌ای جز تداوم تعامل با اقتصاد جهانی نداریم. رشد و شکوفایی و حتا حفظ وضعیت موجود اقتصاد کشور ما در همکاری با کشورهای دیگر اتفاق خواهد افتاد و لذا امیدواریم که این روند بگونه‌ای باشد که ما از تعامل با اقتصاد جهانی محروم نشویم و شرایط سختی برای اقتصاد کشور ما ایجاد نشود.”

محسن صفايى فراهانى قائم مقام سابق وزارت امور اقتصادى و دارايى خطر تلاشهاى آمريكا در اعمال تحريم‌هاى گسترده تر عليه ايران را چندان تعيين كننده نمی‌داند و می‌گويد:

”آمریکایی‌ها که این کار را شروع کرده‌اند، اولین‌بارش نیست،‌ آمریکایی‌ها دوسه‌بار در طول این ۲۸ـ۲۷سال گذشته این کار را انجام دادند و چون نتوانستند یک هماهنگی بین‌المللی علیه ما بوجود بیاورند، می‌شود گفت خیلی موفق نبودند و امروز هم اقتصاد دنیا فقط متکی به دلار نیست که این مشکل بتواند تحمیل بشود به یک کشوری. امروز بهرحال وجود یک شرق قدرتمندی که حدود مثلا امروز ۲۵درصد تولید ناخالص ملی دنیا را در دست دارد،‌ اروپایی که ۳۴درصد تولید ناخالص ملی را در دست دارد، بهرحال در اقتصاد دنیا تاثیرگذار است و صرف اقتصاد آمریکا که کمتر از یک‌سوم اقتصاد جهانی‌ست نمی‌تواند همه‌ی مشکلات را برای یک کشور بوجود بیاورد، البته مشکل بوجود می‌آورد،‌ ولی نه به آن صورت گسترده‌ای که تاثیر سازمان ملل باشد.”

دكتر احمد مجتهد نيز در اين زمينه نظرى مشابه دارد او معتقد است كه فشارهاى آمريكا براى تحريم مسلما هزينه‌اى براى ايران خواهد داشت امااين هزينه متقابل است:

” یعنی در عین حال که برای ایران بهرحال ممکن است هزینه‌های اضافی در این رابطه داشته باشد، برای آمریکا هم به معنای خدشه‌دارشدن نقش بین‌المللی اقتصاد و دلار آمریکا در سطح بین‌المللی هست.  با این حال، یک‌مقداری بعضی از فعالیت‌ها، حالا یا بصورت مستقیم یا غیرمستقیم، توسط بانکهای دیگری که با ایران ارتباط دارند انجام خواهد شد و معمولا این مسایل برای بعضی از بانکها ممکن است یک درآمد قابل توجهی هم داشته باشد. اروپایی‌ها بهرحال فعلا به این تحریم نپیوستند و بعضی از بانکهای اروپایی خودشان را از این مسئله کنار کشیده‌اند و بعضی از بانکها بخاطر ارتباطات وسیعی که با آمریکا دارند دنباله‌رو بوده‌اند، اما خیلی از بانکهای دیگر هم این ارتباط را با ایران و همچنین کشورهای آسیایی جنوب شرقی و منطقه داشته‌اند و به نظر می‌آید این مسئله آنچنان نیست که باعث بشود در کل فعالیت‌های اقتصادی در ایران اختلال ایجاد بشود.”

محسن صفايى فراهانى معقتد است كه باوجود اين يك نكته را نبايد ناديده گرفت. او می‌گويد در شرایط امروز که اقتصاد محدود به چاردیواری هیچ کشوری نیست و فعالیت‌های تولیدی، صنعتی و مدیریتی هر کشور و تکنولوژی آن وابستگی به همکاری‌های بین‌المللی دارد، بدیهی‌ست که هر اقتصادی در این شرایط لطمه‌ی بسیار گسترده‌ای را خواهد خورد و در مورد تحريم ايران بايد ديد که شرایط چگونه خواهد بود.

”اگر مدت محدود باشد، این فشار هم محدود خواهد بود و این نگرانی‌ها گسترده نخواهد شد، ولی اگر زمان طولانی‌ای بخواهد بکشد، مسلما یک چیزی در عرصه‌ی يك جنگ تمام عیار می‌تواند در اقتصاد کشور تاثیر منفی بگذارد و امیدواریم که چنین شرایطی نه برای ایران نه برای هیچ کشور دیگری پیش نیاید، چرا که در این وضعیت مردم آن کشور بیشتر از هر کس دیگری لطمه می‌بینند و فشارهای زیادی را باید تحمل بکنند تا برگردند به حالت اولیه‌ خودشان.”

به عقيده كارشناسان دامنه تحريمها از آنچه در شوراى امنيت تصميم گيرى می‌شود فراتر است. ايالات متحده از چند ماه پيش بدنبال ايجاد محدوديتهاى شديدتر براى ايران است. به عنوان مثال از يكى دوماه پيش به اين سو  واردات ايران سخت و گرانتر شده و شركتهاى حمل و نقل به سادگى حاضر به حمل كالا به ايران نيستند.

مريم انصاری