نويد احمدي

"نفت در اقتصاد ايران رانتي بسيار بزرگ و قوي محسوب مي شود. اين رانت به همه جامعه تسري دارد. جامعه اي هم كه رانتي است نمي تواند دموكرات باشد".

اين بخشي از سخنان عباس عبدي، فعال سياسي و روزنامه نگار بود كه در جمع دانشجويان عضو انجمن اسلامي دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران و در دفتر اين انجمن سخن مي گفت.

اين عضو سابق جبهه مشاركت كه با موضوع "دولت نفتي و دموكراسي؛امكان يا امتناع" سخن مي گفت در ادامه افزود:" ما بايد بدانيم افزايش درآمدهاي نفتي در اقتصاد ما تبعات خاصي دارد. البته ما مي توانيم از اين درآمد در جهت منافع مردم و بالا بردن رفاه آنان استفاده كنيم".

وي سپس با اشاره و تاكيد بر رانت بزرگ نفت اضافه كرد: "در بحث رانت بايد به اين مساله هم توجه داشته باشيم كه هر جامعه‌اي هم كه رانتي نيست و از درآمدهاي رانتي نفت بهره نمي‌برد لزوما دموكرات نيست. يعني نبودن نفت و رانت خود به خود موجب دموكراتيك بودن نيست. اما جامعه‌اي كه رانتي است نمي‌تواند دموكراتيك باشد".

عبدي اضافه کرد: "اقتصاد رانتي اثرات مخرب ديگري هم در پي دارد. يعني در واقع در اين اقتصاد، عقلانيت، درك واقعيت‌ها و رفتارهاي دولت تحت تاثير و تابعي از آن رانت بزرگ است... افزايش درآمدهاي نفتي براي دولت، همچنين منتهي به مسايل ديگري از جمله تشديد نابرابري اقتصادي مي شود و اين راه، بر خلاف جريان دموكراسي است".

اين فعال سياسي در ادامه خاطر نشان كرد: "هر زمان سهم عايدات يك دولت از منابع نفتي از حد خاصي بالا تر برود طبيعتا قدرتش تا حد زيادي گسترش مي يابد و سايه اش را در همه جا مي گستراند. اين سايه بزرگ و گسترده تا حدي است كه همه را در موقعيت واكنش قرار مي دهد و در نتيجه ميدان ها و مباحث جديدي را در حوزه هاي مختلف مي گشايد كه ميان آنها بحث رانت نفت به فراموشي سپرده مي شود".

وي افزود: "امروز همه بر دموكراسي و حق مردم تاكيد دارند. در واقع نظام هاي اجتماعي- سياسي، پس از گذشت ساليان دراز، امروزه بشر را به اين نتيجه رسانده اند كه بهترين و كم هزينه ترين شكل حكومت، دموكراسي است. دموكراسي يك نظام ارزشي نيست و از آسمان نيامده بلكه كم‌كم به ارزش و شيوه اداره جامعه مطلوب بشر تبديل شده است".

عباس عبدي در ادامه سخنانش با اشاره به افزايش درآمدهاي نفتي ايران و تاسيس صندوق ذخيره ارزي گفت: "افزايش در آمد نفت در سال 79 برخي از اقتصاددانان را بر آن داشت تا طرح ايجاد صندوق ذخيره ارزي را ارايه كنند. البته به نظر من هم اين طرح بسيار خوبي بود اما چون ما هنوز به عقلانيت سياسي نرسيده ايم، از اين جهت از همان ابتدا به نظر مي رسيد اين صندوق مي‌تواند زير پاي اصلاحات را خالي كند و نتيجه اش را ديديم".

عبدي افزود: "اگر به نمونه هاي ديگر تاسيس چنين صندوقهايي در دنيا نگاه كنيم متوجه مي شويم اين صندوق و يا اين نوع طرح ها در جوامعي كه نهادهاي مدني قوي و نهادينه، عقلانيت سياسي و عقلانيت اقتصادي وجود داشته موفق بوده و نتيجه آن پيشرفت جوامع مزبور بوده است. اما ما در ايران چنين زمينه اي نداشتيم تا جايي كه حتي در دولت خاتمي هم در نحوه استفاده از اين صندوق نظريات مختلفي وجود داشت. در واقع اين نوع پول ها اراده افراد و مقام ها را سلب مي كند و بسيار اغوا گر است".

عبدي در ادامه سخنان خود با تحليل انتخابات گذشته رياست جمهوري، تاثير صندوق ذخيره ارزي و رانت نفت را در آن بسيار زياد ارزيابي كرد و افزود: "شعار آوردن پول نفت بر سر سفره مردم از چه رو سر داده شد؟اگر اينچنين پولي وجود نداشت هيچ‌كس نمي‌توانست شعارهايي مثل آوردن پول نفت بر سفره‌ مردم را بدهد. اين نفت بود كه خلاف جريان دموكراسي حركت كرد. اساسا نفت نابرابري اقتصادي را تشديد مي كند و چون برخلاف دموكراسي است به مرور انگيزه و بنيان هاي آن را نيز سست مي كند. در حاليکه اقتصاد در نظام دموكراتيك و غير رانتي برخلاف اين است".

عبدي سپس افزود: "اگر دست دولت از پول نفت كوتاه شود و دولت ديگر چنين امكان بزرگي نداشته باشد يقينا انتظار مردم نيز از دولت كاهش پيدا مي كند. توزيع اين پول عدم توازن بين دولت و ملت را به نفع ملت تغيير مي دهد. از اين رو است كه برخي اساسا به هيچ وجه حاضر نيستند قدرت را بدون نفت در اختيار بگيرند".

عباس عبدي در پايان اظهار داشت: "به نظر من خيلي خوب است كه به عنوان اولين گام در راه دموكراسي، نفت از بودجه دولت حذف و در عوض از مردم ماليات گرفته شود. اين پيامد حتي دولتمردان امروز را نيز تغيير خواهد داد. اما بايد بدانيم همانطور كه اغلب دولتها زير بار دموكراسي نمي روند، دولت ما هم زير بار توزيع اين پول نخواهد رفت. اما ما بايد با جدي گرفتن اين مسايل در راه تحقق آن گام برداريم".