روز: دست‌كم پنج بار موج افزایش درآمدهای نفتی در طول چهل سال اخیر، اگر هزار خسارت به ایران وارد كرده باشد حداقل یك دستاورد مثبت به همراه داشته و آن اینكه مسئله اقتصاد ایران هر چه باشد پول و سرمایه نیست.

ظرف چهل سال اخیر، ظهور پنج دولت كاملا متفاوت با گرایش‌ها و نظام‌های فكری، عقیدتی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی كاملا متفاوت و بعضا متضاد با یكدیگر در ایران بر سر كار آمده‌اند كه - قدرتی خدا- هیچ‌یك دیگری را قبول نداشته و ندارند اما این دولت‌ها همگی با شدت و ضعف‌ها هنگامی كه در برابر دلار‌های نفتی باد آورده قرار گرفته‌اند، هیچ یك خودداری كردن نتوانسته‌اند: هویدا با هواپیما تخم‌مرغ وارد كرد، میرحسین موسوی از فرانسه كشمش خرید، هاشمی رفسنجانی به دلالان ارز چهارراه استانبول تهران مقرری ارزی پرداخت، خاتمی در سال 1383 رقم كل واردات كالایی ایران را به 38 میلیارد دلار رساند و سرانجام محمود احمدی‌نژاد در وارد كردن میوه‌های لوكس و كاملا بی‌ربط به موضوع خشكسالی نظیر گلابی و انگور و سیر خوراكی و... از دولت هویدا جلو افتاد.

اینها همه نشان می‌دهد كه حداقل در برابر نفت و افسون دلارهای نفتی، ایدئولوژی‌های رنگارنگ همه به یكسان از كار می‌افتند. تجربه به ما آموخته است كه نفت، خود ایدئولوژی ساز و یا حتی ایدئولوژی است؛ آنگاه كه درآمدهای نفتی كاهش می‌یابد، دولت‌ها بی‌كار و استراتژی آزادسازی اقتصادی عزیز می‌شوند، وآنگاه كه برق این دلار به چشمان ما ایرانیان فروغ دو چندان می‌بخشد، این شعار عدالت اجتماعی است كه حرمت پیدا می‌كند و ده‌ها بنیان و پایه تاریخی و دینی برای تقویت آن یافت می‌شود.

همه این تحولات بی‌آنكه ما خود حتی بدانیم از سلسله‌جنبانی نفت است. بر این اساس من حتی به آنانی كه امروز در جایگاه نقد دولت نهم اندرز صرفه‌جویی می‌دهند نیز چندان اطمینانی ندارم كه در صورت تكرار این تجربه برای خود آنها، مسیر متفاوتی در پیش گرفته شود زیرا چه خوشمان بیاید یا نه، ملت ایران در 40 سال گذشته هر مكتب و مشرب فكری كه خواسته یا آرزوی برقراری آن را داشته، در یكی از دولت‌های برشمرده بالا متبلور دیده است. با این وجود و پس از پشت سر گذاشتن این پنج مسیر كاملا متفاوت ما اكنون همان قدر به نفت وابسته‌ایم كه در اواخر دهه 1340، همان‌قدر آسیب‌پذیریم كه در آن زمان، همان‌قدر بر اثر عطسه اقتصاد آمریكا سینه پهلو می‌كنیم كه آن روزگار، همان‌قدر حسرت می‌كشیم كه در آن عصر....

داستان نفت در اقتصاد ایران، داستان این دولت یا آن دولت، این مشرب یا آن، این مكتب یا آن نیست؛ داستان خود نفت است تا زمانی كه نقش این ماده سیاه رنگ بد بو در اقتصاد ایران- مانند سال‌های 1359 و 1360 و 1371 تا 1379- كاهش نیابد، اراده سیاسی و ایدئولوژیك در مسیر آن دگرگونی پدید نخواهد آورد؛ دست‌كم دگرگونی بنیادینی در كار نخواهد بود.

منبع، کارگزاران، بیست و پنجم آذر