29 اسفندماه، روز افتخار آمیز ملی شدن صنعت نفت ایران به رهبری جاویدنام دکتر محمد مصدق، برای ایرانیان یادآور خاطره شیرینی است. روزی که ملت ایران بر چپاولگران حقوق خود پیروز شد و امپریالیسم جهانی را که با تکیه بر سیستم سرمایه داری به غارت کشورهای در حال توسعه و شرقی دست یازیده بود، شکست داد.

پیروزی دکتر مصدق در ملی کردن صنعت نفت ایران، الهامبخش جنبشهای عظیمی در سراسر جهان برای مبارزه با استعمار و امپریالیسم و دفاع از حقوق مردم ستمدیده جوامع جهان سوم شد و به تشکیل جنبش عدم تعهد انجامید.

مرحوم جمال عبدالناصر در مصر، دکتر احمد سوکارنو در اندونزی، مارشال تیتو در یوگسلاوی، قوام نکرومه در غنا و بسیاری دیگر از رهبران آزادیخواه و ضد استعمار جهان، آنچنان که خود اذعان داشته‌اند، در نهضتهای تحت رهبری خود از حرکت دکتر مصدق الهام گرفته‌اند و خود را وامدار ایشان می‌دانند، که کانون آینده نگری پیش از این، در مقاله مفصلی در روزنامه مردمسالاری، این موضوع را به تفصیل و مستندا مورد موشکافی قرار داده است.

مصدق کبیر برای ما ایرانیان هنوز زنده است و ارزشمند، و بزرگداشت یاد و خاطره او واجب. مصدق برای ساختن جامعه‌ای سالم، پویا و پر از مهر و مدنیت فعالیت می‌کرد. مصدق، نیاز زمانه و الگویی راهگشا برای امروز و فرداست.

امروزه لازم است که کنکاشی گسترده در تاریخ زندگی آن بزرگوار داشته باشیم و روش و منش او را بررسی کنیم تا بتوانیم شناخت صحیحی از تاریخ معاصر کشورمان و چالشهای آن بدست آوریم. البته متاسفانه با چنین کنکاشی درمی‌یابیم بخشی از کسانی که امروزه با نام مصدقی فعالیت می‌کنند از روش و منش مصدق عدول کرده‌اند. یعنی اولا  با گرایش به لیبرالیسم اقتصادی که مغایر با سیاستهای دولت ملی مصدق -بویژه دومین دولت او- است، ثانیا با عدم موضعگیری صریح و قاطع در برابر استعمار و امپریالیسم و ثالثا با گرایش به نوعی ناسیونالیسم افراطی که صبغه شوونیستی و پان فارسیستی پیدا کرده است (و از منظر روانشناسی بر نارسیسیسم و خودشیفتگی استوار است)، عملکردشان در تعارض با سیره مصدق است. و این نشانگر مظلومیت دکتر مصدق حتی در میان کسانی است که ادعای رهروی او را دارند.

مصدق هرگز ناسیونالیست به معنای رایج آن نبود. او البته ملی گرا بود به معنای مردمی و مردم گرا. ولی هرگز در زندگی او به سخنی برخورد نمی‌کنیم که در آن، ستایش افراطی از افتخارات ایران باستان کرده باشد یا دیدگاهی متعصبانه نسبت به ملت و ملیت داشته باشد. او یک انسان گرا به معنی واقع کلمه بود و اگر هم از ایران ستایش می‌کرد، می‌گفت: «من نماینده ملتی هستم که فرهنگ و ادبیات و فکر عرفانی آن، به جهان درس آدمیت و انسانیت داده است.»

به هر روی این روز فرخنده را که نشانگر توانایی ملل تحت ستم برای شکست دادن پروژه‌های استعماری، در سایه اتحاد و انسجام توده‌های مردم کشورهای استعمارزده است، تبریک می‌گوییم و آرزوی فرداهای بهتر و روشنتری برای هم میهنانمان و همه ملل رنجدیده جهان داریم.

کمیسیون پژوهشهای تاریخی کانون آینده نگری ایران

27 اسفند 1387