| |
|
8 مارس در ايران
84
سميرا كلهر* |
 | |
مروري كوتاه بر مراسم روز
جهاني زن
روز جهاني زن (17 اسفند‌ماه 1384)
مانند همه‌ي سال‌هاي گذشته براي فعالان جنبش زنان نه‌تنها روز، بلكه
هفته‌هايي پركار بود. در اين ايام، فعالان جنبش زنان در ايران مانند
زنان سراسر جهان سعي‌كردند مسايل و مشكلات نيمي از جمعيت كشور را هرچه
پرتوان‌تر در جامعه مطرح‌كنند. اما چنين حركت‌هايي مانند سال‌هاي گذشته
سختي‌هايي به‌همراه داشت. بسياري از مراسمي كه قراربود در دانشگاه‌ها
برگزار شود به بهانه‌ي آن‌كه فقط يك‌روز در ايران، روز زن شناخته
مي‌شود (تولد حضرت فاطمه) از سوي مسؤولان لغوشد، از جمله در دانشكده‌ي
علوم اجتماعي دانشگاه علامه طباطبايي، دانشكده‌ي روان‌شناسي، مديريت،
دانشگاه همدان، دانشگاه مشهد و... (هرچند مراسم دانشگاه علم‌و‌صنعت هم
نصفه و نيمه برگزار شد و مينو مرتاضي را از ليست سخنرانان حذف‌كردند.)
هنوز بسياري هستند چه در ميان دولت‌مردان و چه غير‌دولت‌مردان كه
اين‌روز جهاني را برنمي‌تابند، گرچه بسياري از آن‌ها روزهاي بين‌المللي
ديگر را مي‌ستايند و سمينارهاي مفصل براي آن برگزار مي‌كنند، اما
متأسفانه با روز جهاني زن مانند غده‌اي سرطاني برخورد مي‌شود كه بايد
آن‌را حذف‌كرد. البته دولت ايران كه عضو سازمان ملل است، تا هرجا
بتواند از اين سازمان استفاده‌ي بهينه مي‌كند ـ براي سخنراني‌ها و
برقراري هاله‌هاي نور و... ـ اما هرجا به مذاقش خوش نيايد، از
كنوانسيون‌هاي رفع تبعيض گرفته تا بيانيه‌ها و ديگر مناسبت‌هاي
بين‌المللي‌اش سر باز مي‌زند. شايد اگر برخي از زنان و فعالان ايراني
"سربه‌راه‌تر" از اين بودند، احتمالاً روز جهاني زن را هم رسماً
مي‌پذيرفتند، چه مي‌بينيم درحالي‌كه بسياري از مراسم مستقل دختران
دانشجو در دانشگاه‌ها توسط مسؤولان ملغا مي‌شود، با كمال تعجب مي‌شنويم
كه در راديو پيام، روز جهاني زن را تبريك مي‌گويند، پيام كوفي‌عنان
به‌مناسبت اين روز را مي‌خوانند و حتّي يكي از مراسمي را كه به مناسبت
روز جهاني زن برگزار شده و احتمالاً به اندازه‌ي كافي "سربه‌راه" بوده
از همين راديوي دولتي تبليغ مي‌شود.
و اما برنامه‌هايي كه برگزار
نشد فقط منحصر به سالن دانشگاه‌ها نبود، بسياري از گروه‌هاي زنان حتي
نتوانستند مكاني براي برنامه‌هاي خود بيابند و برخي نيز مانند "كانون
اشتراك" كه مجوز سالن "مركز توانمندسازي سازمان‌هاي غيردولتي" شهرداري
منطقه‌ي 6 را براي برنامه‌ي خود گرفته‌بودند، در ساعاتي پيش از شروع
برنامه، خبر لغو برنامه‌شان را از سوي مسؤولان دريافت‌كردند و
مجبور‌شدند در پاركي كنار آن ساختمان به سخنراني و اجراي مراسم
بپردازند.
اما با همه‌ي اين ممانعت‌ها، آن‌چه در تهران و ديگر شهرها
برگزار شد، خود نشانه‌ي استقامت و عزم زنان براي پاس‌داشت دست‌آوردهاي
گذشته‌اي بود كه با چنگ و دندان به‌دست آمده بود و گويا قرار است با
چنگ و دندان هم حفظ شود.
از وقايع مهم در روز جهاني زن در سال 84،
برگزاري دومين مراسم "تنديس كتاب صديقه دولت‌آبادي" توسط مركز فرهنگي
زنان بود. در اين مراسم گروه داوران از ميان انبوه كتاب‌هاي حوزه‌ي
مسايل زنان (منتشره در سال 1383) كتاب "داد و بيداد( "خاطرات زنان
زندانيان سياسي در زمان شاه) ويدا حاجبي تبريزي را به‌عنوان كتاب
برگزيده اعلام‌كرد. در اين مراسم گزارش كار چندين ماهه‌ي گروه داوران و
اهداي تنديس را "گلي امامي( "مترجم صاحب‌نام كشور) اعلام‌كرد. در اين
مراسم ويدا حاجبي كه صدايش را ضبط‌كرده و فرستاده بود پخش‌شد، ويدا
حاجبي گفت: "اين افتخاري است نه‌تنها براي خودم، كه براي هم‌بندان
سابقم كه با روايت‌هايشان در اين كتاب حضور‌دارند و با جسارت و شهامتي
زنانه مبارزات و افكار خود را، توانايي‌ها، ضعف‌ها، برداشت‌ها و
تجربه‌هاي خوب و بد خود را از ديدگاه امروزي‌شان در كتاب داد و بيداد
بازگفته‌اند." در اين مراسم منصوره اتحاديه، شهلا اعزازي، بنفشه حجازي،
منصوره شجاعي، شهلا لاهيجي و... سخنراني‌كردند. دومين سرود جنبش زنان
نيز كه بر شعر 22 خرداد خانم بهبهاني اجرا شده بود در حضور خود سيمين
بهبهاني پخش و به او تقديم‌شد.
در روز جهاني زن، 24 انجمن
غيردولتي استان گلستان بيانيه‌اي مشتمل بر خواسته‌هاي خود مطرح‌كردند و
در دانشگاه صنعتي شريف همايشي دو روزه توسط كميسيون زنان دفتر تحكيم
وحدت برگزار شد كه از جمله سخنرانان آن فريبا داوودي مهاجر، منيژه
گازراني، سيمين مرعشي، و فريده غيرت بودند كه در آن فيلم هاوار و
برگزاري كارگاه خشونت و ميز كتاب از ديگر برنامه‌هاي آن بود. "مسايل
زنان سياسي است؟ يا اجتماعي- فرهنگي؟" نيز عنوان ميزگردي بود كه
جبهه‌‌ي مشاركت در فرهنگ‌سراي دانشجو برگزار كرد و فاطمه صادقي، محبوبه
عباسقلي‌زاده و فريده ماشيني در آن به سخنراني پرداختند و از زهرا
شجاعي، رييس سابق مركز مشاركت امور زنان تقدير به‌عمل آمد. برنامه‌اي
نيز توسط مركز كارورزي سازمان‌هاي جامعه‌ي مدني و سايت زنان ايران در
سالن شقايق با‌عنوان 8 تا 8 با دو ميزگرد، تئاتر، نمايش فيلم و موسيقي
برگزار شد. در يكي از ميزگردها، بابك احمدي، حميدرضا جلايي‌پور، شهلا
لاهيجي فاطمه صادقي و شادي صدر به سخنراني پرداختند و در ميزگرد دوم با
عنوان "بررسي وضعيت سانسور زنان در اينترنت"، پرستو دوكوهكي، مريم
ميرزا و ليلا نظري شركت‌داشتند. ميزگرد ديگري در دانشكده‌ي حقوق
دانشگاه تهران توسط نشريه‌ي دانشجويي "دور باطل" برگزار شد كه در آن
نيره توكلي، مينو مرتاضي، ژاله شادي‌طلب و... به سخنراني پرداختند.
در سنندج نيز مراسمي توسط جامعه‌ي حمايت از زنان برگزار شد كه در
آن پيمان نودينيان از فعالان كانون دفاع از حقوق كودكان و دبير انجمن
صنفي معلمان، ثريا محمدي از مؤسسان جامعه‌ي حمايت زنان، "سيما
عليخاني"، "شتاو نودينيان"، "ژينا مدرس گرجي"، "الهام حبيبي"
سخنراني‌كردند و بيانيه‌ي 8 ماده‌اي (8 مارس) قرائت‌گرديد.
در
دانشكده‌ي علوم اجتماعي دانشگاه تهران دو برنامه در دو روز برگزار شد،
روز سه‌شنبه دو سخنراني توسط فاطمه حمزوي و بهنام كريمي ايراد‌شد و
موسيقي و ميز كتاب زينت‌بخش آن بود. اما برنامه‌ي روز چهارشنبه (8
مارس) كه كار مشترك انجمن اسلامي دانشجويان دانشگاه تهران و مركز
فرهنگي زنان بود، از صبح تا بعداز ظهر ادامه‌يافت كه در آن شهلا اعزازي
و مهديس كامكار به سخنراني در مورد خشونت گسترده عليه زنان پرداختند.
در اين مراسم همچنين ميزگردي با حضور سه وبلاگ‌نويس فعال (فرناز سيفي،
گلناز ملك و پريسا كاكايي) در مورد خشونت عليه زنان در اينترنت برگزار
شد و فيلم ماده‌‌ي 61 پخش‌شد و بعد از آن در سلف‌سرويس دانشكده، دختران
و پسران دانشجو در مورد زيست روزمره‌ي دختران در دانشگاه، به صحبت
پرداختند، هرچند قراربود در اين بخش، چالشي رودررو بين اساتيد و
دانشجويان نقد نظام آموزشي مردانه در دانشگاه‌ها برگزار شود اما هيچ‌يك
از اساتيد به‌رغم دعوت رسمي و اصرار دانشجويان حاضر به شركت در اين
جلسه‌ي بحث و گفت‌وگو نشد. زنان فعال ملي‌ـمذهبي نيز با اعلام برگزاري
مراسم 8 مارس در پاتوق فرهنگي سينماي ايران (در خيابان شريعتي)، به
استقبال اين‌روز شتافتند.
اما در اين‌ميان گسترش مكتوبات زنان بسيار
چشم‌گير بود، روزنامه‌ها‌ي "سرمايه" و "اعتماد ملي" در اين روز با
انتشار مقالات متعدد زنان، شاهد تلاش مكتوب "عالم نسوان" بود.
نوشته‌هاي بسيار زيادي نيز از زنان و مردان برابري‌خواه در اينترنت
به‌مناسبت اين‌روز، فضاي دنياي مجازي را تسخيركرد. البته اين‌ها همه‌ي
رويدادهايي نيست كه اتفاق‌افتاد، بلكه آن چيزي است كه تا اين‌لحظه
گزارش‌شده و چه‌بسيار برنامه‌هايي كه در گوشه‌و‌كنار ايران به‌وقوع
پيوسته است كه ما از آن بي‌خبر مانده‌ايم.
در اين ميان مهم‌ترين
واقعه‌اي كه در جنبش زنان ايراني خارج از كشور نيز به‌وقوع پيوست
(گذشته از مراسم مختلف سخنراني، تئاتر و... كه هرساله برگزار مي‌شود)
راهپيمايي سراسري بود كه زنان ايراني خارج از كشور در كشورهاي مختلف و
در اتحادي بي‌نظير برگزار كردند و براي اولين‌بار با برنامه‌اي منسجم
دست به راهپيمايي به‌منظور پشتيباني از جنبش زنان ايران و خواسته‌هاي
حقوقي آنان زدند.
و اما مهم‌ترين اتفاق روز جهاني زن، ساعت چهار
بعدازظهر در پارك دانشجو اتفاق‌افتاد، جايي‌كه نزديك به هزار نفر از
زنان و مردان مدافع برابري و حقوق عادلانه در آن حضوريافتند اما
متاسفانه با ضربوشتم شديد نيروهاي ويژه‌ي پليس مواجه‌شدند. اين تجمع
كه توسط دو گروه "هم‌انديشي فعالان جنبش زنان" و "هواداران حركت جهاني
زنان" و با حمايت سازمان‌هاي دانشجويي از دو-سه روز قبل از تجمع اعلام
شده بود، با خواندن سرود ملي زنان: "اي زن، اين حضور زندگي، به‌سر رسيد
زمان بندگي..." آغازشد و هنگامي‌كه خواندن قطعنامه‌ي اين تجمع هنوز به
اتمام نرسيده‌بود، با حمله‌ي خشونت‌آميز پليس و ضربوشتم شديد زنان در
همان دقايق آغازين، مواجه‌شد. در اين ميان "سيمين بهبهاني" گل‌بانوي
جنبش زنان ايران نيز از كتك‌ها بي‌نصيب نماند. بدين‌ترتيب اكثر فعالان
جنبش زنان، در روز جهاني زن سال 84، با دردهاي جسمي و روحي به خانه‌هاي
خود بازگشتند، اما با چهره‌هايي مصمم و اراده و صبر و اميد كه همچنان
اين‌روز را با چنگ و دندان حفظ‌كنند.
* پژوهش‌گر و فعال جنبش زنان
| | |
|