دانا شهسواري

علي رغم تضميني كه وزارت نيرو داده بود، آبگيري سد سيوند همزمان با 12 فروردين، روزملي جمهوري اسلامي ايران آغاز شد.

اين آبگيري در روزهاي اول بدون سرو صدا و به مرور شروع شد، از اين رو چون حجم آب ورودي به پشت اين سد در روزهاي اول بسيار كم بود، توجه كسي را جلب نكرد. اما با گذشت يك هفته از آغاز اين آبگيري كه با بارشهاي گسترده در كشورهمزمان بود، سطح آب در مخزن سد نيز بسيار بالا آمده است.

آب‌‏گيري سد سيوند كه در واقع پر حاشيه ترين سد ايران است، به صورت غيررسمي و بدون اعلام عمومي آغاز شد. اين پنهان كاري به حدي بود كه حتي هنوز بسياري از فعالان محيط زيست و انجمن هاي غيردولتي حامي ميراث فرهنگي از اين مساله اظهار بي اطلاعي مي كنند.

از سوي ديگر از زمان آبگيري غيررسمي سدسيوند، نوعي كنترل نامحسوس در اين منطقه اعمال مي شود. به طور مثال مسوولان سد اجاره ورود هيچ فردي را به محوطه آن نمي‌‏دهند و همچنين از ورود برخي دوستداران ميراث فرهنگي كشور براي بازديد از اين سد در ايام نوروز نيز جلوگيري به عمل آورده‌‏اند. اين مساله در روزهاي تعطيلات نوروزي واكنش بسيار زياد فعالان ميراث فرهنگي را به دنبال داشت و در چند مورد نيز منجر به درگيري آنان با ماموران حفاظت سد شد.

به گزارش خبرگزاري ايلنا؛ "برخي از اعضاي NGO هاي دوستداران ميراث فرهنگي براي بازديد از اين سد در نوروز، با پلاكاردي در محل ورود محوطه مواجه شدند كه روي آن نوشته شده بود: به دليل سيلاب، سد در حال آب‌‏گيري است".

بر اساس اين گزارش، عكس‌‏هاي گرفته شده از سد سيوند در 12 فروردين‌‏ماه از افزايش آب پشت سد خبر مي‌‏دهد، در حالي كه مسوولان سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان فارس نيز از آب‌‏گيري قريب‌‏الوقوع سدسيوند اظهار بي‌‏اطلاعي مي‌‏كنند".

دكتر محمد علي دادخواه، وكيل دادگستري و از جمله فعالان NGOهاي ميراث فرهنگي در اين رابطه به روز مي گويد: "متاسفانه علي رغم قول وزارت نيرو و تعهد سازمان ميراث فرهنگي مبني بر عدم آبگيري سد سيوند پيش از پايان كاوشهاي باستانشناسي، امروز شاهد آبگيري سد، آنهم بدون اعلام قبلي و رسمي هستيم".

وي در ارتباط با خطري كه همين سطح اندك آبگيري مي تواند ايجاد كند گفت: "البته هنوز مي توان به توقف آن اميدوار بود اما مساله اين است كه در همين سطح نيز تمام مناطقي كه مبناي كاوشها قرار داشتند زير آب رفته است".

دكتر دادخواه همچنين در مورد اينكه كاوشها در چه مرحله اي قرار داشته، گفت: "من خبرندارم كه كاوشها در چه مرحله اي بوده اما مي دانم كه يقينا با اين حجم عظيم از آثارتمدني، هنوز پايان نيافته است".

دكتر داخواه مي افزايد: "متاسفانه آثار تاريخي ما مورد بي مهري هايي قرار گرفته اند که از جمله آن مي توان به حكم دادگاه انگليس در محكوميت ايران در ارتباط با آثار تمدني جيرفت اشاره كرد".

دادخواه در ادامه مي گويد: "آثار تاريخي همچون جيرفت و تنگه بلاغي و... به هر قيمت بايد حفظ شوند چرا كه آثار تاريخي منحصر به فرد طبق نص صريح قانون، حتي با تصويب قانون قابل فروش نيستند".

وي اضافه مي کند: "ما طي چند روز آينده دادخواستي به دادستاني مرودشت ارائه خواهيم داد و اميدوارم با تلاشهايي كه صورت مي گيرد و نيز حسن نيتي كه در قوه قضائيه ايجاد مي شود، آبگيري اين سد متوقف شود".

وي همچنين اظهار اميدواري مي کند كه قوه قضائيه در خصوص سد سيوند نيز همچون عبور مترو از چهار باغ اصفهان تصميم گيري كند و تصميمش را مصداق امر به معروف قرار دهد.

در اين حال علي اكبر قبادي، نماينده مرودشت در مجلس با اعلام اينکه آبگيري سد سيوند هنوز انجام نشده است به خبرگزاري مهر گفت: "مسئولان ميراث فرهنگي، آبگيري اين سد را بلامانع اعلام کرده اند. همچنين اعلام کرده اند کاوش ها و تحقيقات کارشناسان نشان داده است که خطري متوجه مجموعه تاريخي پاسارگاد پس از آبگيري سد سيوند نيست".

قبادي افزود: "برنامه ريزي لازم در خصوص آبگيري اين سد انجام شده است و موضوع آسيب رساندن رطوبت ناشي از آبگيري سد به مجموعه تاريخي پاسارگاد، بعد از آبگيري رسيدگي و رطوبت سنجي انجام خواهد شد".

اين در حالي است كه بسياري از فعالان ميراث فرهنگي و همچنين كارشناسان ميراث فرهنگي معتقدند هرچند فاصله سد تا پاسارگاد بسيار زياد است امارطوبت ناشي از درياچه 11 كيلو متر مربعي سد مي تواند در دراز مدت اين آثار را با فرسايش مواجه كند.

از سوي ديگر وزارت نيرو نيز به هزينه يكصد ميليارد توماني براي ساخت اين سد اشاره دارد و اينکه چاره اي جز آبگيري سد نمي ماند. پاسخ انجمن هاي دوست دار ميراث فرهنگي هم اين است که: "چه ايرادي دارد سد سيوند به خاطر فرهنگ يك ملت اولين سدي در دنيا باشد كه هرگز آبگيري نشد".

ساخت سد سيوند از سال 71 روي رودخانه پلوار در منطقه بلاغي آغاز شد. تنگه 18 كيلومتري بلاغي در فاصله 4 كيلومتري از محوطه ثبت جهاني پاسارگاد قرار دارد. پيش از اين قرار بود اين تنگه تا بهمن ماه سال 85 آبگيري ‌شود كه به گفته كارشناسان129 محوطه مهم باستاني و تاريخي را با خود به زير آب مي‌برد. اما در پي اعتراضات دوستداران ميراث فرهنگي اين آبگيري معلق ماند.

تاكنون نشانه هاي بسيار عظيم و درخشاني از تمدن ايران در اين تنگه يافته اند كه از جمله مي توان به جاده‌اي اشاره کرد كه به فرمان داريوش بزرگ هخامنشي ساخته شد. اين جاده از سارد (پايتخت ليدي) مي گذشت و پس از اينكه پاسارگاد را به تخت جمشيد متصل مي كرد به شوش پايتخت هخامنشيان مي رسيد. اين جاده از همان زمان به نام راه شاهي معروف شد.

همچنين كشف شواهد سفالگري از 7500 سال پيش، يك محوطه باستاني 7000 ساله، آثار تدفين اموات، قبرستاني مربوط به 6000 سال پيش، آثاري از بقاياي دوران ايلامي، بقاياي معماري يك روستاي هخامنشي با ديوارهاي دفاعي ولوله‌هاي سفالي دفع فاضلاب، يك گورستان كلان سنگي ساساني، دو اسكلت دفن شده به همراه اشياء در گور، حوض ساخته شده از لاشه سنگ با اندود گچ، كارگاه توليد شراب، خمره ذخيره آذوقه، بزرگ‌ترين ظرف باستاني ايران با 120 كيلوگرم وزن و... در تنگه بر اهميت تاريخي آن مي افزايد.

محوطه پاسارگاد در استان فارس پنجمين محوطه جهاني ايران است كه در آخرين جلسه يونسكو در سال 83 در چين، به علت دارا بودن شاخص‌هاي فراوان در فهرست جهاني يونسكو ثبت شد.