سهيل آصفي
Soheil.asefi@gmail.com

تب تند فصل تموز عرقريزان را دو چندان کرده است.پارچه روي شيشه را لحظه اي رها مي کند و به دور خيره مي شود: "چهار کودک دارم که وقتي شوهرم رفت در سنين خردسالي و نوجواني بودند.آن زمان هم کار مي کردم.اما حالا از همه وقت دست تنهاتر شده ام."

معضل زنان سرپرست خانوار در جامعه امروز ايران همچنان يکي از مباحث محل چالش در ميان کارشناسان مسائل اجتماعي کشور محسوب مي شود؛و تا چالش ادامه دارد، زناني از اين دست از هميشه "دست تنها تر" هستند.

براساس آمار غيررسمي منتشره در رسانه هاي داخلي کشور، گفته مي‌شود يك ميليون و 300 هزار زن سرپرست خانوار در كشور وجود دارد. اما به گزارش خبرگزاري دولتي ايسنا، پرويز زارعي، مديركل دفتر زنان و خانواده سازمان بهزيستي كشور در يك نشست خبري با ذکر اين مطلب که آمار رسمي از تعداد زنان سرپرست خانوار در كشور وجود ندارد، آخرين آمار را مربوط به به سال 75 و بالغ بر يك ميليون و 37 هزار نفر عنوان کرده است.

اين مقام مسئول رويكرد حمايتي سازمان بهزيستي را "توانمندسازي زنان سرپرست خانوار از طريق اجتماعات محلي، گروه‌هاي هميار زنان سرپرست خانوار، توسعه خدمات از طريق كلينك‌هاي مددكاري و بخش‌هاي تخصصي خارج از سازمان" عنوان کرده كه بازوي اصلي آن كلينيك هاي مددكاري است.

وي با اعلام خبر افزايش ميزان مستمري زنان سرپرست خانوار، دريافتي هم اکنون زنان سرپرست خانوار را 50 هزار تومان عنوان مي کند که با توجه به ناكافي بودن آن "مبالغ ديگري از سوي وزارت رفاه در دست بررسي است كه باعث افزايش اين دريافتي خواهد شد".

گفتني است که مدير كل امور بانوان شهرداري تهران خبر از وجود ۵۳ هزار زن سرپرست خانوار در تهران داده که شهرداري تهران "از ۱۰ هزار زن سرپرست خانوار كه تحت پوشش هيچ نهادي نيستند" حمايت مي‌‏كند.

زير خط فقر

به گفته کارشناسان مسائل اجتماعي، زنان سرپرست خانوار آسيب پذيرترين قشر جامعه محسوب مي‌شوند كه به علل مختلف مانند طلاق، اعتياد، فوت همسر، زندان بودن و عوامل ديگر به تامين زندگي خود و افراد تحت تكفل مي‌پردازند. براساس اعلام مراجع رسمي، حدود ‪ ۹درصد خانوارهاي كشور را زنان سرپرستي مي‌كنند كه نسبت به ساير زنان "استرس" بيشتري را تجربه مي کنند و در مقابل كيفيت زندگي پايين‌تري دارند. خط فقر ريالي زنان سرپرست خانوار در سال ‌٧٤، ‌٥٠٢ هزار و ‌٩١٤ ريال و براي مردان سرپرست خانوار ‌٦٤٤ هزار و ‌٩٠٦ ريال بوده است.

معضل مسكن هم براي خانوارهاي با سرپرست زن آشکارتر است و بنا بر آمار موجود، در مقايسه با سرپرست مرد، سهم هزينه‌اي بيشتري را در مخارج كل اين خانوار به خود اختصاص مي‌دهد . فاصله اي که در دهكهاي درآمدي بالاتر افزايش مي يابد.

اين مباحث در ابعاد متفاوتي درمجلس اسلامي نيز از سوي برخي نمايندگان زن مورد پيگيري قرار گرفته است. با اين همه تا آن اندازه که طرح هايي از قبيل "منشور حقوق زنان، طرح عفاف و حجاب، طرح ساماندهي مد و لباس و..." محل چالش نمايندگان مجلس اسلامي بوده است مباحثي مانند رسيدگي به وضعيت زنان سرپرست خانوار کمتر در دستور کار نمايندگان مجلس قرار داشته است.

عشرت شايق، نايب رئيس فراكسيون زنان مجلس در اين مورد مي گويد: "هم اكنون زنان سرپرست خانوار دو وظيفه عمده را در حوزه چهارگانه انجام مي دهند و افزون بر نقش هاي متعدد و متنوع، نقش پدري را هم ايفا مي كنند، طبيعي است كه در اين راستا بايد مسائل و مشكلات مختلفي را تحمل كنند..هر فرد نيازمند داراي شخصيت و اعتبار انساني است، بر همين اساس، بايد زنان سرپرست خانوار در مقطع زماني مناسبي آموزش ببينند، به طوري كه هم عزت نفس آنها خدشه نبيند و هم با توجه به نرخ تورم و مستمري دريافتي زير خط فقر قرار نگيرند."

به گفته اغلب کارشناسان مسائل اقتصادي ايران طي سالهاي اخير خط فقر در کشور دامنه وسيعي يافته و شمار بزرگي از شهروندان به زير خط فقر نسبي پرتاب شده اند.در اين ميان، برآسيب پذيري برخي اقشار اجتماعي مانند زنان سرپرست خانوار که در غياب همسران خود، ناگزير به کشيدن بار زندگي هستند، افزوده شده است.اين مساله جدا از ابعاد مختلف آن در پايتخت، در استان هاي محروم کشور که با تعدد فرزندان نيز رو به هستند ابعاد تازه اي به خود گرفته است. مديركل كميته امداد امام خميني استان قزوين، شمار زنان سرپرست خانوار تحت پوشش اين نهاد را ‪ ۱۵هزار و ‪ ۴۸۸نفر اعلام كرده است.

ناصر برين، ميانگين سني اين افراد را ‪ ۳۰تا ‪ ۵۰سال ذكر كرده و افزوده است: "افراد تحت پوشش اين كميته بيشتر به علت طلاق، مفقودالاسر و متواري شدن، فوت، زنداني و تبعيد همسران خود با مشكلات دست و پنجه نرم مي‌كنند."

وي اضافه مي کند که از اين تعداد شش هزار و ‪ ۳۳۸نفر روستايي و ‪ ۹هزارو ‪۱۵۰نفر شهري هستند: "اين زنان در مجموع سرپرستي ‪ ۲۹هزار و ‪ ۶۶۲نفر را بر عهده دارند و ماهانه ‪ ۲۵۰هزار تا ‪ ۵۰۰هزار ريال مستمري دريافت مي‌كنند."

مديركل كميته حمايتي امداد امام خميني درخراسان شمالي با ذکر اين نکته که چهار هزار تن از زنان سرپرست خانوار در اين استان در انتظار برخورداري از پوشش حمايتي اين نهاد هستند تصريح مي کند: "زنان سرپرست خانوار نيازمند، توسط كميته امداد شناسايي شده‌اند اما به دليل كمبود اعتبارات قادر به پوشش آنها نيستيم".

وي تعداد زنان سرپرست خانواري را كه اكنون تحت پوشش اين نهاد حمايتي هستند ‪ ۱۴‬هزار نفر برشمرده كه افراد تحت سرپرستي آنان بيش از نيمي‌از جمعيت زير پوشش كميته امداد خراسان شمالي با جمعيتي بالغ بر۸۰۸‬هزار نفر را دربرمي‌گيرد.