سرود «ای ایران» چگونه ساخته شد

در روز 13 آذرماه 1387، در یک نشست که برای دیدار با بازنشستگان کشوری برگزار شده بود، «مسئولان دولتی و مجلسی حاضر در مراسم دیدار با بازنشستگان، در اعتراض به پخش سرود «ای ایران، ای مرز پرگهر» در آغاز این مراسم جلسه را ترک کردند. سایت خبری «عصر ایران» با اعلام این خبر نوشته: این میهمانی که فرصتی بود تا بازنشستگان به طرح مشکلات خود با نمایندگان دولت و مجلس بپردازند، به دلیل خروج اعتراض‌آمیز وزیر رفاه و نمایندگان و دیگران مسئولان دولت به هم خورد و به درگیری لفظی بین بازنشستگان انجامید.»

در کتاب سرگذشت موسیقی ایران، نوشتۀ روح‌الله خالقی دربارۀ سرود «ای ایران» چنین آمده است:

«دکتر حسین گل‌گلاب، سرایندۀ سرود «ای ایران»، دربارۀ انگیزۀ سرودن آن می‌گوید هنگامی که سربازان روسی، انگلیسی و آمریکایی، ایران را اشغال کرده بودند (جنگ بین‌الملل دوم)، در سال 1323 یک روز او از خیابان هدایت (در سعدی شمالی) رد می‌شده است و ملاحظه می‌کند که یک سرباز آمریکایی مشغول کتک‌زدن یک بقال ایرانی است. دکتر گل‌گلاب خیلی عصبانی و ناراحت می‌شود. انجمن موسیقی ملی در همان خیابان هدایت (محلۀ ولی‌آباد) بود که گل‌گلاب هم به قصد رفتن به آنجا از آن خیابان رد می‌شد. او می‌گوید: «وقتی به انجمن رسیدم، خالقی مرا دید و گفت: چرا ناراحتی؟ قضیۀ کتک‌خوردن بقال را از سرباز آمریکایی بازگو کردم. خالقی هم خیلی متأثر شد. این انگیزه‌ای شد که او آهنگی بسازد و من شعرش را تهیه کنم. حاصل آن همکاری، سرود «ای ایران، ای مرز پرگهر» است که در تقویت روحیۀ ایرانیان در آن دوران تأثرانگیز خیلی لازم بود.» گفتنی است که سرود دیگری که در آن شرایط دکتر گل‌گلاب با آهنگی از خالقی ساخت، سرود «آذربایجان» بود که تحت تأثیر اشغال آن منطقه توسط قشون روسیۀ شوروی ساخته شد و بارها اجرا شده است.