|
جشن سده در
اورامان
حسين زندي
(هم وند هيئت راهبري انجمن ايران شناسي کهن دژ)
پژوهشگران و منابع مورداستفاده ي آنها دلايل متعددي براي
برگزاري جشن سده و چگونگي برپا داشتن و به وجودآمدن آن عنوان کرده اند اما هيچ
يک از اين دليل ها را نمي توان با قاطعيت پذيرفت.
- آن چه مسلم است اين که طی هزاران سال اين جشن ملي توسط همه ي
ساکنان فلات ايران درخور موقعيت جغرافيايي خود و با باورهاي ديني و قومي خاص آن
منطقه برگزار مي شود از همين روي تنها به سبب تغير نام و دگرگوني و آميخته شدن
اين جشن ها با آيين هاي ديني نمي توان آن راتنهابه يک قوم يا يک دين نسبت داد.
- اين جشن با نام هايي چون سده ، هله هله ، چله ي کوچک ، کرده ،
جشن چوپانان ، سده سوزي و....با اندکي تفاوت در جغرافياي ايران بزرگ برگزار مي
گردد يکي از اين جشن ها مراسم عروسي پيرشاليار هورامي (پيرشهرياراورامي) است که
در روستاي اورامان تخت کردستان در روزچهارشنبه اي که به نيمه ي بهمن ماه نزديک
است آغازمي شود و تا سه رو زادامه دارد
- پير در باور ايرانيان به معناي راهبر، مرادو بزرگ است و در
غرب ايران از قرن اول هجري افراد زيادي با عنوان پيرو ظيفه رهبري و جلوداري
جنبش هاي اجتماعي و گاه مذهبي منطقه را به دوش مي کشيدند اين پيرها به
99پيرشاهو معروفند پيرحيات ماچيني ، پيرتيمور اورامي ، پيرتهماسب کرماني ،
پيررستم ، پيرزرين ، پيرهجيج ، پيرشاليار اول ، دوم و سوم و....از آن جمله اند
گفته مي شود اين جشن به مناسبت ازدواج پيرشاليار با دختر حاکم بخارا شاه
بهارخاتون می باشد اما شواهد نشان دهنده ي آن است که اين جشن جز موارد اندک ,
تفاوتي با سده ندارد.
- پيرشاليار اول از بزرگان باطنيان غرب ايران ( جامعه ي يارسان
و دراويش قادري ) بوده و پيروانش او را صاحب کرامات و شفادهنده ي بيماران مي
دانندکتابي از او با عنوان معرفت پير شاليار به جا مانده و پيروان پير بر اين
باورند غير نبايد آن را ببيند البته به طور يقين نمي توان گفت اين کتاب اثرکدام
پيرشهريار است
- برخي صاحبنظران معتقدند پيرشاليار اول زرتشتي بوده است و اين
جشن را جشني زرتشتي مي خوانند اما اعمالي مانند قرباني کردن گوسفند و گاو که در
آيين زرتشت منع شده است و برخي باورهاي ديگر همچنين تنوع مذهبي و با وجود اديان
کهن در منطقه مانند صابيين ، ايزدي ها ، ملک طاووسي ها ، يارسان ها و ديگر
دراويش که بيشتر ريشه ي باستاني دارند و ديگر اين که حتا در دوره ي ساسانيان
مردم منطقه دين غير زرتشتي داشته اند چگونه پس از حمله ي اعراب زرتشتي شده اند.
- زنده ياد رشيدياسمي"پيرشاليار را همان هوشنگ پيشدادي مي
داند" بدين اعتبار که روح هوشنگ پيشدادي در پيرشاليار حلول کرده است اين
باورکهن که روح از جسمي به جسم ديگر يا از انساني به انسان ديگر حلول مي کند
هنوز در بين برخي ايرانيان به ويژه ساکنان اين ديار رواج دارد.
- ازعناصرمقدس درجشن پيرشاليار آتش است که در روز جشن آتشي برمي
افروزند و صدها نفر به دور آن حلقه زده و دف زنان به رقص و شادماني مي پردازند
همچون جشن تيرگان و آبريزگان که آب عنصر مقدسي است در اين جشن نيز آتش حايز
اهميت است جشن سده را جشن آتش می خوانند
- اين جشن چون جشني همگاني است همه ي مردم در آن شرکت مي کنند و
مشتاقاني از ديگر نقاط به هورامان مي آيند مردم روستا از محصولات خود آش مي
پزند تا مهمان هاي پير گرسنه نمانند همچنين ازگردوهايي که محصول همان سال است و
از درختان مقدسي چيده شده که هريک به نام يکي از99پير کاشته شده اند به درب
خانه هاي روستاييان مي برند و با آداب مخصوص تقسيم مي کنند.
- موارد ديگري وجود دارد که همانندي اين جشن ها را نشان مي دهد
اما اين جشن هر طورکه برگزار شود ريشه در باورهاي کهن اين سرزمين دارد و سرمايه
اي فرهنگي اين کشور هستند و نبايد تنها به جنبه هاي خرافي و يا متافيزيکي آن
توجه بيشتري نشان داد بلکه مي توان با ثبت جهاني اين جشن ها به توانمندي هاي
گردشگري مناطقي که اين خرده فرهنگ ها پاس داشته مي شود افزود و هم جايگاه از
دست رفته ي شادي , شادماني و جشن وسرور را در ايران باز يافت
www.kohandezhngo.blogfa.com
www.kohandezhnews.blogfa.com
|