همبستگی

سرمايه، محمد رضا کارگر* : منشور کوروش اگرچه متعلق به تاریخ ایران است اما متاسفانه در ایران پیدا نشده و اهمیت ماجرا هم همین است، اینکه این اثر تاریخی در سرزمین بابل آن موقع، یعنی عراق امروز در خلال حفاری های باستان شناسی از دل خاک به دست آمد. سرزمین بابل وقتی از سوی هخامنشیان فتح می شود کوروش حقوقی را برای حفظ حقوق شهروندی و به ویژه حکومت بابل که تحت پوشش ایران دوران هخامنش بود، در قالب منشوری به آن کشورها می فرستد که همان منشور کوروش امروز است؛

قانون نامه ای که مخاطبش مردمی هستند که سرزمین شان فتح می شود و در شرایط بردگی قرار می گیرند اما کوروش برای نخستین بار شرایطی متفاوت را ایجاد کرد و توانست به این مردم آزادی دهد و پیام او در منشورش حاوی این موضوع بود که آنها می توانند هویت و فرهنگ و زبان خودشان را حفظ کنند. این رویکرد کوروش نوعی تحول در تاریخ جهان به شمار می آید. بنابراین اگرچه این منشور متعلق به کوروش و ایران است اما خارج از مرزهای جغرافیایی امروز ایران و به واقع در بخشی از جغرافیای فرهنگی ما به دست آمده است. بر همین اساس مالکیت این شیء متعلق به ایران نیست. زمانی که ما تعاملات فرهنگی را با موزه های مختلف دنیا از جمله موزه لوور و بریتانیا آغاز کردیم، بحث بر سر این بود که چنانچه ما در استقلال اشیای تاریخی به آنها اعتماد می کنیم این درخواست متقابل را هم داریم که آنها نیز این سطح از اعتماد را به ما داشته باشند.قرارداد ما با موزه لوور به این صورت بود که ما دو نمایشگاه برای آن کشور به نمایش بگذاریم و آنها نیز متقابلاً، همینطور که سند این قرارداد همچنان موجود است. تا جایی که خاطرم هست قانون نامه کوروش در زمان محمدرضا پهلوی یک بار چند ماهی به ایران امانت داده شد و در موزه مجموعه فرهنگی آزادی به نمایش درآمد و مجدداً به موزه بریتانیا بازگردانده شد.این شیء تاریخی جدا از همه ارزش های تاریخی و اینکه سند افتخاری برای ایران است در نمایشگاه امپراتوری فراموش شده هخامنشی ایران نیز در قالب نمایش آثار تاریخی دوران هخامنشی در کنار دیگر آثار در بریتانیا به نمایش درآمد.جنس این اثر از گل سوخته است و در جابه جایی خطری متوجه آن نیست و شرایط نگهداری راحتی دارد و لذا به لحاظ حفاظت شیمیایی شیء آسانی است چراکه سفال است و سفال تحت تاثیر رطوبت قرار نمی گیرد. زمانی که مک گروگر رئیس موزه بریتانیا به ایران آمدند به شکل رسمی قرار بر این شد که منشور کوروش روزی در ایران به نمایش درآید. از اینکه مجدداً این موضوع پیگیری می شود و قرار است این اثر تاریخی ارزشمند دوباره به ایران بیاید اتفاق مثبتی در موزه داری و میراث فرهنگی است.مهم ترین اتفاق جایگاه موزه داری ایران است و نشان می دهد موزه ملی ایران و مسائل حفاظتی و امنیتی آن از سطح استاندارد جهانی برخوردار بوده، به شکلی که موزه بریتانیا با قدمت و تخصص بالایی که دارد منشور کوروش را برای نمایش به ایران می سپارد.البته امیدوارم نمایش این اثر تنها به یک شیء ختم نشود و مجموعه ای از آثار موزه بریتانیا برای نمایش به ایران امانت داده شود و البته همچنان امیدوارم انتقال موقت و نمایش منشور کوروش مقدمه ای برای آغاز تعامل موزه ملی ایران با سایر کشورها جهت انتقال آثار و نمایش آن در ایران باشد.*مدیر سابق موزه ملی ایران