|
واقعیات تلخ نابوکو
علی اکرمی
aakrami@hotmail.com
اتحادیه
اروپا سالیانه نزدیک به 500 میلیون متر مکعب مصرف گاز طبیعی دارد که از
این میزان حدود 200 میلیون متر مکعب توسط کشورهای اتحادیه تولید و حدود
300 میلیون متر مکعب آن نیز از مبادی مختلف وارد می شود.
این
میزان واردات از کشورهای روسیه, نروژ و الجزیره صورت می پذیرد.
مطابق
مطالعات انجام شده با افزایش روند مصرف انرژی توسط کشورهای عضو اتحادیه
اروپا میزان گاز مورد نیاز این کشورها تا سال 2030 حداقل 80 % نسبت به
وضعیت کنونی افزایش می یابد و این در حالیست که تولید گاز در اتحادیه
اروپا از سال 2000 رو به کاهش بوده و پیش بینی می شود کسری نیاز این
اتحادیه به منابع گاز تا 20 سال آینده به 600 میلیون متر مکعب افزایش
یابد.
برای
تامین این کسری منابع انرپی در اتحادیه اروپا گزینه های مختلفی مورد
بررسی قرار گرفته است که یکی از آنها خط لوله نابوکو است
خط لوله
ای به مسافت 3300 کیلومتر و ظرفیت حداکثر 31 میلیون متر مکعب در بهترین
حالت ممکن
برخلاف
آنچه که در رسانه های داخلی به عنوان نیاز غیر قابل انکار کشورهای
اروپایی به حضور ایران در این پروژه مطرح می شود در این نوشتار سعی شده
تا شواهدی از مشکلات و ریسکهایی که این خط لوله با آن رو برو است و
علیرغم امضای قرارداد احتمال اجرای ان را با تردید روبرو ساخته بررسی
شود.
1-هزینه
بالای اجرای طرح خط لوله با این میزان گستردگی جغرافیایی
بطور
عام انتقال گاز در مسافتهای بالای 2000 کیلومتر توسط خط لوله به دلیل
مشکلاتی نظیر افت فشار و ... از نظر اقتصادی توجیه پذیر نیست مگر در
شرایطی که امکان انتقال به صورت حمل با کشتی های حمل گاز مایع وجود
نداشته باشد.
هزینه
اولیه اجرای این خط لوله به دلیل گذر از مناطق ناهموار در برخی از
کشورهای مسیر حدود 8 میلیارد دلار برآورد شده که نزدیک به 2500 دلار به
ازای هر متر مربع از این خط لوله 56 اینچی هزینه خواهد شد.
این
هزینه بسیار بالاتر از میانگین متداول جهانی برای اجرای خطوط لوله عظیم
می باشد.
از
گزینه های جایگزین بررسی شده برای انتقال این گاز حذف ترکیه از چرخه
عبور و انتقال مستقیم از مصر و روسیه به بلغارستان با حذف بخش عمده ای
از این مسیر می باشد. که در این صورت عملا ایران و عراق نیز از چرخه
تامین گاز برای این خط لوله خارج خواهند شد.
2- غیر
قابل اعتماد بودن تامین کنندگان اصلی خوراک این خط لوله
بخش
عمده گاز مصرفی در پروژه نابوکو توسط ایران و عراق تامین خواهد شد, دو
کشوری که بالاترین میزان ریسک سرمایه گذاری و کمترین تعهد و پایبندی به
قراردادهای بین المللی را دارند.
3- حضور
ترکیه به عنوان شاهرگ اصلی خط لوله
بیش از
2000 کیلومتر از خط لوله فوق از مرز ایران و ترکیه تا مرز ترکیه با
بلغارستان از داخل خاک ترکیه می گذرد و ترکیه همواره تلاش نموده تا با
استفاده از این موقعیت اقدام به امتیاز گیری از کشورهای اروپایی نماید
و حتی در مقطعی نیز اجازه عبور به خط لوله را منوط به پذیرش ترکیه در
اتحادیه اروپا دانسته بود.
علاوه
بر این ترکیه هنوز نتوانسته مشکلات خود با گروه هایی را که در داخل خاک
آن کشور به خرابکاری دست می زنند حل نماید. و همین امر ریسک نگهداری و
بیمه خط لوله را تا سقف غیر قابل توجیهی افزایش می دهد.
4-
آمادگی روسیه برای جایگزینی سهم ایران
روسیه
در سالهای اخیر بخش عمده ای از گاز تولیدی ترکمنستان را پیش خرید نموده
است و خود نیز به عنوان دارنده بزرگترین ذخایر گازی جهان می تواند 31
میلیون متر مکعب گار مورد بحث در پروژه نابوکو را از طریق توسعه خطوط
ساوت استریم و یا بلو استریم تامین و جایگزین ایران و عراق و عربستان
در تامین این گاز باشد. به نظر می رسد امضای نمایشی قرارداد نابوکو نیز
فقط نوعی اعمال فشار تبلیغاتی بر روسیه در راستای الزام این کشور به
رعایت منافع دول اروپایی باشد.
5- عدم
تولید گاز صادراتی توسط ایران و عراق
واقعیت
این است که تولید گاز داخلی ایران هنوز حتی برای صادرات کفایت نمی کند
و به همین دلیل نیز سالهاست که فقط در تبلیغات تلویزیونی به
قراردادهایی مانند کرسنت- خط لوله صلح و خط لوله نابوکو اشاره می شود و
در واقع به دلیل فقدان منابع اصلی گاز برای صادرات ایران هیچ عجله ای
برای نهایی نمودن و اجرای این قرادادها ندارد.
چنین
مشکلی در عراق نیز وجود دارد و ظرفیت تولید عراق هنوز با نیاز بازار
داخلی این کشور فاصله ای چشمگیر دارد و تا زمانی که عراق بتواند علاوه
بر تولید گاز برای بهره برداری صنایع داخلی خود سالیانه 6 میلیارد متر
مکعب نیز اضافه برای صادرات تولید نماید ده ها سال زمان مورد نیاز است.
در
نتیجه دلایلی اینچنین است که نتایج طرحی که از سال 81 کلید خورده است
پس از گذشت 7 سال با ابهامات زیاد به امضا می رسد و حتی مسوولان ایرانی
نیز فقط از جنبه تبلیغاتی به آن می نگرند و تا کنون هیچ اقدام اجرایی و
مطالعاتی جهت کمک به ایجاد این خط انجام نداده اند. |