تغییر ساختار سپاه: هدفی برای مقابله جنبش سبز

مرتضی نیک پندار

۱۸ مهر ۱۳۸۸

محمد علي جعفري اعلام کرد که اصلاحاتی که در ساختار سپاه پاسداران در طول دو سال کذشته صورت گرفته است “در حقیقت بسترسازی برای تحقق تحولات اخیر بوده است.” سردار جعفری در حالی به تازگی دومین سال فرماندهی خود بر سپاه پاسداران را به پایان رسانیده که تغییرات ساختاری ملموسی در نیروهای سپاه و بسیج در این مدت رخ داده است. شهریور ماه سال ۸۶ محمد علی جعفری به عنوان فرمانده کل نیروهای سپاه، جانشین یحیی رحیم‌صفوی شد. بلافاصله پس از این انتصاب ودر هفتم مهرماه  سال ۸۶، جعفری از تغییر استراتژی سپاه خبر داد که به گفته‌ی او، از سوی رهبر انقلاب مشخص شده است. جعفری گفته بود: “ماموریت اصلی سپاه در حال حاضر مقابله با تهدیدهای داخلی است و سپس در صورت تهدید نظامی خارجی سپاه به كمك ارتش خواهد شتافت.”

فرمانده کنونی سپاه که تجربه نبردهاي نامتقارن و جنگ‌هاي نامنظم را دوران جنگ ایران و عراق دارد، در زمان ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، فرمانده نيروي زميني سپاه بود. او در عین حال با حفظ سمت، فرماندهي قرارگاه ثارالله را هم برعهده داشت. قرارگاه ثارالله يكي از قرارگاه‌هاي عملياتي سپاه پاسداران در تهران است. وظيفه اين قرارگاه، مديريت امنيت پايتخت و كنترل شهر تهران است. در جریان اعتراضات دانشجویی در ۱۸ تیرماه ۱۳۷۸ همین قرارگاه وارد عمل شد و کنترل اوضاع را در دست گرفت. در جریان تحصن نمایندگان مجلس ششم نیز سردار جعفری  در نامه‌اي به رهبري و روساي سه قوه، تحصن نمايندگان مجلس ششم را “مقدمه كودتا” خوانده و درخواست مجوز برخورد رسمي قرارگاه ثارالله با نمايندگان را کرده بود.

تغییر ساختاری اساسی ‌ای که جعفری پس از انتصاب به فرماندهی کل سپاه در این نیرو ایجاد کرد در حقیقت نوعی تکثیر قرارگاه ثارالله در سراسر استان های کشور بود. به دستور او سپاهی مستقل برای هر یک از استان های کشور به وجود آمد و در اين ساختار جديد اختيارات فرماندهي سپاه استان ها به شدت افزایش یافت. در همين راستا حتي سپاه استان تهران از مجموعه سپاه تهران بزرگ جدا شد و سپاهي مستقل بنام “سپاه سيدالشهداي استان تهران” که فقط شهرستان ري از تهران بزرگ زير مجموعه آن بود، ایجاد گرديد و به عنوان سي و يکمين مجموعه سپاه معرفي گشت. سرلشگر جعفری، همچنین تقویت بسیج را که بخش عمده نفرات آن را نیروهای داوطلب تشکیل می دهد، نیمی از مأموریت سپاه خوانده  و گفته بود که قرار است در ساختار جدید، بسیج با بدنه رزم سپاه ارتباط قوی تری داشته باشد. يک روز مانده به برگزاري جشن سي امين سال پيروزي انقلاب اسلامي، سرلشکر جعفري در مراسم گردهمايي پنج هزار نفر از فرماندهان منتخب واحدها و پايگاه‌هاي مقاوت بسيج تهران بزرگ، اعلام کرد که “به دستور رهبر جمهوری اسلامی مقابله با تهديدات نرم و عمق ‌بخشي داخلي به رده‌ هاي مختلف بسيج واگذار شده است.”

محمدعلی جعفری در راستای این تغییر ساختاری، فرماندهی مشترک دو نیروی بسیج و سپاه را همزمان به عهده گرفت. وی همچنین برای تمرکز و هماهنگی بیشتر ادغام نیروهای بسیج را در سپاه دنبال کرد. این ادغام نهایتا و در هفته گذشته رسما اعلام شد. نام نیروی مقاومت بسیج به “سازمان بسیج مستضعفین” تغییر داده شد و کادرهای بسیجی در نیروی زمینی سپاه پاسداران ادغام شدند. بدین ترتیب نیروی بسیج که پیش از این حداقل در ظاهر ادعای انجام ماموریت های فرهنگی، اجتماعی و مردمی داشت، رسما دارای ماموریت نظامی و امنیتی محض شد.

تمرین برای مقابله با آنچه سردار جعفری تهدیدات نرم داخلی می خواند ازیک سال پیش اغاز شد. در همین راستا رزمایشی در مهرماه سال گذشته در تهران انجام شد. سپاه هدف از اين رزمايش را در راستای “ارتقای آمادگی یگان‌ها و تداوم تمرینات نیروها برای مقابله با حوادث طبیعی و غیرمترقبه و بکارگیری نیروهای مردمی و نظامی در اجرای برنامه‌های امدادی و افزایش توانمندیهای دفاعی و نیز برخورد هوشمندانه با هرگونه تهدید علیه شهروندان تهرانی در تهران، کرج، اسلامشهر، شهرری، رباط کریم و ورامین” خوانده بود.

کارشناسان تغییرات ساختاری در سپاه و بسیج را در راستای هدف مقابله با اعتراضات و شورش های شهری علیه رژیم جمهوری اسلامی قلمداد می کنند. این نکته ای است که فرمانده سپاه پاسداران نیز ابایی از اذعان به ان ندارد. در مراسم معارفه فرمانده جدید بسیج او به صراحت گفته است: “تغييرات سازماني و بخصوص تغيير و تحولات بنيادين در سازمان ها كاري بسيار دشوار است ليكن حوادث اخير به ما كمك كرد تا با جدي تر تلقي كردن تهديدات پيش روي انقلاب اسلامي آمادگي بيشتري براي مقابله كسب كنيم.”