۲۷ پله سقوط؛ ایران در فساد مالی و سیاسی هم پیش رفت!

بهار یکتا

۲۷ آبان ۱۳۸۸

شبکه جنبش راه سبز(جرس): ايران امسال از نظر شاخص فساد با ۲۷ پله سقوط نسبت به سال قبل در رتبه ۱۶۸ قرار گرفته است. بر اساس گزارش گروه شفافيت بين المللى كه در باره فساد مالى و سياسى در كشورهاى جهان تحقيق مى كند ايران در حالى به اين رتبه سقوط کرده است كه با فاسد ترين كشور جهان يعنى سومالى، تنها ۱۵ پله فاصله دارد.

تعریف فساد از نظر این سازمان غیر دولتی عبارت است "از سوءاستفاده از قدرت مبتنی بر اعتماد، برای نفع شخص." مثلا قبول رشوه از سوى مقام هاى رسمى به منظور انعقاد قرار دادهاى دولتى.

اين گروه، كشورهاى جهان را از نظر شاخص هاى مختلف بين رده هاى صفر تا ۱۰ دسته بندى كرده و هر چقدر امتياز كشورى به صفر نزديك تر باشد داراى بيشترين ميزان فساد مالى و سياسى است.

بر اساس گزارش سال ۲۰۰۹ گروه شفافيت بين المللى، ايران در اين سال تنها ۱.۸ امتياز كسب كرده و اين در حالى است كه امتيازهاى اين كشور در دو سال گذشته، ۲.۳ و ۲.۵ بوده است كه نشان مى دهد ظرف يكسال گذشته، ميزان فساد در ايران افزايش يافته است.

ثروت نفتی عامل فساد

به گزارش این گروه غيردولتی که در زمينه مبارزه با فساد مالی فعاليت می کند، ثروت نفتی اغلب فراهم آورنده زمينه مساعد برای رشد و نمو فساد مالی و رشوه خواری است. در اين گزارش از جمله از ايران به عنوان کشوری که از '"فساد افسارگسيخته" رنج می برد نام برده شده است.

مساله فساد و رابطه آن با توسعه از جمله مواردی است که همواره مدنظر تحلیلگران، جامعه شناسان و اقتصاددانان بوده است. جوامع مختلف بر اساس ویژگی های فرهنگی و تاریخی، میزان توسعه یافتگی نهادهای مدنی- میزان دموکراسی و مسئولیت پذیری و جوابگویی دست اندرکاران و حاکمان، درجات مختلفی را از فساد در جامعه تجربه می کنند. در این میان به نظر می رسد کشورهای در حال توسعه در تلاش برای توسعه اقتصادی با چالش بزرگ تری در زمینه فساد و به کارگیری سازوکارهای لازم برای مبارزه با آن روبه رو هستند. چرا که مکانیسم های نظارتی در این کشورها بسیار ضعیف است و دولت بیشترین منابع مالی کشور را دست دارد.

به گفته اين گروه كه سازمانى غير دولتى و مقر آن در برلين است، بهترين كشورهاى جهان از نظر كمترين ميزان فساد عبارتند از: نيوزيلند، دانمارك، سنگاپور، سوئد، سوئيس، فنلاند، هلند، استراليا، كانادا و ايسلند. بر اساس این گزارش آلمان در رده‌چهاردهم، بریتانیا در رده هفدهم و ایالات متحده‌ آمریکا در رده‌نوزدهم قرار دارند. رسانه های وابسته به دولت با درج بخش هایی از این گزارش بدون اشاره به آمار این سازمان در باره ایران، این  نهاد بین المللی را "صهیونیستی" معرفی کرد.

سقوط بی سابقه ایران

ايران در سال گذشته با ده پله تنزل در رتبه ۱۴۱ قرار گرفت و مقايسه ها نشان مى دهد كه اين كشور در جدول سال جارى گروه شفافيت بين المللى، ۲۷ پله سقوط كرده است. در اين گزارش از كشورهاى سومالى، افغانستان، ميانمار، سودان، عراق، چاد، ازبكستان، تركمنستان، ايران، هائيتى، گينه و بروندى به عنوان فاسد ترين كشورها نام برده شده است. افغانستان به دلیل شکوفایی تجارت با مواد مخدر، در رده‌ ۱۷۹ یعنی یکی مانده به آخر قرار دارد. در کنار این دو کشور، کشورهای برمه، سودان و عراق نیز جزو فاسدترین کشورهای جهان هستند.

شفافيت بين المللى در ۱۸۰ كشور جهان دفتر دارد و گزارش هاى سالانه خود را بر پايه معيارهايى از جمله بررسى مديريت دولتى در كشورها، شرايط دسترسى شهروندان به خدمات عمومى، ساختار حقوقى و قضايى حاكم در كشورها و موقعيت بخش خصوصى تهيه مى كند.

بر پايه گزارش گروه شفافيت بين المللى، ابزار قانونى بازرسى، درجه امكان اجراى قانون، وجود رسانه هاى مستقل و جامعه مدنى فعال از جمله پيش شرط هايى هستند كه براى مبارزه با فساد و رشوه خوارى لازم هستند. مساله ای که در ایران همیشه محل منافشه است. مطبوعات در زنجیر و ناکارآیی بخش های نظارتی در ایران مساله ای نیست که از دید کسی پنهان بماند.

بررسى هاى بين المللى نشان مى دهد كه هر اندازه كشورى فاسدتر باشد، كسب و كار در آن دشوارتر است و فعالان اقتصادى با موانع بيشترى روبرو هستند. در گزارشى كه دهم سپتامبر سال گذشته از سوى بانك جهانى انتشار يافت، ايران از لحاظ فضاى كسب و كار در ميان صد و هشتاد و يك كشور مورد بررسى، در رديف صد و چهل و دوم قرار گرفت.

همچنین وجود حسابهاي محرمانه بانكي در كشورهاي توسعه يافته عامل اصلي فساد مالي درجهان اعلام شده است.  گزارش امسال اين سازمان نشان مي دهد فساد مالي در كشورهاي درگير جنگ، همچون افغانستان و سومالي  نیز بيشتر از بقيه كشورها ست .

کاستی در مبارزه با فساد

سازمان شفافیت بین‌المللی در گزارش اخیر خود از کاستی‌ها در مبارزه قاطع علیه فساد در بسیاری از کشورهای جهان انتقاد کرده است. به گزارش این سازمان، در بیشتر ۱۸۰ کشور جهان، رشوه‌گیری به عنوان یکی از بدترین اشکال فساد در دستگاه‌های دولتی گسترش دارد.

.اين سازمان از كشورهاي گروه 20 خواست توجه بيشتري به مشكل فساد مالي كنند و كشورها را به شفافيت بالا در قراردادهاي دولتي تشويق كنند . كنوانسيون سازمان ملل براي پيگيري فساد مالي اخيرا به تصويب 141 كشوري كه در نشست دوحه گردهم آمده بودند، رسيد . اما برخي از بندهاي آن مثل بازديد هاي ارزيابي از كشورهاي عضو ، اختياري است و به اعتقاد منتقدان ، تاثير گذاري اين توافقنامه را محدود مي كند .

گفتنی است که فساد مهم ترین مانع بر سر راه توسعه است. هر چه گروه های اجتماعی در کشور رشد داشته باشد و رسانه های مستقل بتوانند نقش حرفه ای خود را در اطلاع رسانی و شفاف سازی جامعه انجام دهند احتمال بروز فساد در دستگاه های دولتی کمتر خواهد بود. در واقع جامعه تک صدا و توتالیتر شانس بیشتری برای آلودگی به فساد بیشتر را دارد در حالی که گسترش نهادهای غیر دولتی می تواند نه تنها به روند دمکراتیزه کردن جامعه کمک کند بلکه می تواند از بروز فساد در دستگاه های دولتی و صاحبان قدرت جلوگیری کند.