به دنبال تغيير در کتاب هاي درسي آغاز مي شود

راه اندازي مدارس اسلامي؛ امنيتي کردن آموزش

همزمان با آغاز به کار محمود فرشيدي وزير جديد آموزش و پرورش، برخي از روحانيان خواستار "اسلامي تر" شدن کتاب هاي درسي شده اند. محسن قرائتي نخستين کسي است که در موج جديد اسلامي کردن مدارس به ميدان آمده تا با فضا سازي رسانه اي، زمينه اسلامي تر کردن کتاب هاي درسي را فراهم کند.

قرائتي چند روز پيش با انتقاد از کتاب هاي ديني ومعارف مدارس گفت: "مطالبي را در کتاب هاي ديني و معارف دبيرستان ودانشگاه آورده اند که موجب مي شود بچه ها از دين زده شوند."

قرائتي که از نخستين سال پس از انقلاب، همواره در نگارش و تعيين خطوط کتب ديني دانش آموزان نقش داشته، همچنين اعلام کرده که در گفت و گو با اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي و ساير افراد مسوول، از بي توجهي مراجع و وزرا قبلي انتقاد کرده است. فرشيدي نيز هفته گذشته، و تنها چند روز پس از آغاز به کار در آموزش و پرورش، راهي قم شد تا ضمن ديدار با برخي از مراجع از آنها بخواهد در اسلامي کردن مدارس از او حمايت کنند. به دنبال همين سفر بود که آيت الله مکارم شيرازي اعلام کرد که سالم سازي آموزش و پرورش بايد با سالم سازي برنامه‌ريزي، کتب درسي و معلمين متعهد و دلسوز آغاز شود.او ضمن انتقاد از مسوولان پيشين گفت: "طي سال هاي اخير دست ‌هايي در کار بوده که در برنامه‌هاي آموزشي به گونه قابل توجه و دقيق انحرافاتي ايجاد کنند و اين امر در کتاب ‌هاي درسي و حتي کتب ديني ديده مي‌شود."

برخي از ناظران مي گويند به دنبال برنامه اسلامي کردن دانشگاه ها که با آغاز به کار دولت جديد مطرح و تا کنون به امنيتي شدن فضاي دانشگاه هاي کشور و انتصاب عميد زنجاني به عنوان رييس دانشگاه تهران منجر شده، اسلامي کردن مدارس نيز دربرنامه دولت قرار گرفته است. اين در حالي است که طي بيست و هفت سال گذشته، افرادي چون غلامعلي حداد عادل و برخي ديگر از اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي برنامه ريزي کلان براي تدوين کتب درسي دانش آموزان را برعهده داشته اند.

موج اول: مدارس انقلابي، اسلامي

از همان نخستين روز هاي پس از انقلاب، آموزش و پرورش يکي از مهمترين مراکز مورد توجه مقامات بلند پايه جمهوري اسلامي بود، تا جايي که هزاران معلم با دريافت حکم اخراج از سوي کميته هاي تصفيه ايدئولوژيک، به بي رحمانه ترين شکل ممکن شغل خود را از دست دادند. همزمان با اين تصفيه که بزرگترين تصفيه نيروي انساني در يک نهاد دولتي در کشور بود، گروهي از روحانيان و برخي از چهره هاي غير روحاني مذهبي، با انجام تغييرات کلي در کتب درسي دانش آموزان، اسلامي کردن مدارس را آغاز کردند. علاوه بر اين، در همان سال ها بود که با صدور بخشنامه هايي همه مدارس صاحب نمازخانه و دانش آموزان مکلف به نماز خواندن در مدارس شدند؛ و حتي زنگي با نام "زنگ نماز" در سيستم آموزشي دانش آموزان در نظر گرفته شد.

جواناني که پرورش يافته اين نظام آموزش اسلامي بود، در آخرين سال دهه شصت از مدارس وارد جامعه شدند، ولي رفتارهاي اجتماعي اين نسل در سال هاي بعد نشان داد که برخلاف پيش بيني برنامه ريزان تربيت اسلامي، دين گريزي به يکي از خصلت هاي اصلي اين جوانان بدل شده بود. پس از آن برخي از برنامه ريزان نظام آموزشي به اين نتيجه رسيدند که بايد درسيستم مستقيم واجباري آموزش دينداري تجديد نظر کنند. تغييرات گسترده کتاب هاي درسي با همين هدف و براي دومين بار در سال هاي انقلاب به انجام رسيد.

موج دوم: مدارس اسلامي

در هفته هاي اخير اما بارديگر بحث تغييرات کتاب هاي درسي و نظام آموزشي در دستور کار وزير آموزش و پرورش دولت جديد قرار گرفته است. او در سخنانش به هنگام اخذ راي اعتماد نيز بر راه اندازي مدارس اسلامي تاکيد و اعلام کرد که تغييراتي را نيز در اين راه، آغاز خواهد کرد. فرشيدي سپس در اولين فرصت راهي قم شد تا ياري برخي مراجع را جلب کند.

آيت الله فاضل لنکراني در همين ديدار بود که علاوه بر درخواست تجديد نظر در گزينش معلمان گفت: "اگر مردم احساس کنند که آموزش و پرورش در تعليم و تربيت اسلامي فرزندانشان ناکارآمد است، علاقه و اعتماد آنها به اين سازمان از بين مي رود." او هم چنين گفت: "متأسفانه بسياري از کتاب هاي درسي در حال حاضر مشکل دارد." وي خواستار پاکسازي کتاب هاي درسي شد و تاکيد کرد که آموزش و پرورش درتدوين کتاب هاي درسي بايد از فضلاي حوزه علميه و کارشناسان علمي استفاده کند تا برخي از مشکلات درسي برطرف شود. او همچنين بسياري از کتاب هاي درسي را "نامطلوب" توصيف کرد و گفت که "در بسياري از کتاب هاي درسي مسائل انحرافي به صورت بسيار ظريف جاسازي شده و حتي در کتابهاي ديني نيز اين آثار مشاهده" مي شود. وي با تاکيد بر محورهايي هم چون "جهاد و شهادت" خواستار پر رنگ شدن اين دو مفهوم در کتاب هاي درسي دانش آموزان شد.

علي مشکيني، رئيس مجلس خبرگان رهبري نيز به فرشيدي گفت: "سازمان آموزش و پرورش چون با عقايد و افکار فرزندان اين سرزمين سر و کار دارد، بايد دانش آموزان کشور را کاملاً اسلامي تربيت کند." او افزود: "اگر آموزش و پرورش بخواهد در تربيت صحيح نسل جوان کشور خوب عمل نمايد، بايد باعلماي حوزه رابطه خوبي داشته باشد." علي اميني، نايب رئيس مجلس خبرگان رهبري نيزبه وزير جديد گفته است که: "در طول سالهاي اخير هرچند که در بخش آموزش رشد خوبي حاصل شده ولي متأسفانه در امر پرورش جوانان موفق نبوده ايم." عبدالله جوادي آملي يکي ديگر از روحانيان حوزه علميه قم نيز با تاکيد بر اسلامي کردن دانش آموزان، دليل دين گريزي جواناني را که حاصل نظام آموزشي نزديک به سه دهه حکومت اسلامي هستند ناشي از عقده انتقام جويي دانسته و گفته: " کسي که با فشار درس بخواند هنگام فارغ التحصيلي تمام تلاش خود را براي انتقام جويي ازنظام به کار مي گيرد." آيت الله صافي گلپايگاني نيز در ديدار با فرشيدي از برنامه اسلامي کردن مدارس پشتيباني و تاکيد کرد: "سازمان آموزش و پرورش بايد دانش آموزان را از ابتدا با هويت اسلامي و شيعي خود آشنا کند تاآنها بتوانند اين هويت را بخوبي در خود تقويت کنند."

بحران ناشناخته

به دنبال همين سخنان بود که محمود فرشيدي پيشنهاد کرد گروهي از کارشناسان آموزش و پرورش و فضلاي حوزه علميه قم ستادي را تشکيل دهند که در سايه آن همه کتاب‌ هاي درسي، چه ديني و چه غير آن با دقت بسيار، مورد بازبيني قرار گيرند. اگر چه استفاده از روحانيان براي تدوين کتب ديني مدارس حتا در سال هاي پيش از انقلاب نيز سابقه داشته و روحانيوني چون بهشتي و باهنر در تدوين کتب ديني مدارس سال هاي پيش از انقلاب نقش داشتند، اما به نظر مي رسد در ماه هاي اخير و به دنبال روي کار آمدن دولت جديد موج تازه ايي از اسلامي کردن نهادهاي آموزشي کشور آغاز شده است. برخي از کارشناسان مي گويند آنچه تحت عنوان اسلامي کردن نهاد هاي آموزشي به جريان افتاده بيش از هر چيز بهانه ايي براي امنيتي کردن نهاد هاي آموزشي و ايجاد تغييرات گسترده در مديريت چنين نهاد هايي است. دامنه اين تغييرات تا بدان جاست که بسياري از ناظران نگراني خود را از نتايج غير قابل پيش بيني اين روند ابراز مي کنند. يکي از کارشناسان که خود سابقه فعاليت هاي آموزشي دارد در اين باره مي گويد: "برخورد احساسي و شعاري با مقولات آموزشي مي تواند در دراز مدت آثار بسيار خطرناکي براي کشور داشته باشد." او تاکيد مي کند: "اگر روندي که در دانشگاه ها شروع شده بخواهد به مدارس کشيده شود بحران هويت جوانان ايراني تشديد مي شود."

نتيجه موج اول اسلامي کردن نهاد هاي آموزشي کشور در سال هاي نخست پس از انقلاب، اين بود که در انتخابات اخير هيچ يک از نامزدهاي رياست جمهوري شهامت گنجاندن شعارهايي با مضامين اسلامي در سخنراني ها و برنامه هاي خود نداشتند. حتی محمود احمدي نژاد هم مجبور شد براي ناشناخته ماندن عقايد به شدت مذهبي خود پوسترهايي را چاپ و منتشر کند که بر روي آن به نقل از او نوشته بود: "دولت احمدي نژاد شما را با هر نوع آرايش و مدل مويي مي خواهد." تنها آينده نشان خواهد داد که موج دوم اسلامي کردن نهاد هاي آموزشي و تغيير کتب درسي دانش آموزان، آيا قادر به تربيت دانش آموزان اسلامي خواهد بود يا نه.