با وجود گذشت 24 ساعت از تراژدي هوايي:

مقامات پاسخ گو نيستند،فقط تکذيب مي کنند

با گذشت بيش از سي و شش ساعت از سقوط هواپيماي نظامي سي 130 در شهرک توحيد تهران هنوز هيچ يک از مقامات مسوول درباره علت و چگونگي سقوط اين هواپيما به افکار عمومي پاسخ نگفته است. بر اثر سقوط اين هواپيما تاکنون 128 نفر که بيش از نيمي ازآنها خبرنگار بودند، کشته شدند. در همين حال انتشار اخبار ضد ونقيض از سوي رسانه هاي داخلي در ساعت هاي گذشته بر ابهامات ماجراي سقوط مرگبار افزوده است. در حالي که به گفته خانواده يکي از خبرنگاران کشته شده در اين صانحه او پيش از پرواز به وسيله تلفن اعلام کرده که هواپيما دچار نقص فني است،جانشين ستاد مشترک ارتش اعلام کرده که نقص فني هواپيما صحت نداشته است. همزمان فدراسيون بين المللي خبرنگاران،انجمن صنفي روزنامه نگاران ايران، بيش از 400 خبرنگارايراني و ساير نهادهاي صنفي روزنامه نگاران کشور با انتشار بيانيه هايي ضمن ابراز تاسف از اين فاجعه خواستار تشکيل کميته اي با حضور نمايندگان خبرنگاران، براي روشن شدن دلايل بروز اين فاجعه شده اند.

تکذيب به جاي پاسخ

ظهر روز سه شنبه خبرگزاري هاي داخلي از سقوط يک فروند هواپيماي سي 130 ارتش در شهرک توحيد حوالي فرودگاه مهر آباد خبر دادند. خبرگزاري ها ابتدا اعلام کردند که اين هواپيما 84 سرنشين و ده خدمه داشته، اما پس از آن آمار هاي مختلفي از کشته شدگان اين حادثه شامل سرنشينان و اهالي شهرک مسکوني توحيد را منتشر کردند.اندکي بعد برخي از مقامات مسوول در برابر پرسش خبرنگاران تلويزيوني اعلام کردند که نمي توانند آمار کشته شدگان و مجروحان اين حادثه را اعلام کنند زيرا ستاد کل نيرو هاي مسلح، اطلاع رساني در اين باره را بر عهده گرفته است. اما عصر ديروز و با گذشت بيش از 24 ساعت از سانحه، سيد شهاب الدين صدر، رييس سازمان پزشكي قانوني، به جاي فرماندهان ستاد کل نيرو هاي مسلح اعلام کرد که: "در كل 106 جسد تحويل گرفتيم كه 97 نفر از آن‌‏ها را سرنشينان هواپيما تشكيل مي‌‏دادند." وي افزود: "در حال حاضر افراد شناسايي شده در پزشك قانوني هستند تا بلافاصله پس از اعلام خانواده به بهشت زهرا منتقل شوند." به گفته صدر، عصر ديروز و پس از گذشت يک روزاز حادثه، يك جسد ديگر نيز در محل حادثه پيدا شده كه هنوز به پزشكي قانون تحويل داده نشده است. او با اشاره به وخامت وضعيت اجساد، گفت: "به دليل اينكه بيشتر اجساد دچار سوختگي شديد شده‌‏اند، شناسايي آنها بسيار سخت و گاهي غيرممكن است." وي خاطرنشان كرد: "كارشناسان ما تلاش مي‌‏كنند تا از طريق آزمايشات فني و علمي، اجساد را شناسايي و تشخيص هويت كنند."

اما رسانه هاي ديگر و از جمله تلويزيون دولتي کشور آمار کشته شدگان را بيش از 128 نفر اعلام کرده اند. بيش از نيمي از اين افراد، خبرنگاران و گزارشگران خبرگزاري ها و شبکه هاي تلويزيوني بودند که براي پوشش خبري مانور نيروهاي نظامي در چابهار و به دعوت ستاد کل نيروهاي مسلح عازم اين سفر بودند.

دلايل يک سقوط و 128 مرگ

در حالي که مقامات رسمي در دو روز گذشته از اعلام دلايل سقوط هواپيما خود داري کرده و بيشتر وقت شان را براي تنظيم تکذيبيه هاي گوناگون صرف کرده اند، روزنامه همشهري آخرين گفت و گوي محمد کربلايي احمد، خبرنگار اين روزنامه، با همسرش را منتشر کرد: "ساعت ۷ صبح قرار بود پرواز كنند. مثل هميشه آماده از خانه بيرون رفت. ساعت نزديك ۸ بود كه با من تماس گرفت و گفت: پرواز با تأخير انجام مي شود. سپس برايم آرزوي سلامتي كرد. مكالمه را قطع كرد. دلم شور مي زد. ساعت ۹ صبح مجدداً به او تلفن كردم. او گفت: ظاهرا هواپيما نقص فني دارد و پرواز تأخير دارد. ساعت ۱۰ او دوباره تلفن زد. آنها هنوز پرواز نكرده بودند. محمد گفت: ظاهراً نقص فني دارد و خلبان حاضر به پرواز نيست. حالا نمي دانم اصلا پرواز مي كنيم يا نه؟ به او گفتم: فقط مراقب خودت باش!ديگر از او خبري نداشتم تا اين كه از طريق تلويزيون متوجه سقوط هواپيما شدم."

به دنبال انتشار اين خبر و انتشار خبرهايي از اعلام نقص فني هواپيما توسط خلبان و کادر فني پيش از پرواز به مسئولان مافوق، محمدحسن نامي، معاون ستاد مشترك ارتش نقص فني هواپيما و اعلام آن از سوي خلبان، پيش از پرواز را تکذيب کرد و گفت: "اينكه بگويند هواپيما نقص فني داشته و پرواز كرده، اصلا امكانش وجود ندارد؛ چرا كه روز قبل از پرواز، تمام بدنه و قطعات هواپيما به صورت كامل چك مي‌‏شود." او حتا پا را از اين فراتر گذاشت و اعلام کرد: "اين شايعاتي است كه از بيرون القا مي‌‏شود." او هم چنين اعلام کرد که اين هواپيما جعبه سياه ندارد و براي بررسي علت سقوط "بايد از طريق مراحل گفت و گو با برج مراقبت و ساير موارد توسط متخصصان فني بررسي شود." اما يکي از سايت هاي خبري با انتشار نظر يکي از کارشناسان هواپيمايي، علاوه بر رد اظهارات اين مقام نظامي، پرسش هاي تازه اي را مطرح کرده است. مهندس محسني مي گويد: "زمان پرواز هواپيما از مبدا تا مقصد حدود 5/1 ساعت بوده و هواپيما داراي 30 تن بنزين بوده است كه براي 5 ساعت پرواز كفايت مي كرده است. ظاهرا اين هواپيما علاوه بر مسافر، حامل قطعات يدكي براي يك فروند هواپيماي سي130 دچار نقص فني شده در بندرعباس نيز بوده است." او مي افزايد: "هواپيما بعد از طي 30 مايل به سمت جنوب، دچار نقص فني مي شود اما متاسفانه عدم هماهنگي لازم موجب شده تا هواپيما به جاي هدايت به فرودگاه امام به سمت فرودگاه مهرآباد بازگردد كه اين حادثه تلخ رخ داده است."

قربانيان تحريم

در همين حال برخي از صاحب نظران مي گويند با گذشت قريب به 28 سال از انقلاب و تداوم تحريم هاي اقتصادي، ناوگان هوايي کشور از هواپيماهايي استفاده مي کند که سال ها از عمر مفيد شان گذشته است. يک کارشناس هواپيما روز گذشته اعلام کرد که عمر مفيد هواپيماي سي 130 ساقط شده پانزده سال بوده، با اين وجود به گفته کارشناسان نظامي هواپيماهاي سي 130 مورد استفاده در ايران در سال 1342 خريداري و تحويل ايران شده اند. با يک حساب سر انگشتي مي توان به اين نتيجه رسيد که قريب به بيست سال از زمان بازنشستگي اين هواپيماي سي 130 که بيش از 130 نفر را با خود به کام مرگ برد گذشته است. با اين حساب مي شود حدس زد که فجايع هوايي ديگري نيز مسافران هواپيماهاي کشور را تهديد مي کند. روز گذشته خبرگزاري رويترز با انتشار گزارشي آمار تلفات ناشي از سقوط هواپيما در ايران در طول بيست سال گذشته را 1368 نفر اعلام کرد.

در 3 نوامبر 1983 يک هرکولس Cـ130 هواپيماي حمل و نقل متعلق به ارتش در حاليکه سعي داشت در فرودگاه زاهدان فرود آيد، به يک کوه برخورد کرد و تمام 130 سرنشين آن به شهادت رسيدند. در 3 جولاي 1988 يک هواپيماي ايرباس Aـ300 بوسيله ناو جنگي آمريکايي در خليج فارس هدف قرار گرفت و تمام 290 سرنشين آن به شهادت رسيدند. در 8 فوريه 1993 يک هواپيماي چارتر ايراني متعلق به شرکت "ايرتور" با يک هواپيماي سوخوي نظامي تصادف کرد و تمام 132 سرنشين آنها و همچنين خلبان و کمک خلبان هواپيماي نظامي نيز به شهادت رسيدند. در 17 مارس 1994 يک هواپيماي هرکولس حمل و نقل A Cـ130 که حامل زنان و کودکان ايراني بود در منطقه مورد مناقشه آذربايجان و ارمنستان در ناگورنو قره باغ سقوط کرد و 19 تن مسافر و همچنين 13 سرنشين اين هواپيما به شهادت رسيدند. در 12 اکتبر 1994 يک هواپيماي فوکر Fـ28 شرکت آسمان به يک هواپيمائي که از اصفهان به سوي تهران پرواز مي کرد در نزديکي نطنز برخورد کرد و تمام 66 سرنشين آن کشته شدند. در 14 مارس 1997 يک هواپيماي نظامي ايراني با 80 سرنشين در کوه هائي در شمال شرق [مشهد] ايران سقوط و تمام مسافران و سرنشينان آن جان به جان آفرين تسليم کردند.

در 2 فوريه 2000 يک هواپيماي Cـ130 در هنگام برخاستن از زمين در تهران کنترل خود را از دست مي دهد و به يک هواپيماي A300 ايران برخورد کرد، هر دو هواپيما صدمه مي بيند و تمام 6 سرنشين Cـ130 دارفاني را وداع مي گويند. در 17 مي 2001 يک "ياک 40" روسي که حامل 29 نفر از جمله رحمان دادمان، وزير حمل نقل و ديگر مقامات ايران نيز بود در استان مازندران سقوط کرد و تمام سرنشينان آن کشته شدند. در 12 فوريه 2002 يک هواپيماي توپولوف 154 روسي به کوهي در نزديکي شهر خرم آباد برخورد کرد و تمام 119 سرنشين آن جان باختند. در 23 دسامبر 2002 يک آنتونوف 140 اوکرايني به کوهي در مرکز ايران برخورد کرد و 49 نفر از سرنشينان آن کشته شدند. اين گروه که از مقامات اوکرايني و روسي بودند براي افتتاح کارخانه هواپيما سازي در اصفهان عازم اين شهر بودند. در 19 فوريه 2003 يک ايلوشين 76 روسي که حامل 276 پرسنل سپاه بود در جنوب شرق ايران سقوط کرد و تمام سرنشينان آن جان باختند. در ژوئن سال 2003 يک هواپيماي در پي سقوط يک هواپيماي C ـ130 و 7 تن کشته شدند. 10 فوريه 2004 يک فوکر 50 متعلق به شرکت هواپيمايي "کيش اير" در هنگام فرود آمدن در شارجه به زمين برخورد کرد و 43 نفر از45 مسافران آن کشته شدند.6 دسامبر 2005 نيز هواپيماي نظامي Cـ130 در منطقه‌اي مسکوني در شهرک توحيد به ساختماني برخورد کرد و 128 نفر از سرنشينانش و ساکنان شهرک کشته شدند.

يکي از خلبانان با سابقه روز گذشته در مصاحبه با يکي از خبرگزاري ها با اشاره به اتکاي سيستم ناوبري هوايي کشور بر خريد هواپيما از امريکا، گفت: "با توجه به تحريم ايران اوضاع هواپيما ها بهتر از اين نخواهد شد و تنها راهکار اين مساله رايزني با امريکا و خريد هواپيماهاي بوئينگ به جاي ايرباس است." اين درحالي است که ده روز پيش پس از ماجراهاي فراوان يک هواپيماي تشريفاتي که با هزينه بيش از 160 ميليون دلار براي استفاده مقامات عاليرتبه کشور خريداري شده بود تحويل ايران شد؛ و اين درحالي است که چند سال پيش هم خريد شش فروند هواپيماي دست دوم محل منازعه سياسي قرار گرفته بود.

هواپيماي چهل ساله

چهار فروند هواپيماهاي ترابري سي 130 که تاکنون چند فروند از آن در کشور سقوط و موجب مرگ صدها نفر شده است، به گفته کارشناسان هواپيمايي در خرداد ماه سال 42 با نام مستعار "هركولسي" به خدمت نيروي هوايي ارتش ايران درآمد، اولين هواپيماي چهارموتوره و نخستين هواپيماي جت ملخدار ترابري به شمار مي‌رود كه وارد خدمت نيروي هوايي شده‌ است. اين هواپيما داراي گنجايش 93 نفر سرباز با تجهيزات كامل يا 64 نفر چترباز با تمام وسايل و يا 73 بيمار با برانكارد و دو نفر پرستار و قادر به حمل حداكثر 22 تن بار و به طور عادي 18 تن بار و مجهز به دستگاه تهويه كامل داخلي و تأمين فشار هوا در ارتفاع بالاست. حداكثر وزن قابل تحمل هنگام برخاستن، 61.234 كيلوگرم بار و وزن عملياتي آن 31.433 كيلوگرم است. شعاع عملش با حداكثر بارگيري 3420 كيلومتر و با 1134 كيلوگرم بار، 4988 كيلومتر است. طول باند لازم براي فرود هواپيما با بارگيري كامل در ارتفاع سطح دريا، تنها 2/1 كيلومتر است. هواپيماي "C-130" در ارتش آمريكا در عمليات‌هاي مختلف كارآيي دارد و براي مأموريت‌هاي مختلف در شرايط آب ‌و هوايي متفاوت و حتا در قطب جنوب از آن استفاده مي‌شود. طراحي قابل انعطاف هركولس‌ها باعث تناسب آنها با انجام مأموريت‌هاي مختلف است و به اين هواپيما اجازه مي‌دهد تا نقش چند هواپيما را ايفا كند. هواپيماي ساقط شده در ظهر سه شنبه دومين مدل از اين هواپيماهاست كه در مي 1959 وارد خدمت نيروي هوايي آمريكا شد و چهار سال بعد به خدمت نيروي هوايي ارتش ايران درآمد. بعدها نيروي هوايي با مدل‌هاي جديد و نيرومندتري از اين نوع هواپيما تجهيز شد. اين هواپيماها كه به خاطر قدرتشان به هركوس معروفند، توانايي پرواز با دو موتور [از چهار موتور] را نيز دارند. به اين ويژگي بايد توانايي‌هاي ديگري از جمله فرود با سينه بدون استفاده از چرخ را نيز اضافه كرد به اين ترتيب، هواپيماي سي 130 نيروي که سه شنبه سقوط كرد، مي‌توانست در مكان‌هايي مانند فرودگاه امام خميني، اتوبان قم و حتي دشت‌هاي اطراف منطقه نيز فرود اضطراري نمايد.

آنچه اکنون افکار عمومي خواهان پاسخ گويي مقامات رسمي و مسئول در برابر آن هستند، اما نه تنها استفاده از هواپيماي خارج از رده بلکه اين است که چگونه از چنين هواپيمايي براي جابه جايي ده ها خبرنگار استفاده شده در حالي که چنين هواپيمايي حتا در صورت نو بودن هم مخصوص حمل نيروها و ادوات نظامي است.

عزاي ملت، نه دولت

از هنگام سقوط هواپيماي حامل خبرنگاران، بسياري تمامي نهاد هاي مسوول به جاي پاسخ گويي در برابر بروز اين فاجعه، با ايراد سخناني احساسي در صدد فرار از پاسخ گويي برآمده اند. برخي از نهادهاي حکومت اعلام کرده اند که جان باختگان اين فاجعه شهيد محسوب شده و خانواده هاي آنها مي توانند از امکانات مختص خانواده هاي شهدا استفاده کنند. برخي از نزديکان خانواده هاي جان باختگان از اين برخورد مقامات حکومتي شديد ناراضاي هستند و خواستار پاسخ گويي مسوولان شده اند.

در همين حال دبير انجمن صنفي روزنامه نگاران ايران خبر داد که: "فدراسيون بين‌المللي روزنامه‌نگاران امروز در نامه‌اي به اين انجمن حادثه سقوط هواپيماي C-130 را به جامعه مطبوعاتي و اطلاع رساني كشورمان تسليت گفت و ازمقامات ايران خواسته كه علت سقوط را هرچه سريع‌تر روشن كنند." به گفته بدرالسادات مفيدي در بخشي از اين نامه آمده است: "هر روز خبرنگاران و اهالي مطبوعات دفتر كار خود را ترك مي‌كنند تا وظايفشان را انجام دهند و هر روز با خطراتي روبرو مي‌شوند كه نمي‌توان از آ‌ن‌ها دور كرد. با توجه به اين موضوع انتظار داريم سئوالات مربوط به امنيت هواپيمايي كه همكاران ما با آن پرواز مي‌كردند پاسخ داده شود". در بخش ديگري از اين نامه آمد است: "تاكنون سابقه نداشته كه چنين تعدادي از اهالي مطبوعات در يك سانحه كشته شوند. امروز روزي پر غم و اندوه براي روزنامه نگاري است، چراكه همه ما از اين واقعه‌ دردناك رنج مي‌بريم اما بيشتر از همه اين موضوع براي خبرنگاران ايران دردناك است ما بدين وسيله از صميم قلب با همه شما ابراز همدردي مي‌كنيم".

نمايندگان انجمن دفاع از آزادي مطبوعات، كانون مدافعان حقوق بشر و انجمن روزنامه‌نگاران جوان نيزعصر روز چهارشنبه در محل خبرگزاري دانشجويان ايران ، حاضر شدند و به خبرنگاران اين خبرگزاري شهادت دو تن از همكارانشان را در فاجعه سقوط هواپييماي C-130 تسليت گفتند. محمود شمس‌الواعظين سخنگوي انجمن دفاع از آزادي مطبوعات با اشاره به جلسه اين انجمن گفت: "انجمن دفاع از آزادي مطبوعات شهادت 84 تن از همكاران خود را در رسانه‌هاي گروهي، شنيداري، نوشتاري و ديداري به همه داغديدگان از جمله خانواده آنها تسليت گفته و از مقامات مسوول مي‌خواهد كه بلافاصله با تشكيل كميته مستقل تحقيق و حقيقت‌ياب براي بررسي علل وقوع اين سانحه و به طور مشخص بررسي و علت تجميع اين تعداد از خبرنگاران و روزنامه‌نگاران در يك پرواز داخلي و سهل انگاري احتمالي در اين پرواز با توجه به گزارش‌هاي دريافتي اين انجمن، را روشن کنند." فريبا داودي مهاجر رييس انجمن روزنامه نگاران جوان نيز با تاكيد بر تشكيل كميته مستقل حقيقت ياب جهت بررسي علت سقوط اين هواپيما گفت: "دولت در برابر خانواده هاي اين عزيزان بايد پاسخگو باشد." او تاکيد کرد: "اين خوني نيست كه بتوان به راحتي از آن گذشت و شايسته بود كه براي اين حادثه عزاي عمومي اعلام شود."

با اين همه بسياري معتقدند که نتايج بررسي دلايل سقوط و مسوولان احتمالي آن هرگز منتشر نخواهد شد. تجربه که چنين مي گويد.