صندوق مهر رضا در گفت و گو با ايرج نديمي

دولت با مجلس موازی كاری مي كند

ايرج نديمي مخبر كميسيون اقتصادي مجلس و نماينده مردم لاهيجان که عضو فراکسيون اقليت است، در گفت و گو با روز، تاکيد مي کند که "دولت نهم به فكر حل ريشه اي مشكلات مردم نيست." وي اعطاي تسهيلات گوناگون به مردم را در واقع "صدقه دادن به مردم" مي داند و معتقد است اين چيزها نه تنها مشكلي از مشكلات آنها حل نمي كند، بلكه به مشكلات نيز دامن خواهد زد.

براي شروع بحث در مورد طرح كميسيون فرهنگي مجلس در خصوص تسهيل ازدواج جوانان توضيح دهيد.
حقيقت اين است كه بين مردم و نخبگان، هزينه هاي قابل توجهي فراروي جوانان در اموري چون ازدواج و مسايل مرتبط با آنان، از جمله اشتغال، وجود دارد. اين امر دغدغه اي بود كه جمعي از همكاران ما را بر آن داشت تا طرحي به نام تسهيلات ازدواج را ارائه كنند. دوستان ما بر اين اعتقاد بودند كه بايد براي كاهش بزهكاري ها از يك سو و افزايش اميد به زندگي از سوي ديگر و حمايت از افراد در جهت داشتن زمينه هاي ازدواج، اين طرح را تدوين كنند تا دولت بتواند در پرتو استفاده از منابع مختلف مردمي و دولتي، حمايت لازم را از جوانان و مزدوجين جوان به عمل آورد؛ تا اين عمل دستمايه اي براي تقويت روحيه ازدواج در جامعه باشد. بنابراين اين طرح با چنين رويكردي آماده شد.

آيا براي تامين منابع مالي اين طرح هم از حساب ذخيره ارزي استفاده مي شود؟
بله. اما در رابطه با استفاده از حساب ذخيره ارزي، به لحاظ تعارض با اصل 75 قانون اساسي، يكي از مواد اين طرح به تصويب نرسيد، ولي با تشكيل صندوقي به نام صندوق ازدواج موافقت شد. حالا اين اميد وجود دارد كه در پرتو تصويب مواد ديگر اين طرح و تخصيص بخشي از منابع پيش بيني شده از سوي دولت در صندوق مهر رضا به اين صندوق، يكي از مسايل اساسي جوانان حل شود.

فكر نمي كنيد به جاي ايجاد چنين صندوقي براي اعطاي تسهيلات ازدواج به جوانان، مي بايست به مسايل اساسي تر جوانان همچون اشتغال توجه کرد؟
البته در رابطه با ازدواج با 2 نظر و ديدگاه روبرو هستيم. يك نظر اين است كه به جاي پرداختن به بحث ازدواج جوانان، مشكلات مربوط به اشتغال و مسكن آنان حل شود چرا كه در اين صورت عملاٌ ازدواج جوانان تسهيل مي شود. اما اگر ازدواجي صورت بگيرد و اين دو عنصر در آن وجود نداشته باشند، ممكن است مشكلاتي ديگر به وجود بيايد. مخالفان اين ديدگاه معتقدند خود ازدواج منشا چند رويكرد مثبت است. يك رويكرد در باب تحرك جوانان براي داشتن شغل مناسب و يك رويكرد براي جامعه از جهت توجه به متاهلين؛ و مجموعاٌ اين دو مي تواند بخشي از مسايل و هزينه خانوارها را كاهش دهد. بنابراين با چنين رويكردي مي توان گفت كه ما در راه تصويب اين طرح با نظرات متفاوتي روبرو هستيم.

دليل مخالفت نماينده دولت با اين طرح چه بود؟
مخالفت نماينده دولت عمدتاٌ به برداشت از حساب هاي مختلف مربوط بود. چرا كه دولت معتقد است در اين طرح بار مالي به دولت تحميل مي شود و دولت اين بار مالي را پيش بيني نكرده و يا امكان برآورد آنها را ندارد. يا اينكه اين برداشت ها با قانون اساسي مغايرت هايي دارد، و لذا نمايندگان نمي توانند طرحهايي را در جهت تقليل هزينه دولت يا افزايش بار مالي آن باشد، وضع كنند. بنابراين دولت بيشتر به صورت شكلي و از جهت عدم تامين منابع مالي و برداشت از حساب ذخيره ارزي با آن مخالفت كرد و آقايان معتقد بودند كه اكنون چند نوع برداشت از حساب ذخيره انجام مي شود و به نوعي اين صندوق در حال جارو شدن است. يك مبلغ كلان براي بنزين از حساب برداشت مي شود ومبلغي هم براي راه اندازي و تاسيس صندوق مهر رضا. ظاهراٌ قصد دارند براي اين صندوق، 6 ميليارد دلار از اين حساب برداشت كنند.

به نظر شما مخالفت دولت با اين طرح به دليل موازي بودن اين طرح با لايحه تاسيس صندوق مهر رضا نيست؟
ادله اي كه دولت برآن اصرار داشت اين بود كه ما لايحه اي تنظيم و تصويب كرديم و مسايل مربوط به ازدواج جوانان را در آن لايحه گنجانده ايم. اتفاقاٌ نمايندگان هم عكس اين نظر را داشتند. نظر ما اين بود كه اين طرح چند ماه پيش تصويب شده بود و دليلي نداشت كه دولت كار موازي در اين زمينه انجام دهد؛ بنابراين با يك تقابل نظر روبرو بوديم. نمايندگان معتقدند كه زودتر از دولت طرح داده اند و بايد طرح آنها مورد بررسي قرار بگيرد و دولت هم معتقد است كه بعد از ارائه اين لايحه، نيازي به طرح نمايندگان نيست. به هر صورت چون تصميم گيرنده نهايي نمايندگان هستند، نظر آنها غالب خواهد شد.

نظر شما در مورد لايحه صندوق مهر رضا چيست؟
در مورد صندوق مهر رضا من ابتدا مقدمه اي بگويم. ما در طرح تسهيل ازدواج جوانان برنامه هاي متنوعي را پيش بيني كرده ايم كه اگر آن برنامه ها عملي شود بسيار خوب است. نظر ما اين است كه از اين فرصت استفاده كنيم و يكي از مسايل اساسي مردم از جمله اشتغال را با اين امكان ايجاد شده از جهت رونق سرمايه گذاري ساماندهي كنيم. بنابراين با چنين رويكردي گمان من اين است كه اگر ما به آن اهداف مورد نظر دست پيدا كنيم، رويكرد مثبتي است. اما اگر غير از اين باشد، ديگر تشكيل صندوقي موازي مثل صندوق مهر رضا كاري بيهوده است.

به نظر شما چنين صندوقي چقدر مي تواند به صورت ريشه اي مشكلات جوانان را حل كند؟
بايد به اين نكته اشاره كنم كه برخورد شكلي و ظاهري با مشكلات مردم، در حقيقت رافع مسايل و مشكلات آنان نيست. ما براي اينكه مشكلات مردم را حل كنيم بايد اين نكته را بپذيريم كه اولاٌ اساسي ترين مشكلات مردم عبارتند از ايجاد اشتغال به ميزان 5 تا 6 ميليون مازاد بر اشتغال فعلي، ديگري ايجاد 2 تا 3 ميليون مسكن مازاد بر مسكن ساليانه، كاهش هزينه هاي آموزشي، كاهش هزينه هاي بهداشت و درمان، كاهش هزينه هاي حمل و نقل درون و برون شهري در پرتو راه اندازي و توسعه ناوگان حمل و نقل عمومي و …. يعني ما اگر بخواهيم مشكلات را حل كنيم بايد سرمايه گذاري كنيم و در حقيقت به تعادل قيمت برسيم. اينكه يك يا چند سال نزديك به 50 ميليارد دلار درآمد نفتي را خرج كنيم، اين مشكل را حل نمي كند. بخصوص اينكه بخشي از اينها تجاوز به حريم بخش خصوصي و تعاوني است و مضافاٌ اينكه افزايش نقدينگي هم مشكلاتي دارد و دولت بايد به اين هم توجه كند كه افزايش نقدينگي موجب كاهش ارزش پول و ايجاد مشكلات جديد براي مردم نشود. چرا كه عامل نقدينگي، تورم و گراني با هم مرتبط هستند و به اين معنا كمك كردن به مردم، معناي عكس پيدا مي كند. چرا كه در اين صورت هر نوع كمك به مردم، مثل اين است كه با يك دست بدهيم و با دو دست بگيريم. بنابراين مي توان گفت كه صندوق مهر رضا هيچگاه كمك واقعي به مردم نيست چرا كه چند عامل را پيگيري نمي كند: اولاٌ اينكه به فكر حل بنياني و ريشه اي مسايل مردم نيست. ثانياٌ برخورد شكلي و ظاهري و سطحي نسبت به پرداخت هاي بلاعوض يا مانند آن نمي تواند در دراز مدت پاسخگو باشد. ثالثاٌ پايدار نيست، زيرا به درآمد نفت وابسته است. اگر نفت ما را نخرند، يا اگر قيمت نفت كاهش يابد، اين كمك ها نيز مثل تثبيت قيمت ها مي شود و عملي نخواهد بود و اضافه اينكه نيازي نيست كه به مردم صدقه بدهيم. اگر براي آنان اشتغال ايجاد كنيم، مشكلات حل مي شود.

فكر مي كنيد در طرح تسهيل ازدواج جوانان كه از سوي مجلس پيگيري مي شود، چنين بحث هايي لحاظ شده است؟ مثلاٌ آيا شما در اين طرح به فكر سرمايه گذاري براي ايجاد اشتغال بوديد يا اين هم صندوقي است كه كمك هايي مقطعي مي دهد؟
در طرح تسهيل ازدواج جوانان همان طور كه اشاره كردم مهم اين است كه ما براي ازدواج از چه راهي به مردم كمك كنيم. مثلا اگر بعضي مسايل از جمله كاهش هزينه هاي اجاره سالن هاي ازدواج يا دادن خوابگاه هاي دانشجويي به دانشجويان متاهل انجام شود، اينها در كوتاه مدت مفيد است. اما در بلند مدت چنين طرح هايي پاسخگو نيست. در مورد اين طرح هم من معتقدم كه اگر نتوانيم صندوق مهر رضا را به آن نزديك كنيم و پولي كه از حساب ذخيره در حال برداشت است را به شكل سرمايه گذاري براي ايجاد اشتغال در بياوريم، عملاٌ به بيراهه مي رويم.

يكي از برنامه هاي مهم از هفت برنامه تحول در نظام اداري ايران، كوچك كردن حجم دولت است. به نظر شما طرح تسهيل ازدواج يا صندوق مهر رضا باعث توسعه و افزوده شدن تشكيلات دولت نيست؟
بله، من با اين نظر موافقم. اين طرح باعث افزايش تصدي گري دولت مي شود. كما اينكه يكي از پيشنهادات ما هم اين بود كه به جاي اينكه با اين كار به تشكيلات دولت بيافزاييم، اين عمل را از طريق سازمان هاي ذيربط مانند وزارت رفاه انجام دهيم. به اين معنا كه نياز نباشد دولت بزرگتر شود.

به نظر شما چقدر امكان ايجاد رانت يا ويژه خواري از طريق اين 2 صندوق وجود دارد؟
ببينيد، هر گاه امكان برآورد متناسب ميان عرضه و تقاضا وجود نداشته باشد حتماٌ امكان فساد، پارتي بازي، رانت خواري يا ويژه خواري وجود خواهد داشت.

با اين تفاسير شما فكري براي اين مشكل كرده ايد؟
من معتقدم كه حتماٌ حق و ناحق هايي صورت خواهد گرفت، اما در مورد اينكه مجلس براي اين امر چه فكري كرده، بايد بگويم فعلاٌ هيچ كاري در اين راستا انجام نشده و اميدواريم كه در آينده فكري براي اين مشكل بشود.