پرونده هسته اي و دو وزير اطلاعات

فلاحيان: بايد پنهان مي کرديم

علي فلاحيان و علي يونسي دو وزير پيشين اطلاعات ايران با اظهار نظرهائي درباره پرونده هسته اي ايران، نوع تفکر امنيتي حاکم بر دولت هاي گذشته را آشکار کرده اند، علي فلاحيان مسوول اطلاعاتي کشور در دوران پرماجراي سازندگي با تاکيد بر اين که خاتمي اشتباه کرد، آشکار ساخت که از ديد وي بايد ايران فعاليت هاي هسته اي خود را پنهان نگاه مي داشت. در همين زمان علي يونسي جانشين وي در دولت اصلاحات از اطلاعات غلط و انحرافي که آمريکا درباره فعاليت هاي هسته اي ايران پخش مي کند گلايه کرد و از مواردي گفت که "جاسوساني از سوي آمريکا" براي آلوده کردن فعاليت هاي هسته اي ايران اعزام شده بودند.

علي يونسي وزير سابق اطلاعات در سخنراني خود در کنفرانس بين المللي تهران که براي بحث درباره فعاليت هاي هسته اي ايران تشکيل شده بود، سه روز پيش براي نخستين بار بخشي از فعاليت‌هاي جاسوسي آمريكا براي بحراني شدن پرونده هسته‌اي ايران را افشا كرد.

پيش از اين اخبار پراکنده و گاه ضد و نقيضي درباره اين دستگيري جاسوسان آمريکائي و يا نفوذ آن ها در سازمان هاي مربوط به فعاليت هاي هسته اي ايران پخش شده بود؛ اما هرگز اين اطلاعات به طور علني و پي گير در اختيار افکارعمومي گذاشته نشد. حتي در زمان بازداشت يکي از مديران سازمان انرژي اتمي که اتهام وي جاسوسي خوانده شده بود سرنوشت اين پرونده و متهم وي در ابهام ماند.

اما علي يونسي در سخنراني خود گفت: سرويس‌هاي جاسوسي آمريكا و اسراييل در گذشته سعي در آلوده كردن فعاليت‌هاي صلح آميز هسته‌اي ايران داشته اند، اما با هشياري نيروهاي اطلاعاتي ايران اين مساله خنثي شد.

وي موردي را به طور مشخص ذکر کرد و گفت سرويس جاسوسي آمريكا در مقطعي ماموران خود را به قصد فروش اورانيوم غني شده به ايران گسيل مي‌كرد تا به دنبال آن فضا سازي عليه ايران را آغاز كنند.

يونسي که اينک در مقام مشاور رييس قوه قضاييه فعاليت مي کند ادامه داد: ايالات متحده از جاسوسان خود مي‌خواست گزارش‌هايي را تنظيم كنند كه مويد ادعاهاي دروغ آمريکا شود. به اين ترتيب مي‌توان گفت آمريكا به دنبال تاييد دروغ‌هاي خود بود نه كشف واقعيت.

يونسي با اشاره به اينكه "همكاري سازنده و شفاف‌سازي ايران [ با آژانس بين المللي انرژي اتمي] مانع [نتيجه دادن] اقدامات دستگاه اطلاعاتي آمريكا عليه ايران شد" گفت: اكنون ديگر در دنيا كسي ادعاي دروغ آمريكا در قصد ايران براي توليد سلاح هسته‌اي را قبول ندارد و حتي خود آمريكايي‌ها هم حرف خود را تغيير داده و مي‌گويند درآينده ايران سلاح هسته‌اي مي‌سازد.

بر اساس اين نوع تفکر وزير سابق اطلاعات در برابر شرکت کنندگان در همايش بين المللي فعاليت هاي هسته اي ايران اعلام داشت راه حل موضوع هسته‌اي ايران تشديد بحران نيست، آنها بايد واقعيت‌ها را بپذيرند و بدانند توليد سلاح هسته‌اي در استراتژي ايران هيچ جايي ندارد. بحران هسته‌اي ايران به صلاح صلح و امنيت دنيا نيست و بايد مهار شده و به حالت طبيعي خود بازگردد.

يونسي بر خلاف سلف خود عاقلانه ترين راه را تعامل، همكاري و اعتماد متقابل دانست و گفت گزينه‌اي كه امروز غرب بر آن اصرار دارد يعني تعطيلي چرخه سوخت و درصورت عدم آن، تحريم، غيرعاقلانه‌ترين راه و اشتباهي به مراتب بزرگتر از اشتباه حمله به عراق است. اين اقدامات باعث تضعيف معاهده ان.پي. تي و خروج ايران از آژانس بين‌المللي اتمي ايران مي‌شود .

مصاحبه فلاحيان

يک هفته قبل از اظهار نظر علي يونسي، سلف وي علي فلاحيان در مصاحبه اي با همشهري ماه نظراتي برخلاف جانشين خود اظهار داشت ومدعي شد که محمد خاتمي در علني ساختن فعاليت هاي هسته اي ايران راه خطائي را پيمود.

فلاحيان که از نگاه افکارعمومي ايران و جهان متهم به هدايت فعاليت هاي مخفي و برنامه ريزي هائي براي ترور مخالفان حکومت در داخل و خارج کشور است، در مصاحبه با همشهري ماه تاکيد کرده که در حال حاضر تمام فعاليت هايش علني و قانوني و داراي مجوز است.

مصاحبه گر روزنامه محافظه کار همشهري در ابتداي مصاحبه با فلاحيان نوشته:
"هيچ تفاوتي با گذشته نكرده است؛ همان خنده‌ها‌ و همان لحن آرام. آن قدر آرام كه بعضي وقت‌ها‌صدايش را نمي‌شنوم. شايد لازمه كار اطلاعاتي اين است. كسي كه قريب يك دهه از عمرش را در صدر امنيتي‌ترين وزارت‌خانه دولت گذرانده، قاعدتاً با آن فضا خو بگيرد." شمرده سخن مي‌گويد: "چرا اين قدر اصرار داشتيد كه با من مصاحبه كنيد؟ هيچ كس به اندازه شما اصرار نكرده بود." به شوخي مي‌گويد: "مصاحبه با من پول خوبي براي همشهري خواهد داشت؟" شوخي‌اش را انكار مي‌كنم، اما جاذبه‌اش را براي مخاطبان پيگير دنياي سياست نمي‌شود كتمان كرد، چرا كه هر گاه نام فلاحيان به ميان مي‌آيد، همهء نگاه‌ها‌متوجه مي‌شود؛ گوش‌ها‌هم تيز. هر چند آرام حرف مي‌زند، اما خيلي راحت و در عين حال شفاف و صريح. به نظر مي‌آيد از همه چيز اطلاع دارد. مثلا مي‌فهمم آخرين كتاب داريوش شايگان را خوانده است و كتاب سير تكاملي بانكداري در ايران با رويكرد بدون ربا روي ميزش است؛ يعني قرار است خوانده شود. اكنون مشاور دولت هستم. اين پاسخ صريح علي فلاحيان در پاسخ به سوال من است كه: حاج آقا الان چه كاره ايد؟ در كنار آن، مؤسسهء فرهنگي فلاح را بنياد گذاشته كه آموزش قرآن مي‌دهد و هم چنين آموزش مجازي. اضافه مي‌كند: "نگران نباشيد همه چيز عيان است؛ ثبت وزارت ارشاد را هم داريم!"

متن کامل مصاحبه

به نظر شما مهم‌ترين تحولي كه در سال 84 در جامعه ايراني رخ داد، چه بود؟
انتخابات رياست جمهوري.

چرا؟
به دليل اين كه تحولي در مديريت كشور به وجود آمد و ديدگاه‌ها‌ي جديدي براي ادارهء كشور مطرح شد. مديريت قبلي با زبان ديگري با دنيا صحبت مي‌كرد، هم در ابعاد اقتصادي و هم امنيتي و سياسي، اما مديريت جديد با ايده‌ها‌و رويكردهاي جديد وارد عمل شده است. در مسايل داخلي، كساني كه با اين دولت همكاري مي‌كنند با كساني كه با دولت قبلي كار مي‌كردند متفاوتند. پس انتخابات رياست جمهوري، مجموعه‌اي از تحول ديدگاه‌ها‌، سياست‌ها‌و همچنين مديريت‌هاست.

شما گفتيد در داخل و خارج تحولاتي حاصل شد و مردم زمينه‌ها‌ي روشنفكري را كمتر پسنديدند. در نگاه به خارج چطور؟ اشاره كرديد مردم، مردي را انتخاب كردند كه هم در داخل و هم براي خارج حرف‌ها‌ي متفاوتي زد. يعني با اين حساب كل سياست‌ها‌ي نظام در دولت‌ها‌ي قبل اشتباه بوده؟
از نظر من خطا بوده. قبلاً هم گفته‌ايم كه خطاست. البته نه سياست‌ها‌؛ سياست گفتمان و تساهل.

كجا گفته‌ايد؟
من از اول مخالف بودم. اين همه عليه من تبليغات كردند، شما به گوشتان نرسيد؟ اروپايي‌ها‌ از آمريكايي‌ها ‌بدترند. اين‌ها خيلي زبل‌اند، خيلي هم با ما مخالف‌اند. من با سياست نزديك شدن به اين‌ها‌همواره مخالف بودم.

اما هشت سال در دولتي بوديد كه سياستش در همين راستا بود. مي‌شود گفت در كليدي‌ترين وزارت‌ خانه‌ها‌ بوديد و مي‌توانستيد سياست‌ها‌ي خارجي را جهت دهي كنيد.
ما پيگيري مي‌كرديم. مي‌گفتيم كه تشنج زدايي را قبول داريم، ولي اين كار را قبول نداريم؛ وعده‌ها‌ي اين‌ها‌ دروغ است. وقتي مي‌گويند ما مي‌خواهيم با ايران از حربهء چماق و هويج استفاده كنيم، ما را تحقير مي‌كنند. اين حرف‌ها‌ يعني چه؟ نبايد اروپايي‌ها‌با چنين ادبياتي با ما مواجه شوند. ما اصلاً نبايد قبول كنيم، نبايد اجازهء زدن چنين حرف‌ها‌يي را به آن‌ها بدهيم. ولي يك عده‌اي بودند و مي‌گفتند بايد كوتاه بياييم. خب، كوتاه آمدنش اگر نتيجه مي‌داد، خوب بود. نتيجه نمي‌داد.

در نهايت دولت كدام سياست را دنبال كرد؟ سياست شما يا سياست افراد مقابل شما را؟
البته وزارت خارجه سياست ما را قبول نداشت. آقاي دكتر ولايتي هم اين را گفته كه سياست خودشان را دنبال كردند.

سياست تعامل را پيگيري كردند؟
وزارت خارجه هم در دولت‌ها‌شمي و هم در دولت خاتمي، بيشتر معتقد به تعامل بودند و آن را پي مي‌گرفتند.

شما موافق تعامل نبوديد؟
نه. با تعامل موافق نيستم. چون امكان ندارد.

نفس تعامل هم خوب نيست؟ همهء دنيا با هم تعامل مي‌كنند، حالا ما مي‌گوييم بد است؟
نه. اين‌ها ‌نفس تعامل را قبول ندارند. مي‌گويند شما بايد بچه‌ها‌ي خوبي باشيد به حرف‌ها‌ي ما گوش دهيد. حرفشان اين است كه مي‌گويند شما طفل دبستاني ما هستيد.

ديپلوماسي پنهان

*به هر حال دو وزارت‌خانه اطلاعات و امور خارجه، ارگان‌ها‌ي حساسي هستند. چه طور مي‌شود سياست‌ها‌يشان با هم تطابق نداشته باشد؟
وزارت خارجه بيشتر جنبهء تشريفاتي و ديپلماسي رسمي دارد، ولي ديپلماسي پنهان در همه جاي دنيا به عهده وزارت اطلاعات است.

اصلا مي‌شود ديپلماسي رسمي تعامل باشد، ديپلماسي پنهان چيز ديگري؟
نه، بعضي وقت‌ها‌جنبهء رسمي كاربرد دارد. ولي در مسايل استراتژيك، ديپلماسي پنهان كاربرد دارد. رييس جمهور و دولت اين‌ها‌را تركيب مي‌كنند. ما با بعضي كشورها ديپلماسي پنهان داشتيم. مثلاً با روسيه. با كشورهاي عربي ديپلماسي پنهان بيشتر داشتيم، با كساني كه در كشورها براي مسؤولانشان تصميم سازي مي‌كنند، حرف مي‌زديم. اما ديپلماسي رسمي اصلائ نمي‌تواند با آن‌ها صحبت كند; چون بايد با معادل خود صحبت كند، مثلائ سفير با سفير و يا يك رده بالاتر.

مؤثر هم بوديد؟
يقينا مؤثر بوديم.

نمونه‌اي هم از اين تاثيرگذاري تان داريد؟
بايد اول بررسي كنم، نمونه‌اي كه مي‌خواهم بگويم عوارض نداشته باشد. ديپلماسي پنهان بوده و حالا مي‌خواهم آشكارش كنم. بايد فكر همه چيزش را بكنم. اما خاطرات زيادي دارم.

به نظرتان در بحث هسته‌اي روندي كه نظام پيش گرفته، روند صحيحي است؟ با توجه به اين كه شما زماني در وزارت اطلاعات بوديد هم همين عقيده را داشتيد اين سؤال را مي‌پرسم.
بله. اما نبايد قبل از اين كه چرخه سوخت كامل شود، اعلام مي‌كردند.

پس چرا اعلام كردند؟
مي‌گويند اشتباه كرديم اعلام كرديم. من شنيدم خود آقاي خاتمي گفته اشتباه كردم. ما كاري كه كرده‌ايم بايد گزارش بدهيم. حالا كه نكرديد، چرا آمديد گفتيد؟

بحث جاسوسي مطرح است و مي‌گويند قبل از اعلام، اصلا قضايا لو رفته بود؟
جاسوسي تاثير خودش را دارد. وقتي قضيه‌اي لو مي‌رود، سرويس اطلاعاتي يا مرجعي كه گزارش را مي‌گيرد، بايد مراحل ارزيابي منبع و خبر را طي كند. يعني كار جاسوسي نمي‌تواند تحول ايجاد كند و باور صددرصد درست كند. ممكن است بگويند منبع به خاطر پول دروغ گفته يا اصلاً مطلب را اشتباه فهميده. جاسوسي تاثير محدود خودش را دارد ولي وقتي اعتراف كني كار تمام است. مثل دادگاه مي‌ماند. متهم اگر خودش اعتراف كند، پايان دادرسي است. ولي اگر شهود بگويند، جلسات دادگاه زيادي بايد برگزار شود تا قاضي به علم برسد. ولي اين كار را نبايد مي‌كردند.

پس چرا كردند؟ اصلا چه لزومي به اعلامش بود؟
از خودشان بپرسيد كه اعلام كردند. اگر اين كار را انجام مي‌داديم بايد اعلام مي‌كرديم، چون عضو NPT بوديم. بچه‌ها‌ي وزارت اطلاعات اين طور مي‌گفتند كه مثلا شما مي‌خواستيد برويد مشهد، حالا رسيديد گرمسار. معنا ندارد بگوييد در مشهد هستيم. وقتي رسيديد مشهد به NPT اعلام كنيد. البته تحقيقات صلح آميز بوده و اشكالي نداشته است. بعد مي‌گوييم ما اين كار را كرده‌ايم، مي‌گويند، شما اين دانش را داريد. خواهش مي‌كنيم كه اين دانش را داشته باشيد، ولي ما از اين به بعد برايتان سوخت توليد مي‌كنيم. الان مي‌گويند چرا ما اجازه دهيم شما چرخهء سوختتان تكميل شود؟ بعد به شما سوخت بدهيم. الان مي‌توانيم گران تر بفروشيم و اذيتتان كنيم. روس‌ها‌چرا راي ندادند و اذيت كردند؟ به دليل اين كه مي‌گويند ما مي‌خواستيم به شما سوخت بدهيم. شما اگر دانش ساخت هر قطعه و هر ماشيني را داشته باشيد، وقتي با طرف خارجي صحبت مي‌كنيد تا يك چهارم هم تنزل قيمت پيدا مي‌شود. وقتي مي‌دانند نداريد دو برابر و پنج برابر مي‌فروشند. غرب به دنبال منافعش است. اصلا چه كسي انتظار دارد كه اروپايي‌ها‌طبق قواعد بين المللي بيايند چرخه سوخت ما را تكميل كنيد؟ حالا شما مي‌توانيد بسازيد؟ بياييد بنشينيد ما برايتان توليد صنعتي مي‌كنيم تا بيشتر رعايت شود و تخلفي نشود. خودشان مي‌گويند مگر ما مغز خر خورده‌ايم كه بياييم چنين امتيازي را به شما بدهيم. وقتي مي‌گوييم مبارزه است، مبارزه لزوماً تير و تفنگ و موشك نيست. در بيوشيمي و در پليمر هم اذيت مي‌كنند و دانش‌اش ‌را نمي‌دهند. هفت كشور صنعتي مي‌گويند پليمر، دانش هسته‌اي و بيولوژي و كلا دانش‌ها‌يي را كه خيلي پيشرفته است به بقيه كشورها ندهيد، نه تنها به ما، به غير از هفت يا هشت كشور صنعتي داده نمي‌شود تا هم چنان سلطهء تكنولوژي و اقتصادي داشته باشند.

نظر وزارت اطلاعات در مورد اين قضيه چه بود؟ معتقد بودند نبايد اعلام مي‌شد؟
بله.

با وجود تغيير و تحولاتي كه در وزارت اطلاعات رخ داده بود؟
بله. اين‌ها چيزهاي كارشناسي است. ما از ديد كارشناسانه به اين موضوع رسيده بوديم. بدنه كارشناسي با اعلام مخالف بوده است.

فضاي موجود

توضيح لازم اين است که افشاگري هاي دو وزير پيشين اطلاعات کشور در زماني اتفاق مي افتد که پرونده هسته اي ايران تبديل به بحراني بزرگي براي کشور شده و تا دو روز ديگر با انتشار گزارش محمد البرادعي آشکار خواهد شد که شوراي امنيت چه راهي را در پيش دارد. مقامات ايران احساس خطر مي کنند و هشدار مي دهند و از ادامه سياست گفتگو مي گويند. در مقابل، آمريکا و متحدانشان معتقدند جمهوري اسلامي گفتگو را تنها براي گذراندن زمان و دستيبابي به سلاح هسته اي لازم دارد و حتي حاميان ايران هم به چيزي کمتر از توقف فعاليت هاي مربوط به توليد سوخت هسته اي راضي نيستند. در اين زمان دو گروه سياسي که در سال هاي گذشته و فعلي اداره روند مذاکرات جهاني هسته اي را دنبال مي کنند، بعد از چند ماه انتقاد از يکديگر و متهم ساختن يکديگر به خطا، در روزهاي اخير به نوعي همکاري پرداخته اند. همايش بين المللي هسته اي ايران که توسط مرکز تحقيقات استراتژيک مجمع تشخيص مصلحت نظام [به رياست حسن روحاني مسوول پيشين پرونده هسته اي] تدارک ديده شد با سخنراني هاشمي رفسنجاني و دبير فعلي شوراي امنيت ملي تلاشي از همين دست بود براي جلوگيري از تصميم شوراي امنيت سازمان ملل به اعمال تحريم عليه ايران. در شکل فعلي همه ظرفيت مذاکره گر هسته اي کشور به ميدان آمده است، با اين هدف که به گفته رييس مجمع تشخيص مصلحت نظام "مسير خطائي" که پرونده را از آژانس به شوراي امنيت سازمان ملل برد اصلاح شود.

همزمان با گفته هاي پراهميت علي فلاحيان، همکاران وي در دولت هاشمي، حسن روحاني و حسين موسويان آشکارا گفته اند که راه گفتگو با اروپا تنها راهي است که از طريق آن مي توان از بحران رست. موسويان سفير سابق ايران در آلمان و عضو فعالي از هيات مذاکره گر سابق در تازه ترين اظهار نظر خود راه هائي را براي خروج از بحران مطرح کرده که از آن جمله است اشاره به توافق هاي ايران و آفريقاي جنوبي بر سر مشارکت تهران و پره توريا در توليد کيک زرد. طرحي که به نوشته موسويان در گفتگوهاي حسن روحاني و اميکي رييس جمهور آفريقاي جنوبي به نتيجه رسيد و به اطلاع کشورهاي اروپائي و آژانس هم رسانده شد. موسويان فاش کرده که اين راه هنوز قابل پيمودن است. به اين ترتيب نشان داده برخلاف مسيري که علي لاريجاني و همفکران وي در دولت احمدي نژاد پيمودند، تنها مفر مشارکت با روسيه و تن سپردن به طرحي نيست که گروه هاي مختلف سياسي کشور آن را دامي مي بينند که توسط آمريکا بر سر راه ايران کار گذاشته شده است.