بازگشت به صفحه اول

از روز

 
 

اعتراض سحرخيز به محدوديت سفر اهل قلم

تلاش تازه براي قطع تبادلات فرهنگي ايرانيان

کوروش سليمي

۸ خرداد ۱۳۸۵

در حالي که گزارش ها حکايت از لغو سفر هشت نفر از روزنامه نگاران و روشنفکران مقيم ايران را دارد که در دو ماه براي شرکت در جلسات فرهنگي به کشورهاي اروپائي دعوت شده بودند، عيسي سحرخير در نامه اي به مدير برنامه ريزي آي سي دي [انستيتو برنامه ريزي براي توسعه رسانه ها] از مجامع بين المللي خواست به محدوديت خروج شهروندان از ايران اعتراض کنند.

عيسي سحرخيز که به علت ضبط بودن گذرنامه اش نتوانست در اجلاس سران رسانه هاي آسيا در سال 2006 به کوالالامپور سفر کند خواستار کمک روزنامه‌نگاران و جامعه بين المللي براي شکسته شدن سد" ممنوعيت غيرقانوني سفر روزنامه نگاران و جامعه مدني ايران" شد.

اين عضو انجمن دفاع از آزادي مطبوعات از يک سال و نيم پيش که در آغاز سفري به اروپا در فرودگاه تهران با ماموريني مواجه شد که گذرنامه وي را ضبط کردند و هنوز در اختيار دارند آخرين تن از جمله هشت نفر از اعضاي کانون نويسندگان ايران هستند که در آخرين لحظات به برگزارکنندگان جلسات سخنراني در اروپا – که همه آن ها مراکز فرهنگي هستند – بدون ذکر دليل از سفر عذرخواهي کرده اند در حالي که تا روز قبل از آن براي تدارک سفر خود با برگزارکنندگان جلسات در تماس بوده اند. آخرين آن ها محسن کديور رييس انجمن دفاع از آزادي مطبوعات بود که دو هفته پيش سخنراني وي در همايش صدمين سالگرد مشروطيت قرار بود در دانشگاه لندن [مرکز شرق شناسي] برگزار شود که يک روز قبل از زمان برگزاري خبر رسيد که دانشگاه ترتيب مدرس با اين سفر موافقت نکرده است. گفته مي شود که سخنراني اين هفته خانم صادقي استاد دانشگاه هاي ايران براي همايش مشروطه در لندن به دليل مشابه لغو شده است.

در نامه مدير نشريه توقيف شده آفتاب به "مارسل گومز" مدير برنامه ريزي آ. ‌اي‌. سي. دي تاکيد شده که ايران متعهد به اجراي قانون اساسي و آن گروه از ميثاق‌ها و پيمان‌هاي بين المللي امضا شده است که از جمله بر بند ٢ ماده ١٣ اعلاميه جهاني حقوق بشر تاکيد دارد "هر شخصي حق دارد هر کشوري، از جمله کشور خود را ترک کند يا به کشور خويش بازگردد." از سوي ديگر، اصل ٣٣ قانون اساسي ايران تاکيد دارد "هيچکس را نمي‌توان از محل اقامت خود تبعيد کرد يا از اقامت در محل مورد علاقه‌اش ممنوع يا به اقامت در محلي مجبور ساخت، مگر در مواردي که قانون مقرر مي‌دارد." بر اساس قوانين موضوعه ايران ممنوع‌الخروج کردن شهروندان بايد با حکم کتبي دادگاه و ابلاغ رسمي آن به متهم صورت گيرد و حداکثر مدت آن نيز نمي‌تواند بيشتر از شش ماه باشد و درصورت تمديد بايد روند قانوني طي شده و به متهم ابلاغ شود.

گفته مي شود مديران وزارت اطلاعات از وزارت خانه هاي خارجه و ارشاد خواسته اند در فرصت هاي مذاکراتي که با ديپلومات ها و کارگزاران فرهنگي کشورهاي ديگر رخ مي دهد، فهرستي از روزنامه نگاران و شاعران و نويسندگان "متعهد" را به آنان ارائه دهند که در دعوت ها و همايش هاي خود از آن ها استفاده کنند. اما دست کم در يک مورد که انجمن بين المللي قلم باشد کوشش هاي صورت گرفته براي جاانداختن يک جمع از جناح راست به عنوان اعضاي اين انجمن در ايران با مانع برخورد کرده و اين انجمن بين المللي حاضر نشده است انجمني را به اين نام ساخته شده مورد قبول قرار دهد و به نشست هاي خود دعوت کند. چنان که تشکيلات جهاني روزنامه نگاران هم با وجود نامه هاي فراواني که براي آنان ارسال شده جز انجمن صنفي روزنامه نگاران، تشکل هاي برساخته ديگر را نپذيرفته اند. شبيه به اين کوشش در مورد نهادهاي جايگزين کارگري و دانشجوئي هم به کار رفته و با توجه به گسترش اطلاعات در جهان با موفقيتي برخورد نکرده است.

گروه تازه اطلاعاتي

کارشناسان معتقدند با روي کار آمدن گروه تازه اي در وزارت اطلاعات که در آغاز دولت خاتمي از اين مرکز کنار گذاشته بودند بار ديگر انواع محدوديت ها براي روزنامه نگاران و اهل فرهنگ برنامه ريزي شده است که توجه اصلي آن نيز به مبادلات فرهنگي ايران با غرب است. اين گروه که پيش از اين با تهيه برنامه تلويزيوني هويت، دستگيري فرج سرکوهي و جمعي از سران کانون نويسندگان ايران و تدارک به دره انداختن اتوبوس حامل بيست و يک نفر از روزنامه نگاران و روشنفکران در سال هاي آخر وزارت علي فلاحيان، رسوائي هاي پي در پي براي جمهوري اسلامي در صحنه بين المللي به وجود آوردند و نام حکومت ايران را پاي ثابت گزارش هاي نقص حقوق بشر جهاني کردند، بعد از آغاز به کار دولت خاتمي، با تدارک قتل هاي زنجيره اي از جمله دو تن از اعضاي کانون نويسندگان [محمد مختاري و محمدجعفر پوينده] را به وضع فجيعي به قتل رساندند.

سران اصلي اين گروه بعد از تحولاتي در وزارت اطلاعات، برکناري دري نجف آبادي [جانشين فلاحيان] دستگير شدند و بعد از خودکشي سعيد امامي سردسته گروه در زندان، محمد خاتمي در يک سخنراني علني اعلام داشت که چشم فتنه را از دستگاه امنيتي کشور به درآورده است. اما در تحولات بعدي حاميان اين گروه با ترفندهائي زمينه را براي آزادي آنان فراهم آوردند. گفته مي شود که تا اواخر مسووليت دولت خاتمي از اين مجموعه تنها مصطفي کاظمي [معاون سعيد امامي و مديرکل اطلاعات تهران] و مهرداد عاليخاني [مسوول پروژه مبارزه با تهاجم فرهنگي] در زندان بودند که شنيده شده با آغاز به کار دولت تازه اين دو تن نيز آزاد شده اند.

در ماه هاي اخير، آن چه فعاليت دوباره گروه مشهور به سعيد امامي را براي روشنفکران ايران قطعي کرده است، ظاهر شدن افراد قديمي با روش هاي مشابه است. آغاز احضارهاي تلفني و ملاقات هاي پنهاني، ارسال نامه هاي سفيد و اشاره به مواردي خاص است که به گيرندگان يادآوري مي کند تحت نظرند. تهديد مدام اعضاي کانون نويسندگان، حساسيت شديد درباره سفرهاي خارجي و مبادلات فرهنگي اهل قلم و شنود وسيع تلفن ها و ارتباطات و استفاده از آن ها براي به دام انداختن افراد از اين مواردست. چنان که در مورد دو تن از روزنامه نگاران مشهور، از همين طريق با اشاره به مشکلات خانوادگي آن ها خواسته اند که از فعاليت هاي اجتماعي و مصاحبه با رسانه هاي خارجي خودداري کنند. آخرين نمونه از فعاليت بخش فعال شده وزارت اطلاعات دستگيري رامين جهانبگلو روشنفکر و پژوهشگر ايراني ست که مانند موارد سابق با پراکندن شايعه جاسوسي و ارتباط با بيگانگان همراه بوده ولي هدف اصلي از آن ايجاد ارعاب در اهل قلم و لغو سفرهاي خارجي آنان است که در چند مورد هم موفق بوده است.

از نظر کارشناسان و دست اندرکاران فرهنگي، تشابه روش ها با آن چه در سال هاي هفتاد عمل مي شد قطعي مي سازد که گروه سابق در وزارت اطلاعات فعال شده اند. به ويژه که اين بار محسني اژه اي رييس سابق مجمتع کارکنان دولت و دادگاه ويژه روحانيت [دو مرکزي که مبارزه با اصلاح طلبان را در دوران خاتمي در قوه قضاييه دنبال مي کرد] در راس وزارت اطلاعات قرار دارد.

فعاليت هاي بي حاصل

عيسي سحر خيز و گروهي ديگر از روزنامه‌نگاران و فعالان جامعه مدني ايران که ممنوع‌الخروج هستند طي دو سال گذشته از راه‌هاي گوناگون از جمله نامه‌نگاري و ملاقات با مقام‌هاي قضايي و اجرايي کشور و شکايت به هيات نظارت و پيگيري قانون اساسي در دولت خاتمي تلاش کردند که از نقض حقوق شهروندي خود و زيرپا گذارده شدن قوانين داخلي و بين‌المللي جلوگيري کنند، اما تاکنون موفقيتي به دست نياورده‌اند.

سحرخيز در نامه خود از روزنامه‌نگاران و شرکت کنندگان در اجلاس سران رسانه‌ها در کوالالامپور خواسته است نگراني خود را از "ممنوعيت غيرقانوني سفر روزنامه‌نگاران و فعالان جامعه مدني" ايران بيان کرده و دست ياري براي کمک به ايرانيان ممنوع‌الخروج شده دراز کنند.

 
 
بازگشت به صفحه اول

ساير مطالب مربوط به سیمای نظام