تمهيدات نيروی انتظامي برای کنترل تماشاگران فوتبال

پس از هشدار فرمانده نيروي انتظامي به طرفداران فوتبال و اعلام اينکه نيروي انتظامي "با فرصت طلبانى که درشاديهاى عمومى مردم درزمان بازيهاى جام‌جهانى اقدام به ايجاد مزاحمت، تخريب واوباشگرى مى‌کنند بشدت برخورد مى کند"، روزنامه جمهوري اسلامي خبر از بازداشت "طراحان اغتشاش در شادي هاي مسابقات جام جهاني" داد.

اين روزنامه به نقل از مقامات انتظامي نوشت که اين افراد که در اصفهان بازداشت شده اند از جمله "طراحان برنامه ناامني و آشوب" بوده اند كه "قصد داشتند پس از پايان هر بازي تيم ملي فوتبال ايران در جام جهاني اقدام به تخريب امكانات عمومي و ايجاد رعب و وحشت در سطح شهر اصفهان بكنند." برخي ناظران بر اين نظرند که از هنگام "انفجار شادي"در هشتم آذر ماه 76، که به دنبال پيروزي تيم ملي فوتبال ايران بر استراليا رخ داد تا به امروز،مقامات کشور هميشه از اتفاق مشابه آن روز نگران بوده اند.

انفجار شادي

هشتم آذر ماه سال 76، وقتي خداداد عزيزي، غزال تيز پاي فوتبال ايران، در دقيقه هفتاد و نهم ديدار با استراليا با سرعتي عجيب گل دوم تيم ملي را وارد دروازه استراليا کرد،کمتر کسي فکر مي کرد "انفجار شادي" مردم را به خيابان ها بکشاند. حضور ميليون ها ايراني، تنها شش ماه پس از "نه" بزرگي که در دوم خردادماه 76 با رأي به محمد خاتمي به اراده حاکم بر کشور گفته بودند، نه تنها همه شهرهاي بزرگ و از جمله تهران را از کنترل خارج کرد، بلکه پيام مهمي را نيز براي مقامات کشوردر پي داشت. مقامات کشور که تا آن زمان هنوز دوم خرداد را يک اتفاق مي دانستند،در هشتم آذر ماه 76 پيام ملت را آشکارتر از هر زمان ديگر دريافتند. روش هاي مردم براي ابراز شادي البته پيام ديگري نيز براي حکومت داشت؛ تصاوير آن روز هنوز مي تواند واضح ترين تصوير دگرگوني ارزش هاي مورد نظر حکومت باشد. شايد همين جا بايد حضور اصلاح طلبان در دولت آن روز را بخت بزرگ جمهوري اسلامي دانست چرا که آنها نه تنها به مقابله با "انفجار شادي" نپرداختند، بلکه به استقبال آن رفتتند.

محمد خاتمي علاوه بر ارسال پيام تبريک و سهيم شدن در شادي عمومي، دستور داده بود که نيروهاي انتظامي و امنيتي حداقل اصطکاک با مردم را داشته باشند. از آن روز به بعد يکي از نگراني هاي بزرگ مقامات احتمال انفجار دوباره شادي بوده است، تا جايي که پس از شکست تيم ملي فوتبال ايران دربرابر بحرين، که در جريان بازي هاي مقدماتي جام جهاني 2002 رخ داد، شايعاتي مبني بر باخت دستوري تيم ملي منتشر شد. شايعاتي که البته هيچ کس آن را تاييد،يا تکذيب نکرد.

تماشاگر نما

در طي هفت سال گذشته اما به تدريج اصطلاح تازه اي ابتدا بر زبان مسئولان و سپس رسانه هاي رسمي جا افتاده است: تماشاگرنما. تماشاگر نما در عالم ورزش معادل همان اصطلاح "دانشجو نما" يا "روشنفکر نما" و... است که در سه دهه گذشته مجوز خاموش کردن هر صداي مخالف يا منتقدي بوده است. بر اساس تعريف ضمني مسئولان، تماشاگر نماها کساني هستند که به عنوان تماشاگر راهي استاديوم هاي ورزشي مي شوند و حرکاتي خلاف ارزش هاي مورد نظر مسئولان انجام مي دهند. اين حرکات از نقاشي هاي رنگي روي صورت، دادن شعارهاي نامتعارف اخلاقي، رقص، و ... در ورزشگاه ها آغاز و تا درگيرهايي درون گروهي و درگيري با پليس و آسيب رساندن به اموال دولتي و عمومي را شامل مي شود.

اما کساني که تماشاگر نما نام گرفته اند،در واقع علاقه مندان فوتبال هستند که براي ابراز احساسات خود از چنين روش هايي استفاده مي کنند. روزنامه همشهري چندي پيش به نقل از دکتر بيات، جامعه شناس، درباره بروز ناهنجاري در ابراز احساسات تماشاگران فوتبال نوشت: "به جاي آنكه در پژوهش هاي خود براي ريشه يابي بروز رفتارهاي ناهنجار به هنگام مسابقات بزرگ فوتبال، به دنبال ارتباط بين پايگاه هاي اجتماعي، فقر يا غنا و شكل تخليه هيجان هاي متراكم باشيم، بايد ببينيم دولتمردان چه فضايي را براي تفريحات آن پايگاه اجتماعي در نظر گرفته اند و حتي در يك نگاه وسيع تر بايد ببينيم چه قشري از جامعه بيشترين طيف طرفداران را تشكيل مي دهند كه به اعتقاد من اين موضوع نياز به پژوهش ندارد و اگر كمي دوربين را در استاديوم ها بچرخانيم، مي بينيم اكثريت قريب به اتفاق هواداران را جامعه جوانان تشكيل مي دهند. بنابراين در يك برنامه ريزي كلان بايد بيشتر به فكر جوانان بود و فضاهاي متفاوتي را براي تخليه هيجانات متراكم آنها شكل داد."

بسياري ديگر از کارشناسان نيز بر اين اعتقادند که آنچه با عنوان "تماشاگرنما" از سوي مسئولان به افکار عمومي معرفي مي شود،هرگز چيزي جدا از جامعه و ناهنجاري هاي زير پوستي موجود در آن، که خود بازتاب سياست هاي حکومتي است،نبوده و نيست. با اين حساب مسئولان به جاي حل مسايلي همچون بيکاري، فقر، حاشيه نشيني و حتي مسائل اختصاصي جوانان هم چون فراهم کردن فضاهايي براي تخليه هيجان و احساس جوانان، با ساختن اصطلاحاتي همچون "تماشاگر نما" و يا "دانشجو نما" ،از همان روش هميشگي پاک کردن صورت مساله به جاي حل آن استفاده مي کنند. روشي که در سه دهه گذشته نه تنها هيچ مشکلي از حاکمان حل نکرده بلکه روز به روز شکاف ها را عميق تر کرده است.

بازداشت تدبير نيست

وقتي ده روز پيش فرمانده نيروي انتظامي اعلام کرد که "با فرصت طلبانى که درشاديهاى عمومى مردم درزمان بازيهاى جام‌جهانى اقدام به ايجاد مزاحمت، تخريب واوباشگرى مى‌کنند بشدت برخورد مى کنيم"، معلوم بود که به رغم شعار "شهروند مداري پليس" آنها همچنان قصد استفاده از روش هاي نخ نماي قديمي را دارند. اسماعيل احمدى مقدم اين تهديد را "در حاشيه ششمين همايش مديران تربيت بدنى استانها ويگانهاى مستقل نيروى انتظامى" ابراز کرد که خود نمايانگر نگراني هاي پنهان از تبعات مسابقات ورزشي است. او به خبرنگاران گفت: "نيروى انتظامى شادى را براى مردم مجازمى‌داند اما ابزارشادى با تخريب و اوباشگرى متفاوت است، از اين رو پليس اقدامات وسيع و گسترده‌اى در جهت برخورد با فرصت طلبانى که اقدام به تخريب و ايجاد مزاحمت مى‌کنند، در نظر دارد."

تنها يک هفته بعد از اين تهديد بود که روزنامه جمهوري اسلامي از بازداشت طراحان اغتشاش در شادي هاي مسابقات جام جهاني خبر داد. اين روزنامه نوشت که "ده نفر از طراحان برنامه ناامني و آشوب كه قصد داشتند پس از پايان هر بازي تيم ملي فوتبال ايران در جام جهاني اقدام به تخريب امكانات عمومي و ايجاد رعب و وحشت در سطح شهر اصفهان بكنند دستگير شدند". روزنامه جمهوري اسلامي همچنين ادعا کرد که: "اين پرونده زماني شكل گرفت كه ماموران معاونت اطلاعات در فرماندهي انتظامي اصفهان اطلاع يافتند كه تعدادي از اراذل و اوباش اين شهر قصد دارند پس از پايان هر مسابقه تيم ملي فوتبال ايران در جام جهاني به خيابان ها ريخته و به اغتشاش، ايجاد ناامني و رعب و وحشت، شكستن شيشه هاي ساختمان ها و اماكن دولتي و عمومي اقدام كنند".

اين روزنامه به نقل از مقامات انتظامي افزود: "پليس با دست يافتن به اين اطلاعات، طي شناسايي اين گروه و نفوذ مخفيانه در بين آنها توانست پي به برنامه هاي آنان ببرد. اعضاي اين گروه قرار بود شب جمعه جلسه اي براي طرح ريزي و تقسيم بندي اين اقدامات در يك باغ برگزار كنند"... "سرانجام ماموران طي هماهنگي با دادستان عمومي و انقلاب اصفهان ساعت 20 شب جمعه طي يك عمليات غافلگيرانه اطراف باغ موردنظر را در محله قديمي پاچنار محاصره كردند و به آنجا وارد شدند"... "در اين عمليات 10 نفر از اعضاي گروه كه مشروبات الكلي نيز مصرف كرده بودنددستگير و بازداشت شدند." نکته جالب گره زدن مفاسد اجتماعي و امنيتي در جريان اين پرونده است، تا جايي که روزنامه جمهوري اسلامي به نقل از يک مقام مسئول نوشت که "اين پرونده در حوزه مفاسد اجتماعي و امنيتي در دست رسيدگي و بررسي است."

برخي ها مي گويند تهديدات اخير فرمانده نيروي انتظامي مبتني بر تدبير بازدارندگي است، و انتشار خبرهايي همچون بازداشت ده نفر اخير در اصفهان را به نوعي راه حلي براي پيشگيري از بحران هاي تازه در کشور مي دانند، اما نبايد فراموش کرد که تدابير اين مسئولان در برخي موارد هم بر ضد خود عمل کرده است. مرگ هفت تماشاگر فوتبال پس از پايان مسابقه فوتبال تيم ملي ايران و ژاپن، هنگام خروج از ورزشگاه آزادي نمونه خوشبينانه و بارزعملکرد معکوس چنين تدابيري است.