بحران در خانه سينما

وقتي يک نهاد صنفي از "بالا" تشکيل مي شود

پس از اينکه مهندس محمود علي نجفي به عنوان رئيس هيات مديره خانه سينما انتخاب شد؛ همه به اين نتيجه رسيدند که آرامش بر اين خانه هميشه طوفان زده سايه افکنده است. اما ديري نپاييد که اين آرامش هم قرباني ابرهاي سياه شد و خانه را با مهندس نجفي و سيد ضياء هاشمي مدير عامل وقت با خود برد.

براي بازخواني اين واقعه اخير به سال 1381 يعني 4 سال پيش باز مي گرديم. پس از بر پايي جشن خانه سينما در سال 1381 منوچهر محمدي که سمت مدير عامل خانه سينما را بر عهده داشت در نيمه هاي سال استعفا کرد و پس از آن ابوالحسن داوودي به عنوان رييس هيات مديره خانه سينما در نبود مدير عامل زمام امور را در دست گرفت. وي در زمان حضور خود بر نياز خانه سينما به اتحادي صنفي تاکيد کرد. به همين خاطر او از همه افراد، اعضا و اصناف دست اندر کار سينما خواست در صنوف خود حضور يابند تا هر چه سريعتر مناسبات آنها با صنف کارفرما [ اتحاديه تهيه کنندگان] مشخص شود.

اين مسايل در شرايطي مطرح مي شد که خانه سينما از نظر قدرت اجرايي و بخصوص ايجاد شرايط مطلوب براي صنوف مختلف سينمايي دچار مشکل و رکود چشمگيري بود و همين مسئله انتقادهاي زيادي را متوجه دست اندر کاران اداره خانه سينما مي کرد. حتي برخي از اعضاي اصلي خانه سينما از ناکارآمدي جدي اين خانه سخن به ميان آوردند که در آن زمان عاملش مديران خانه سينما تلقي مي شد.

اندکي پس از اين اتفاقات بود که صحبت از تشکيل شوراي عالي سينما با حضور وزير ارشاد و تعدادي از دست اندرکاران سينمايي قوت گرفت. شورايي که قرار بود در عمل ارتباط نزديک صنوف سينمايي با بخش دولتي را به گونه اي تغيير دهد که شرايط به نفع سينماگران بشود. اما اين طرح پس از تغيير معاون سينمايي وزارت ارشاد، و انتصابات جديد در بخش سينمايي اين وزارتخانه در نهايت به فراموشي سپرده شد.

روشن نبودن تکليف اين واحد به ظاهر صنفي، اما متاثر از سياست هاي دولتي، به جايي رسيد که در سال 82 برخي از سينماگران، از جمله ابوالقاسم طالبي، از فيلمسازان مسلمان متعهد، از تشکيل "انجمن سينماگران مستقل" خبر دادند که براي مقابله با "مافياي سينمايي" و "مديريت کج انديش" راه اندازي شده بود.

گروه ياران ابوالقاسم طالبي به عنوان رييس هيات مديره انجمن سينماگران مستقل مشخص بود: محسن علي اکبري، حبيب الله کاسه ساز، محمد نوري زاده، جمال شورجه، محمد درمنش، جهانبخش سلطاني، سيد احمد مير علايي و يوسف صديق. در واقع نام واقعي انجمن سينماگران مستقل، انجمن فيلمسازان مسلمان بود، با هيات مديره اي که پاي اغلب شان در نهادهاي فرهنگي رسمي بود.

چند ماه پس از تشکيل اين انجمن – در اسفند 82- تعداد ديگري از سينماگران و فعالان با سابقه عرصه فيلمسازي در کشور اقدام به تشکيل "بنياد حمايت از سينماي ملي" کردند. محمد بهشتي [مدير عامل اسبق بنياد سينمايي فارابي]، فرشته طائر پور، خسرو سينايي، عليرضا شجاع نوري[ از مديران فارابي و صدا و سيما]، منوچهر شهسواري، علي معلم و محسن يوسف پور 7 تن عضو اصلي اين بنياد بودند. سينايي رييس هيات امنا و يوسف پور عنوان مدير عامل اين بنياد را داشتند.

در تيرماه 1383 مجمع عمومي خانه سينما با حضور نمايندگان اتحاديه ها، کانونها و انجمن هاي جامعه اصناف سينماي ايران تشکيل شد و اعضا اصلي هيات مديره خانه سينما براي دو سال آينده مشخص شدند. ابوالحسن داودي، محمد حسين فرحبخش، رضا کيانيان، بهرام دهقاني، نظام الدين کياني، مرتضي رزاق کريمي و داود رسوليان اعضاي جديد هيات مديره خانه سينما بودند. داودي بار ديگر به عنوان رييس هيات مديره خانه سينما معرفي شد.

اما هنوز چند ماهي از آغاز به کار اين هيات مديره نگذشته بودکه کار به استعفاي دستجمعي کشيد. يکي از اعضاي خانه سينما دليل اين امر را انديشيدن به منافع عمومي و صنفي خانه سينما ذکر کرد.

چند وقت بعد يعني در آذر ماه 1383 محمد علي نجفي به عنوان رييس هيات مديره خانه سينما معرفي شد. در انتخابات جديد حميد دهقانپور به عنوان نايب رييس، سيد مسعود اطيابي به عنوان دبير هيات مديره و غلامرضا موسوي به عنوان سخنگوي خانه سينما انتخاب شدند. در دي 83 نيز سيد ضياء هاشمي به عنوان مدير عامل خانه سينما معرفي شد. عنواني که از سال 1381 يعني نزديک به دو سال خانه سينما از آن بي بهره مانده بود. سيد ضياء هاشمي از چهره هاي مسلمان و متعهد سرشناس حوزه بود و به همين دليل بسياري اميد داشتند او با ارتباطات دولتي خود بتواند اين خانه بحران زده را به آرامش برساند.

اما آرامشي در انتظار نبود. با فرارسيدن ايام جشنواره کن 2006 بحران دوباره حادث شد. ايران اين دوره هيچ نماينده رسمي در کن نداشت. مهندس نجفي مخالف حضور بود و عده اي پشت پرده موافق. همين شد که نجفي استفاء داد و هيات مديره از هم پاشيد. در اتحاديه تهيه کنندگان هم درگيري در گرفت و تهيه کننده هاي سينماي بدنه قدرت را در دست گرفتند. اينجا بود که کانون کارگردانان قدم در ميان گذاشت و نسبت به اين واقعه هشدار داد. هيات مديره از هم پاشيد و مدير عامل عزل شد و جاي خود را به حبيب الله کاسه ساز، از گردانندگان اصلي سينماي دفاع مقدس سپرد. اين کار کانون کارگردانان را به واکنش واداشت، و بحث به معاونت سينمايي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي کشيد. آنگاه محمد رضا جعفري جلوه، معاونت سينمايي ارشاد جلسه اي با حضور جمعي از سينماگران مطرح برگزار کرد؛ جلسه اي که تا پاسي از شب به طول انجاميد. در اين جلسه مقرر شد احمد رضا درويش، مجيد مجيدي و ناصر شفق اوضاع را بررسي و پس از آن تاريخ مجمع عمومي را مشخص کنند.

کاسه ساز هم خود را کنار کشيد. قرار بود مجمع 4 تيرماه برگزار شود. اما فعلاً به زمان ديگري موکول شده است. ابتدا بايد مجمع اتحاديه تهيه کنندگان تشکيل شود و بعد مجمع عمومي و اين بازي همچنان ادامه دارد...تا آن هنگام که نقش اين نهاد صنفي و حضور دولت در عرصه سينما بازتعريف شود. شايد در آن صورت، سينماگران ايراني، صاحب انجمن صنفي و به معناي دقيق کلمه مستقلي شوند که نه از"بالا" بلکه از "پايين" و از دل زحمتکشان سينمايي و مبتني بر نياز ها و آگاهي هاي آن برآمده باشد.