هنوز و هفده سال بعد از پايان جنگ، بيش از 16 ميليون مين در مناطق مرزي پنج استان هم مرز با عراق، روزانه سه قرباني مي گيرد، که از اين ميان تعدادي جان مي بازند و بسياري نيز به معلوليت ها گوناگون و از جمله قطع پا دچار مي شوند.

هشدارهاي تازه

بسياري از مناطق مرزي با عراق هنوز آلوده به مين و تله هاي انفجاري است که جان روستائيان و دامداران مناطق مرزي در غرب و جنوب غربي کشور را تهديد مي کند. اما تاکنون هيچ يک از نهادها و نيروهاي مسلح سه گانه مستقر در پنج استان هم مرز با عراق مرز، به غير از مناطق محدودي در اين استان ها، اقدام قابل توجهي براي پاکسازي مناطق آلوده به مين و تله هاي انفجاري انجام نداده اند. آن هم در شرايطي که وسعت مناطق آلوده به مين و تله هاي انفجاري و حضور روستائيان کشاورز و دامدار در استان هاي آذربايجان غربي، کردستان، خوزستان، کرمانشاه و ايلام، نشان مي دهد ميزان قربانيان و معلولين اين انفجارها خيلي بيشتر از آن است که گاه در صفحه حوادث روزنامه ها و رسانه هاي ديگر منتشر مي شود.

در روزهاي اخير سايت اينترنتي انسانيت، وابسته به سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان در تازه ترين اخبار خود در اين مورد ضمن ابراز نگراني شديد از آلوده بودن مناطق مرزي به مين و تله هاي انفجاري در بيانيه اي خواستار پاکسازي مناطق کردنشين از مين ها و تله هاي انفجاري شده است. در اين بيانيه آمده: "سالانه صدها نفر از مردم کردستان قرباني تله هاي انفجاري و مين هاي برجاي مانده از دوران جنگ داخلي و جنگ ايران با عراق مي شوند. به رغم گذشت بيش از ده سال از پايان جنگ، هنوزکوهها، مزارع ومراتع اطراف هزاران پايگاه متروکه نظامي، در روستاها و شهرها و مناطقي که سابقا منطقه ممنوعه نظامي بوده، آلوده به مين و تله هاي انفجاري برجاي مانده ازدوران جنگ است. . . . سالانه صدها نفر از کشاورزان، دامداران، کودکان، و شهروندان عادي شهرها و روستاهاي مناطق کردنشين کشته، مجروح، مصدوم و معلول مي شوند."

سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان ضمن ابراز تاسف و تاثر شديد از کشته و مجروح و معلول شدن شهروندان بي گناه، از سازمانهاي غير دولتي و نهادهاي حقوق بشري خواسته است تا با پشتياني از خواست مردم منطقه براي پاکسازي مناطق آلوده به تله هاي انفجاري، از مقامات دولتي و دستگاههاي ذيربط بخواهند در اين زمينه اقدام جدي بعمل آورند.

گزارشگران سازمان دفاع از حقوق بشر کردستان بعد از انتشاراين بيانيه، بار ديگر خبر از انفجار ميني در يکي از تفريحگاه هاي اطراف شهرستان سردشت داد. در اثر اين انفجار شخصي به نام "رحيم شوکتي" کشته و معلمي به نام "رحمان شريف زاده" به شدت مجروح شد.

مدتي قبل از اين نيز در اثر انفجار مين دختر جواني به نام "صبري بريادي" در اطراف يکي از روستاهاي همين شهرستان پاي خود را از دست داده بود. مردم اين شهر بارها به وجود مراکز نظامي در محدوده مسکوني خود و اطراف شهر اعتراض کرده و خواستار انتقال سريع مراکز نظامي به مناطق دورتر شهر شده اند ولي تاکنون از سوي مقامات مربوطه در اين راستا کوچک ترين اقدامي صورت نگرفته است.

فاجعه خاموش

اگر چه اخبار مربوط به تلفات مين کمتر در رسانه هاي رسمي کشور منتشر مي شود اما گاهگاه اخباري در اين مورد به اين رسانه ها راه مي يابند. در مهرماه گذشته خبرگزاري رسمي جمهوري اسلامي چندبار اخبار مربوط به تلفات مين را منتشر کرد. بر اساس يکي ازاين گزارش ها در اثر انفجار مين ضد نفر، دامداري به نام "عين الله عبدي" در اطراف شهرستان دهلران از استان ايلام جانش را از دست داد. در شهرستان مهران نيز که از توابع ايلام است، شخص ديگري به نام "محمد پورحيدر" که مشغول تعليف احشام بود روي مين رفت، و در دم جانش را از دست داد.

در نوارمرزي شهرستانهاي دهلران و مهران با گذشت حدود ‪ هفده سال از جنگ و پاكسازي قسمتهايي از اراضي و مراتع، هنوز بيشتر اراضي به مواد منفجره باقيمانده از جنگ آلوده است و هم چنان قرباني مي گيرد. استان ‪ ششصد و بيست هزار نفري ايلام که طولاني‌ترين مرز مشترك ايران با عراق را دارد در دوران جنگ هشت ساله يكي از مناطق جنگي كشور محسوب مي شد. در جريان جنگ ‪1. 7 ميليون هكتار از زمينهاي مرزي اين استان آلوده به مين شد كه از اين ميزان تاكنون يك ميليون ‪ ۲۰۰هزار هكتار پاكسازي شده اما پانصد هزار هکتار هنوز آلوده به مين و ساير مواد منفجره است.

اوضاع در خوزستان و کرمانشاه نيز بهتر از آذربايجان غربي، ايلام و کردستان نيست. شيرين عبادي، برنده جايزه صلح نوبل نيمه تيرماه گذشته در همايش کانون مشارکت در پاک سازي مين نسبت به فراموشي آلودگي پنج استان غربي کشور به مين در هياهوي سياست و سياست زدگي، هشدار داد. عبادي که بخشي از جايزه خود را به مين زدايي از اين مناطق اختصاص داده تاکيد کرد: "در پايتخت ايران 14 ميليون انسان، فارغ از معضلات مردم مرز نشين زندگي مي کنند که از ياد برده اند روزي سه نفر بر اثر مين کشته يا مجروح مي شوند."

او همچنين با اعلام اينکه از 15 تا بيست هزار نفري که در 192 کشور دنيا بر اثر مين کشته مي شوند، هزار نفرش در ايران جان خود را از دست مي دهند، از عملکرد دولت در اين باره انتقاد کردو گفت: "نه دولت در اين زمينه کمک مي کند، و نه اينکه سياست و سياست زدگي اجازه مي دهد که ما به چنين مسائلي بپردازيم."

به گفته عبادي "در حالي که دنيا دارد به پاکسازي سريع مين در افغانستان کمک مي کند و سرعت آن بسيار بالا است اما به ايران به علت اينکه هنوز به کنوانسيون اوتاوا يا منع استفاده از مين نپيوسته است، نه تنها جامعه بين المللي هيچ کمکي نمي کند بلکه سرعت روند پاکسازي مين در ايران نيز بسيار کند است." او همچنين اعلام کرده که: "از هر خانواده اي در مرزهاي غربي ايران يک نفر روي مين رفته که کشته يا زخمي شده است" و "بيشترين قربانيان صدمات مين نيز کودکان هستند، چرا که آنها نه تنها به مخاطرات مين آشنا نيستند بلکه به صرف اينکه مين يک اسباب بازي است به آن دست مي زنند و دچار حادثه مي شوند."

چرا کوتاهي؟

اگر چه وزير دفاع يک ماه پيش اعلام کرد که با "تشکيل قرارگاه هاي لشکري پاکسازي ميادين مين بايد تشکيل و با تنظيم برنامه هاي مدون و توافقنامه هاي اصولي از حداکثر توان و استعداد نيروهاي مسلح براي پاکسازي ميادين مين بهره برداري شود." اما هنوزمقامات جمهوري اسلامي براي پيوستن ايران به "کنوانسيون منع استفاده از مين" تصميمي نگرفته اند، و حتي برخي منابع خبري از توليد انواع مين ها در کشور خبر مي دهند. نکته تاسف بر انگيز آنکه گفته مي شود يکي از مراکز اصلي توليد مين نيز در استان کرمانشاه يعني يکي از پنج استان آلوده به مين قرار دارد.

علاوه بر اين در ماه هاي اخير و در شهرهاي مرزي نظير پيرانشهر و چند شهر ديگر اخباري از ساخت و ساز پايگاه هاي نظامي بيشتر منتشر شده است. به همين خاطر بسياري از عشاير و دامداران مجبور به ترک اجباري مراتع و چراگاه هاي اطراف روستا ها شده ، و بسياري ديگر نيز تحت فشار قرار گرفته اند تا اين مناطق را ترک کنند. کاشت مين جاي مين زدايي را گرفته است؟