امیدمعماریان
o.memarian@roozonline.com

هاشمی رفسنجانی درمصاحبه با مجله "حکومت اسلامی" گفته است رهبری مانع تحقیق نمایندگان مجلس خبرگان از نهادهای وابسته به خودمانند صدا وسیما وسپاه پاسداران شده است. این درحالی است که یکی ازوظایف خبرگان رهبری نظارت برهمه تصمیمات و نهادهای وابسته به مقام رهبری به شمار می رود.

موضوع تحقیق وتحفص ازصدا وسیما یکی ازجنجال برانگیزترین موضوعات درمجلس ششم به شمار می رفت که هیچگاه نتیجه آن مشخص نشد. تحقیق ازسپاه پاسداران هم که اینک یکی ازقدرتمند ترین نهادهای اقتصادی وامنیتی ونظامی به شمار می رود، عملا توسط هیچ نهادی عملی نشده است.

علی اکبرهاشمی رفسنجانی، که کمتر ازیک ماه پیش با بیشترین آرا راهی مجلس خبرگان شد، دراین مصاحبه از نظر خود مبنی بر "انتصابی بودن" رهبر به جای "اکتشافی بودن" وی سخن گفته وتاکید کرده است که انتخاب رهبر توسط اعضای خبرگان می تواند اشتباه باشد:" البته معلوم نيست هميشه آن كسي كه اصلح است، انتخاب شود. ممكن است در انتخاب اشتباه هم رخ بدهد؛ يعني اكثريت اعضاي مجلس خبرگان به يك فرد راي بدهند، اما در عين حال فرد اصلحي هم در جامعه وجود داشته باشد."

این اولین بار است که نایب رییس سه دوره مجلس خبرگان به صراحت درخصوص زمینی بودن مقام رهبر درقانون اساسی و گرفتن مشروعیت رهبری ازمردم در دومرحله سخن گفته است: "اين طور نيست كه در آنجا يك مكشوفي باشد و ما به آن مكشوف دست پيدا كنيم، بلكه كساني هستند كه صلاحيت دارند و خبرگان هم از ميان آنها يك نفر را انتخاب مي كند و ممكن است در اين انتخاب اشتباه هم بكند. چون در خبرگان به ناچار ملاك راي اكثريت است و نظرات مخالف هم وجود دارد و قبول نظر آراي اكثريت يك قاعده عرفي معقول است."

اواضافه کرده است که ماهیت رابطه مردم با رهبر، بیعت کردن است. بیعت درفرهنگ اسلامی نوعی قرارداد به شمار می رود که هر زمان که شرایط قرارداد محقق نباشد عملا فسق می شود: "رهبر بايد مورد قبول مردم باشد، ركن اصلي رهبري همين است . مشكل ما اين است كه اگر بخواهيم از توده مردم بپرسيم، براي مردم تشخيص اين مسأله مشكل است ونمي توانند از ميان فقهاي واجد شرايط يكي را انتخاب بكنند. به همين خاطر انتخاب رهبري دو مرحله اي قرار داده شد تا با دقت بيشتري به فرد صالح برسند والا راي مردم ركن است و يك نوع بيعتي است كه اگر اين نباشد انتصابي مي‌شود."

هاشمی، سیاستمداری که بربالاترین مناصب غیرانتخابی تکیه زده است (ریاست مجمع تشخیص مصحلت نظام)، مهمترین بازنده انتخابات گذشته مجلس شورای اسلامی(دوره ششم) و انتخابات سال گذشته ریاست جمهوری به شمار می رود. با این وجود او همواره تلاش کرده است جایی درمیان مناصبی که رای مردم را می طلبد، پیدا کند.

جدال پنهان هاشمی رفسنجانی با الله مصباح یزدی که مدافع نظریه "حکومت اسلامی" است، عملا نمایانگر دومشی جداگانه درخصوص نگاه به پدیده ولایت فقیه وحکومت داری به شمار می رود. جدال پنهان این دو روحانی آیت الله به جایی رسید که درانتخابات گذشته خبرگان، عملا به انشعاب اردوگاه محافظه کاران سنتی انجامید وطرفداران مصباح یزدی لیستی خارج ازلیست جامعتین ارائه کردند. در لیست "نخبگان حوزه ودانشگاه" که توسط هواداران مصباح منتشر شد، خبری ازنام هاشمی نبود. با این وجود وی، درحالی برصدرکاندیداهای مجلس خبرگانی نشست که به اعقتقاد بسیاری ازویژگی های منحصربه فردی برخوردار خواهد بود. هاشمی به صراحت از اینکه رهبری باید گزارش کارهای خود را به خبرگان بدهد وخبرگان هم سئوال کند وآنها[رهبری] هم توضیح بدهند، سخن گفته است. هر چند آیت الله خامنه ای صراحتا گفته است که نظارت بر نهادهای زیر نظر وی جزو وظایف خبرگان نیست. موضوعی که مهمترین شکاف میان رهبری وخبرگان واز چالش های مجلس خبرگان چهارم خواهد بود.

ترکيب خبرگان رهبری این موضوع با توجه به شایعات بسیاری که درخصوص بیماری رهبری مطرح می شود و تصمیمات مهمی که کشور درطی ماه های آینده باید اتخاذ کند، قابل تامل بیشتر از دیدگاه ناظران حساسيت تازه ای را جلب کرده است. این وضعیت طی روزهای گذشته حتی خبرفوت رهبری را هم با خود به همراه آورد. تا جایی که سخنگوی وزارت خارجه وحتی جواد ظریف نماینده ایران درسازمان ملل مجبور به تکذیب آن شدند.

حضور رهبر جمهوری اسلامی در مراسم روز عید غدیر، پایانی برشایعه درگذشت وی به شمار می رفت، اما همچنان سایه ابهامی درخصوص وضعیت سلامتی وی وجود دارد. شاید به همین جهت است که اظهارات هاشمی درخصوص اداره شورای رهبری می تواند حائز اهمیت باشد. نایت رییس مجلس خبرگان، به صراحت ازمحتمل بودن رهبری شورایی نیز سخن گفته است. هاشمی رفسنجانی هنگام نوشتن متمم قانون اساسی، ازطرفداران نظریه شورای رهبری بود،نظری که رای لازم را کسب نکرد.

مصاحبه هاشمی رفسنجانی که توسط با حضورمعصومی، کدخدایی وسروش محلاتی درمجله "حکومت اسلامی" به چاپ رسیده ، همچنین از نگرانی های مجلس خبرگان درخصوص تصمیم گیری های سیاسی سالهای گذشته وچینش گروه های تاثیر گذ اری خبرمی دهد که بعد ازانتخاب محمود احمدی نژاد نقش پر رنگ تری در اداره مملکت یافته اند. سروش محلاتی در این مصاحبه ازهاشمی می پرسد: " آیا به لحاظ عقلايي براي شما پذيرفتني است كه بدون نظارت، ولايت مطلق به شخصي سپرده شود؟" وهاشمی درپاسخ می گوید: " ما كه نمي گوييم بدون نظارت باشد."

نفر اول تهران درانتخابات مجلس چهارم خبرگان، تصریح کرده است که برخی مراجع به دلیل محدودیت ها ومسئولیت هایی که عضویت دریک نهادرسمی ایجاد می کند، ازحضور دراین مجلس خودداری کرده اند.

سروش محلاتی سپس با توجه به آنچه وی مشخص نبودن زمان رهبری نامیده وهمچنین محظورات خاصی که در انتقاد از رهبری وجود دارد، ازهاشمی پرسیده است : " باتوجه به اين مسائل ضرورت دارد نهادي كه مردم و سازمان‌ها و گروه‌ها و احزاب مختلف بتوانند از آن طريق اين مسائل را به صورت معقول مطرح كنند، وجود داشته باشد؟" هاشمی درپاسخ گفته است: " در قانون اساسي هيچ منعي براي زمان دار كردن رهبري وجودندارد و نامحدود كردن رهبري با تصميم و راي خبرگان بوده است."

علاوه برهاشمی، سیدمحمد خاتمی، رییس جمهوری پیشین نیز درمناسبت های مختلف از اینکه رای مردم برهمه چیز ارجحیت داردسخن گفته تا پاسخی به آن ها داده باشند آب پاکی را روی دست کسانی بریزد که از مشروعیت ایزدی رای ولایت فقیه درحکومت اسلامی سخن می گویند. خاتمی درآخرین اظهار نظر خود دراین خصوص درمراسم تجلیلی ازدست اندر کاران انتخابات اخیر گفته است: " امروز و فرداي ايران متفاوت است و به لحاظ نظري و تئوريك براي همه پذيرفته شده است كه هيچ منصبي اعتبار ندارد مگر اينكه برآمده از راي مردم باشد. هر فردي در هر موقعيت و مقامي سخني را كه متفاوت از حق تعيين سرنوشت مردم به دست خودشان باشد، بگويد توسط مردم قابل پذيرش نيست.

رييس موسسه بين‌‏المللي گفت‌‏وگوي فرهنگ‌‏ها و تمدن‌‏ها تصریح کرده است که: "ممكن است در ساز و كار و ضوابطي كه در خصوص انتخابات و تامين حق اساسي مردم و اجراي آن وضع شده است، اشكال وجود داشته باشد كه بايد تلاش كرد تا مرتفع شود اما ملت حق ندارد انتخابات را كوچك بگيرد."

علی اکبرهاشمی رفسنجانی که چند ماه پیش با انشتار نامه ای ازآیت الله خمینی درخصوص پایان جنگ، شوکی را به جامعه سیاسی وارد کرده بود، هم اینک با مصاحبه ای درخصوص رهبری واختیارات آن از یک جهت گیری مشخص سخن می گوید. او که بعد ازانتخاب شدن به عنوان نماینده خبرگان آرزوی عمر بیشتر برای خدمت به "مقام رهبری" را کرده بود، هم اینک در یکی از حساس ترین زمان های تاریخ کشور، ازتصمیم گیری های روزهای آینده خبر می دهد.