نامه سرگشاده اساتید اقتصاد سه دانشگاه به مجلس
18 اسفند 1387 ساعت
سیزده اقتصاددانان کشور از سه دانشگاه طی نامهای سرگشاده، خواستار مخالفت نمایندگان مجلس شورای اسلامی با افزایش قیمت حاملهای انرژی شدند و هشدار دادند که «اجرای سیاست شوک درمانی در چنین شرایطی، موجب تشدید بیثباتی اقتصادی و افزایش ناامنی در بازار سرمایه و نهایتاً تضعیف ارزش پول ملی و خیزش انتظارات تورمی» خواهد شد.
شهابنیوز: متن کامل این نامه که به امضای 13 اقتصاددان و استاد دانشگاه از دانشگاههای علامه طباطبایی، تربیت مدرس و اصفهان رسیده به شرح زیر است:
نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی
براساس اعلام نمایندگان عضو کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی و مسؤولان دولتی، در لایحه بودجه سال 1388 به دولت اجازه داده شده است تا از محل افزایش یكباره و قابل توجه قیمت حاملهای انرژی درآمدی معادل 200 هزار میلیارد ریال کسب و صرف بخشی از هزینههای پیشبینی شده و نیز پرداخت نقدی به اقشاری از مردم بنماید.
امضاءکنندگان این نامه که تنی چند از اساتید رشته اقتصاد کشور هستند، به دلایل زیر چنین اقدامی را مغایر منافع کوتاهمدت و بلندمدت مردم ایران دانسته و خواستار آنند که نمایندگان محترم بنا به التزامی که به پاسداری از منافع مردم دارند از تصویب افزایش ناگهانی قیمت حاملهای انرژی در شرایط کنونی اجتناب نمایند:
1. لایحه دولت و مصوبه کمیسیون تلفیق مصداق بارز سیاست شوک درمانی است. شوک درمانی در دهه 1980 و 1990 در برخی از کشورها به اجرا درآمد و در عموم آن کشورها با تورم بیمهار، رکود عمیق، تشدید فقر و نابرابری، فروپاشی ارزش پول ملی و تنشهای اجتماعی همراه بوده است.
پیامدهای پرهزینه شوک درمانی به نظریهپردازان و سیاستگذاران آموخته است که به جای شوک درمانی باید نخست مجموعهای از تدابیر غیر قیمتی (اصلاحات عمدتاً زیرساختی و نهادی) صورت پذیرد و سپس سیاست هدفمندسازی یارانهها از طریق اصلاح تدریجی، مرحلهبندی شده و شفاف قیمتها اعمال شود. آیا جایز است پس از آن همه تجربه شکست خورده جهانی و بر خلاف نتایج پژوهشهای صورت گرفته در مورد اقتصاد ایران، مجدداً شوک درمانی را در اقتصاد ایران آزمون کنیم ؟
2. بحران اقتصادی کنونی حاکم بر جهان موجب شده تا اقتصاد ایران در سال آینده در معرض ورود به دوران رکود تورمی قرار گیرد. اجرای پیشنهاد دولت یا مصوبه کمیسیون تلفیق در چنین شرایطی موجب تشدید چنین وضعیتی خواهد شد و به موجب آن شرایط نامطلوبی را هم برای تولیدکنندگان و هم برای مصرفکنندگان بوجود خواهد آورد. تجارب جهانی نشان میدهد که در هنگام رکود و محدودیتهای بودجهای و ارزی نباید بدنبال اصلاح قیمتها بود. زمانی که قیمت نفت در اوج بود، شاید میتوانستیم پیامدهای هدفمندسازی یارانهها را مهار کنیم اما در حال حاضر که دولت از سر استیصال به اصلاح قیمتها روی آورده است و اقتصاد جهانی در رکودی عمیق به سر میبرد، به هیچ وجه شرایط برای سیاستهای پیشنهادی دولت مناسب به نظر نمیرسد.
3. دولت و مدافعان اجرای این سیاست به تبعات تورمی افزایش قیمت حاملهای انرژی اعتراف دارند و این در شرایطی است که جامعه از نرخ بالای تورم کنونی رنج میبرد. به نظر میرسد اجرای سیاست شوک درمانی در چنین شرایطی، موجب تشدید بیثباتی اقتصادی و افزایش ناامنی در بازار سرمایه و افزایش تمایل به خروج دارائیهای منقول از کشور خواهد شد که سرانجامی جز تضعیف ارزش پول ملی و خیزش انتظارات تورمی نخواهد داشت. هر یک از اینها به نوبه خود میتواند بر میزان آثار تورمی اجرای چنین سیاستی بیافزاید.
4. گرچه یکی از اهداف ارائه چنین پیشنهادی حمایت از قشرهای محروم جامعه عنوان شده است اما نظریههای اقتصادی و تجربیات مرتبط نشان میدهد که روستائیان و فقرای شهری آسیبپذیرترین اعضای جامعه هستند که از اینگونه سیاستها خسارت خواهند دید. روستائیان هر چند کمتر از همه از یارانه سوخت بهرهمند میشوند اما بیش از همه مردم از حذف یارانهها آسیب خواهند دید. روستائیان به خدمات درمانی، اداری و آموزشی دسترسی ندارند و برای دریافت ابتدائیترین خدمات باید به شهرها مسافرت کنند. همانطور که تجارب جهانی نشان میدهد، پس از اجرای این سیاست باید شاهد موج تازهای از مهاجرت و حاشیهنشینی در ایران باشیم.
همچنین تورم حاصل از اجرای چنین سیاستی بیش از همه، فقرای شهری را تحت فشار قرار خواهد دید. در دورههای تورم فزایند، این تنها فقرا هستند که از دو سو زیان میکنند. آنان از یک سو فاقد اموال سرمایهای و غیرمنقولند و بنابراین تورم موجب افزایش ثروت آنها نمیشود و از سوی دیگر در حالی که هزینههای جاری زندگی به شدت افزایش مییابد، دستمزد آنان ـ که اصلیترین تکیهگاه اقتصادی آنان است ـ متناسب با تورم افزایش نمییابد. بنابراین با اجرای سیاستهای شوک درمانی که تورمهای بیمهار در پی دارد، فقرای شهری فقیرتر خواهند شد.
5. بخشی از آنچه که امروزه تحت عنوان قیمت تمام شده حاملهای انرژی محاسبه میشود و اکنون لایحه پیشنهادی به بهانه دریافت تمامی آن، قصد دارد قیمت این حاملها را افزایش دهد، ناشی از ناکارآمدی دولت در سیاستگذاری کلان و نیز اداره امور بنگاههای تحت مدیریتش میباشد. بنابراین بهتر است سیاستگذاران به جای آن که هزینه این سوء تدبیر و مدیریت بر مردم تحمیل نمایند به تجربیات موفق جهانی و داخلی در این حوزه توجه كنند و به دستاوردهای دانش اقتصاد احترام گذارند و از اجرای چنین سیاستهای شتابزدهای، پیش از انجام اصلاحات زیرساختی و نهادی بپرهیزند.
ما به وظیفه ملی خود در ابلاغ پیامدهای زیانبار اجرای چنین سیاستی برای جامعه ایران به نمایندگان محترمشان عمل نمودیم و امید بسیار داریم که شما نیز به وظایف خطیری که در این حوزه دارید عمل کنید.
فردا که پیشگاه حقیقت شود پدید
شرمنده رهروی که عمل بر مجاز کرد
اسامی امضاءكنندگان به ترتیب حروف الفبا:
دكتر نعمتالله اكبری - عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان
دكتر علی امامی میبدی - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر علیاصغر بانویی - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر سهیلا پروین - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر محسن رنانی - عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان
دكتر عباس شاكری - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر سید كمیل طیبی - عضو هیأت علمی دانشگاه اصفهان
دكتر علی عربمازار یزدی - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر فرشاد مؤمنی - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر احمد میدری - مدرس دانشگاه علامه طباطبایی
حجتالله میرزایی - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
دكتر علیرضا ناصری - عضو هیأت علمی دانشگاه تربیت مدرس
دكتر محمدقلی یوسفی - عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی
هشدار مظاهري درباره اجراي تحول اقتصادي: بار سنگين تورم 40 درصدي
تداوم اين شرايط، ميتواند به ساختارهاي توليدي و اقتصادي و همچنين آرامش و اعتماد مردم در امور روزمره معيشتي خود آسيب جدي بزند. در اين ميان، افراد حقوق بگير و مردم داراي درآمد ثابت، همچنين توليدکنندگاني که در بازار رقابتي توليد ميکنند، بيشتر از همه در معرض آسيب هستند؛ چنين شرايطي براي هر کشور، ميتواند منجر به فرو ريختن پايههاي اقتصادي آن شود.
۱۷ اسفند ۱۳۸۷
تابناك: در حالي كه با تصويب بدون اصلاح طرح هدفمندي يارانهها در كميسيون تلفيق، نمايندگان از امروز در صحن مجلس لايحه بودجه سال آينده را بررسي ميكنند، مظاهري درباره اجراي تحول اقتصادي به شيوه مندرج در اين بودجه هشدار داد.
رئيس كل سابق بانک مرکزي، با بيان اينکه اجراي شتابزده اين طرح، آن گونه که در لايحه بودجه سال 1388 و لايحه ارايه شده به مجلس درج شده است، موجب خواهد شد، کشور تورمي دستکم 40 درصد را در سال نخست اجراي طرح تجربه کند، به خبرنگار «تابناك» گفت: از آنجا که تدابير و اقدامات اصلاح ساختاري و بهبود فضاي کسب و کار انجام نشده است و حتي نشانههايي از آن هم ديده نميشود، اين افزايش سطح عمومي قيمتها به جاي آنکه موجب تشويق توليد و عرضه کالا و خدمات شود و آثار تورمي ناشي از حذف يارانهها را از بين ببرد، باعث الزام دولت و مجلس به انجام هزينههايي ميشود که به نوبه خود، تشديد تورم را به همراه خواهد داشت.
تداوم اين شرايط، ميتواند به ساختارهاي توليدي و اقتصادي و همچنين آرامش و اعتماد مردم در امور روزمره معيشتي خود آسيب جدي بزند. در اين ميان، افراد حقوق بگير و مردم داراي درآمد ثابت، همچنين توليدکنندگاني که در بازار رقابتي توليد ميکنند، بيشتر از همه در معرض آسيب هستند؛ چنين شرايطي براي هر کشور، ميتواند منجر به فرو ريختن پايههاي اقتصادي آن شود.
وي تأکيدکرد: طراحان طرح تحول اقتصادي و لايحه بودجه سال آينده مدعي هستند، اجراي اين طرح در سال آينده موجب تنها يک جهش تورمي حدود 30 درصدي و پس از آن، تورم به شدت کاهش يافته و يک رقمي شود. در حالي که اجراي طرح بدون فراهم کردن مقدمات اوليه، موجب ميشود تورم که در دولت نهم شدت يافت و اکنون حدود 25 درصد است، شدت بيشتري بيابد.
مظاهري ادامه داد: آغاز اجراي هدفمند کردن يارانهها در اوضاع کنوني، با مطالعات و طراحيهايي که تا امروز انجام شده و آمادگيهايي که در حال حاضر وجود دارد، نرخ پايه تورم را افزايش ميدهد و بار سنگين تورم حدود 40 درصد را براي يک دوره چند ساله به کشور تحميل ميکند؛ تورمي که دولت آن را قبول ندارد، پيشبيني نکرده و نميکند. در نتيجه، براي کنترل و مهار آن، سياستهاي جبراني لازم و درستي را تدارک نديده است. چنين پديدهاي خسارتي دوچندان به زندگي مردم و به ساختار توليد وارد ميکند.