بازگشت به صفحه اول

   

 
 

شرایط اقتصادی کشور بحرانی است؛ دولت همچنان به هشدار اقتصاددانان بی توجه است

مهدی محسنی

۰۹ مهر ۱۳۸۸

جنبش راه سبز (جرس):  "در حالی که محمد نهاوندیان، رئیس اتاق بازرگانی ایران، ابراز داشت که 50 درصد واحدهای صنعتی در برخی مناطق کشور تعطیل شده اند و شرایط اقتصادی کشور بحرانی است برخی منابع دولتی از بهبود اکثر شاخص های اقتصادی در چند سال اخیر خبر می دهند.

"در حالی که محمد نهاوندیان، رئیس اتاق بازرگانی ایران، ابراز داشت که 50 درصد واحدهای صنعتی در برخی مناطق کشور تعطیل شده اند و شرایط اقتصادی کشور بحرانی است برخی منابع دولتی از بهبود اکثر شاخص های اقتصادی در چند سال اخیر خبر می دهند."

گرچه محمود احمدی نژاد در انتخابات 1384 یا شعار بهبود وضعیت اقتصادی بر کرسی ریاست جمهوری تکیه زد، اما پس از چهار سال بیشترین حجم انتقادات به وی در زمینه عملکرد اقتصادی دولت نهم بود. تغییر چندباره وزیر اقتصاد و دارایی و روسای بانک مرکزی و سایر بانک های دولتی و تعطیلی ده ها کمیسیون و کار گروه اقتصادی شرایطی را رقم زد که از آن به عنوان بی ثبات ترین دوران مدیریت اقتصادی پس از انقلاب یاد شد.

دولت نهم با ده ها میلیارد دلار درآمد مازاد ناشی از بالا رفتن قیمت نفت، نه تنها نتواست در شرایط اقتصادی بهبودی ایجاد کند، بلکه به اعتراف وزیر اسبق اقتصادی و دارایی احمدی نژاد، نقدینگی و تورم بی سابقه ، بی انضباطی اقتصادی ، اجرای طرح های بدون پشتوانه مطالعاتی و افزایش ریسک و فساد اقتصادی ، اقتصاد ایران را بیمار تر از قبل نموده است.

اقتصاد کشور بحرانی است
در این شرایط است که محمد نهاوندیان ، رئیس اتاق بازرگانی ایران از اینکه اکثر واحدهای تولیدی در کشور با کمتر از 40 درصد ظرفیت اسمی‌ شان مشغول به کارند، ابراز نگرانی می کند. وی معتقد است "عوامل اقتصادی کلان بر عهده دولت است. وضعیت اقتصادی کشور بحرانی است و التهاب بسیار سنگین و چالش بسیار سختی در اقتصاد کشور وجود دارد."

وی افزود:" هنوز از بسته حمایتی دولت در رابطه با شرایط بحران مالی بنگاههای اقتصادی ناشی از شرایط جهانی خبری نیست، این درحالی است که مدتها است کشورهای مختلف این بسته‌های حمایتی را عملیاتی کرده‌اند."

رئیس اتاق بازرگانی ایران با گله ازعملکرد دولت به دلیل بی توجهی به هشدارهای اقتصاد دانان گفت:" در حال حاضر نرخ ارز متناسب با نرخ تورم 24 درصدی نیست. دولت باید در تخصیص منابع به صورت بهینه که به نظر می‌ رسد الفبای اصلاح الگوی مصرف است، پیشقدم باشد ".

نسخه جدید اقتصادی دولت: حذف سه صفر
در همین حال بهمنی ، رئیس بانک مرکزی ایران خبر داد: "ستاد ویژه‌ای با هدف بررسی حذف سه صفر از واحد پول ملی تشكیل شده بود. در مورد این كار به نتیجه قطعی رسیده‌ایم و این كار را مفید می‌دانیم اما در شرایط فعلی اجرای آن را به تاخیر انداخته‌ایم."

با این حال کارشناسان اقتصادی معتقدد کاهش سه صفر تاثیر چندانی بر تغییر وضعیت اقتصادی نخواهد داشت. عوامل مهم و تعیین کننده دیگری وجود دارند که دولت باید به آنها توجه بیشتری نشان دهد. اصلاح سیاست های غلط گذشته ، ایجاد ثبات مدیریت و کاهش تصدی گری دولت از جمله مواردی است که باید به آنها توجه گردد.

اصل 44 و شبه خصوصی سازی
هفته گذشته در راستای اجرای اصل 44 و خصوصی سازی ، سپاه پاسداران 51 درصد از سهام مخابرات ایران را خریداری کرد. محمد نهاوندیان در این مورد معتقد است:" پیام اصلی سیاست‌های کلی اصل 44 تفکیک تصدی‌گری از حاکمیت است و از این رو است که واگذاری سهام به شبه دولتی‌ها این دغدغه را رفع نمی‌کند".

مصطفی کواکبیان ، نماینده مجلس نیز در اخطار قانون اساسی در جلسه علنی مجلس گفت : "معامله‌ای حدود هشت هزار میلیارد تومان صورت گرفته، سهام مخابرات جابجا شده و تقریبا شبه‌دولتی‌ها آنجا را گرفته‌اند. در حالی که روح حاکم بر سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری و اصل 44، این نیست".

واردات بی رویه و تضعیف تولید کنندگان داخلی
عملکرد دولت در زمینه بازگانی و واردات نیز با انتقادات بسیاری روبروست. سایت آفتاب به نقل از آمار رسمی گمرگ ایران گزارش داد:" طی سال‌های 87-83 واردات انواع میوه و خشکبار در مجموع پنج میلیون و 558 هزار و 988 تن به ارزش یک میلیارد و 876 میلیون و 722 هزار دلار گزارش شده است، که نسبت به چهار سال دولت هشتم 519 درصد به لحاظ وزن و 534 درصد به لحاظ ارزش افزایش و رشد 6 برابری را نشان می‌دهد".

همچنین نادر قاضی پور نماینده مردم ارومیه در مجلس هم از میرکاظمی وزیر بازرگانی دولت نهم انتقاد کرد که "در دو سال گذشته سی و دو کارخانه قند کشور را با واردات شکر تعطیل کرده و امسال چهار کارخانه تعطیل شده اند و باقیمانده ها با سی درصد ظرفیتشان کار می کنند".

افزایش بیکاری و کاهش امنیت شغلی

در بخش اشتغال نیز دولت احمدی نژاد کارنامه درخشانی نداشته است. پس از اعلام افزایش سه درصدی نرخ بیکاری استان تهران، به عنوان پر جمعیت ترین استان کشور، در فصل بهار امسال نسبت به همین مدت در سال گذشته، کارشناسان و فعالان عرصه اشتغال این استان نه تنها این موضوع را یک هشدار جدی برای تهران می‌دانند، بلکه حتی اعتقاد دارند این نرخ بیش از 13 درصد اعلام شده توسط مرکز آمار است.

‌وجود 300 کارگاه بحرانی در تهران
اسماعیل حق پرستی ، مدیر اجرایی خانه کارگر استان تهران در مورد نرخ بیکاری این استان به وجود 300 کارگاه بحرانی در تهران اشاره کرد و به سایت خبر گفت: "این واحدها بیشتر در بخش‌های لوازم خانگی، تولیدات قطعات خودرو و نساجی‌ها هستند که زیان و بدهی آنها به شدت بالا و در مقابل فروش آنها بسیار پایین است".
حق پرستی ادامه ‌داد: "از سوی دیگر در این شرایط این واحدها بعد از اتمام قراردادهای کارگران خود، دیگر قراردادشان را تمدید نمی‌کنند و این گونه بیکاری کارگران خود را توجیه می‌کنند، در حالی که این اقدام آنها به منزله اخراج کارگران محسوب می‌شود".
بیشتر مقامات کارفرمایی استان تهران هم این افزایش را هشداری می‌دانند که باید علل به وجود آمدنش هرچه زودتر رفع شود. آنها معتقدند:"یکی از علل بالا بودن نرخ بیکاری سیاست بانک‌ها در واگذاری اعتبارات است.

----

رکود تورمی؛ التهاب در فضای اقتصادی ایران

فریدون خاوند (تحلیلگر اقتصادی)

۱۳۸۸/۰۷/۱۰

راديو فردا: همزمان با تداوم کشمکش ها در سیاست داخلی و اوجگیری تنش در روابط بین المللی جمهوری اسلامی، محافل کسب و کار ایران از گسترش و تعمیق بحران در فضای اقتصادی کشور خبر می دهند. گزارش صندوق بین المللی پول نیز که پنجشنبه اول اکتبر انتشار یافت می گوید که نرخ رشد اقتصادی ایران با آهنگی سریع رو به سقوط میرود.

فرو ریزی واحد های تولیدی

رسانه های تهران از بیم متهم شدن به «سیاه نمایی» در انعکاس واقعیت های اقتصاد ایران جانب احتیاط نگه می دارند، ولی چهره های نیرومند در محافل کسب و کار به مسئولان ارشد جمهوری اسلامی هشدار می دهند که کشور با یکی از سخت ترین بحران های اقتصادی دوران پس از انقلاب اسلامی روبرو شده است.

در بیست و پنجمین نشست هیات نمایندگان اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران، که دوشنبه ششم مهر ماه برگزار شد، محمد نهاوندیان، رییس این نهاد، با تکیه بر گزارش «کمیسیون صنعت ایران» گفت حدود پنجاه در صد واحد های تولیدی کشور در حال تعطیلی اند. او به تحقیق دیگری، که توسط اتاق ایران انجام گرفته، اشاره کرد که بر اساس آن اکثر واحد های تولیدی و به ویژه واحد های بزرگ اکنون با کم تر از سی در صد ظرفیت اسمی خود فعالیت می کنند. بدین سان، به گفته او، اقتصاد ایران «با تضییع منابع، ماشین آلات و نیروی انسانی» دست به گریبان است.

در همان نشست اسدالله عسگر اولادی، رییس کمیسیون صادرات اتاق ایران، از «بحرانی بودن فضای اقتصادی کشور و التهاب بسیار سنگین و چالش بسیار سخت در آن» سخن گفت و هشدار داد که طی چند ماه گذشته صادرات غیر نفتی کشور در رکود فرو رفته است.

در ایران  نرخ رشد اقتصادی سقوط آزاد را تجربه می کند، ولی نرخ تورم همچنان دو رقمی است. در این شرایط یک سیاست انبساطی در راستای به حرکت در آوردن چرخ فعالیت به تورم دامن می زند، حال آنکه یک سیاست انقباضی برای مبارزه با تورم به گونه ای محتوم رکود را شدت می بخشد.

نکته مهم آنکه صادرات غیر نفتی در خوشبینانه ترین ارزیابی ها از پانزده در صد کل صادرات ایران فراتر نمی رود و در این عرصه، ساختار بازرگانی خارجی کشور، به دلیل غلبه نفت خام، همسطح وابسته ترین کشور های جهان سوم است. با این حال صدور همین مقدار کالای غیر نفتی ناچیز از سوی ایران نیز، به گفته آقای عسگر اولادی، امروز با خطر روبرو شده و در صورت ادامه وضعیت موجود، طی پنج تا هفت سال آینده به سطح سال های ۱۳۵۶ و ۵۷ باز خواهد گشت. به بیان دیگر، ایران ممکن است هفت سال دیگر از لحاظ صادرات غیر نفتی حدود چهل سال به عقب بازگردد.

رکود شدید اقتصادی کشور یکی از دلایل افزایش سرسام آور بدهی معوقه بانک ها است که بر پایه آخرین ارزیابی ها به چهل هزار میلیارد تومان (معادل چهل میلیارد دلار) رسیده و نظام بانکی را از آنچه بود، متزلزل تر کرده است. البته بخشی از بدهی ها حاصل بد حسابی و رانت خواری صاحب امتیازانی است که از وام های کلان برخوردار شده و از باز پرداخت آنها خود داری می کنند. ولی بخش دیگر ناشی از ناتوانی واحد های تولیدی در انجام تعهدات خویش است.

با توجه به شرایط اسفبار واحد های تولیدی و امکان فرو ریزی شمار بیشتری از آنها است که دولت تصمیم گرفت بدهی ۶۷۰۰ واحد را برای یک سال مشمول استمهال قرار دهد. بدین سان دولت می پذیرد که ۶۷۰۰ واحد تولیدی کشور یکجا در وضعیت «استیصال» قرار گرفته اند.

سقوط نرخ رشد

سازمان های کارشناسی بین المللی نیز، در تازه ترین ارزیابی ها و پیش بینی های خود، از وخامت اوضاع اقتصادی در ایران خبر می دهند.

در گزارشی زیر عنوان «چشم انداز های اقتصاد جهانی»، که پنجشنبه اول اکتبر منتشر شد، صندوق بین المللی پول، مهم ترین نهاد مالی بین المللی، نرخ رشد اقتصادی ایران را در سال ۲۰۰۹، تنها ۱.۵ در صد پیش بینی می کند. در فاصله سال های ۱۹۹۱ تا ۲۰۰۰ میلادی، به گفته همان منبع، میانگین نرخ رشد ایران ۳.۷درصد بود و سپس، در سال های ۲۰۰۱تا ۲۰۰۷، این شاخص به سطوحی بالاتر رسید، پیش از آنکه راه سقوط در پیش بگیرد.

صندوق بین المللی پول در همین گزارش به اوضاع اقتصادی ایران در سال های آتی نیز بدبین است و پیش بینی می کند که نرخ رشد اقتصادی کشور در سال ۲۰۱۰ از ۲.۲ در صد و در سال  ۲۰۱۴ از ۳.۲ در صد فراتر نخواهد رفت.

بر پایه ارزیابی محافل کارشناسی جمهوری اسلامی، ایران برای حفظ نرخ بیکاری خود در سطح کنونی به برخورداری از نرخ رشد سالانه ای در حدود هشت در صد نیاز دارد. اگر پیش بینی های صندوق بین المللی پول در زمینه سطح بسیار نازل نرخ رشد اقتصادی ایران در سال جاری و سال های آتی تحقق پذیرد، تنش در بازار کار کشور به اوج تازه ای خواهد رسید.

صندوق بین المللی پول در گزارش اول اکتبر خود می گوید نرخ تورم ایران از بالای ۲۵ در صد در سال ۲۰۰۸ به ۱۲ در صد در سال جاری کاهش خواهد یافت.

البته محافل کارشناسی داخلی نرخ تورم ایران را بالا تر از آنچه در گزارش صندوق بین المللی پول آمده، محاسبه می کنند هر چند می پذیرند که نرخ تورم این کشور زیر تاثیر سیاست انقباضی بانک مرکزی، کاهش قیمت ها در سطح جهانی و به ویژه رکود شدید فعالیت در درون کشور رو به تنزل می رود.

ولی حتی اگر پیش بینی نسبتا خوشبینانه صندوق بین المللی پول در مورد نرخ تورم ۱۲ در صدی برای ایران در سال جاری میلادی نیز تحقق پذیرد، ایران از لحاظ تنش قیمت ها در میان ۱۴ کشور خاور میانه در رده دوم قرار خواهد گرفت و تنها مصر نرخ تورمی بالاتر از ایران خواهد داشت. نکته قابل توجه این که کارشناسان صندوق بین المللی پول، در گزارش خود، نرخ تورم ایران را تقریبا دو برابر نرخ تورم عراق پیش بینی می کنند.

گزارش اول اکتبر صندوق بین المللی پول یک بار دیگر نشان می دهد که اقتصاد ایران با پدیده خطرناک «رکود تورمی» یا رشد پایین، همزمان با تورم بالا، دست به گریبان است. هم اکنون در بسیاری دیگر از اقتصاد های جهان، سقوط نرخ رشد به دلیل بحران اقتصادی با کاهش شدید نرخ تورم و حتی تورم منفی همراه است. در این شرایط یک سیاست انبساطی همراه با تحریک تقاضا می تواند به بازگشت رونق کمک کند، بی آنکه تنش های تورمی به وجود بیاورد.

در ایران اما نرخ رشد اقتصادی سقوط آزاد را تجربه می کند، ولی نرخ تورم همچنان دو رقمی است. در این شرایط یک سیاست انبساطی در راستای به حرکت در آوردن چرخ فعالیت به تورم دامن می زند، حال آنکه یک سیاست انقباضی برای مبارزه با تورم به گونه ای محتوم رکود را شدت می بخشد.

مقابله با «رکود تورمی» به یک سیاست اقتصادی شجاعانه متکی بر اصلاحات همه جانبه اقتصادی نیاز دارد که از همکاری بخش وسیعی از سازمان های سیاسی و مدنی و نیز تعامل با جامعه بین المللی برخوردار باشد. دور بودن ایران از این شرایط روشن تر از آفتاب است.

----

نیمی از واحدهای تولیدی ایران در معرض تعطیلی

بنابر تحقیق اتاق بازرگانی ایران، تنها 30 درصد واحدهای تولیدی با ظرفیت کامل کار می کنند

بی بی سی: بهروز صادقی، رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران اعلام کرده که نیمی از واحدهای صنعتی کشور راکد بوده و تنها 30 درصد واحدها در حال تولید واقعی هستند.

به گزارش خبرگزاری مهر، آقای صادقی گفته است که اتاق بازرگانی، وضعیت واحدهای صنعتی در 27 استان کشور را بررسی کرده و در این بررسی مشخص شده که "در هر استان فقط 30 درصد واحدها در حال تولید واقعی هستند."

رئیس کمیسیون صنعت اتاق بازرگانی ایران از نبود برنامه برای برون رفت از رکود فعلی انتقاد کرده و گفته است:"در این خصوص 135 کشور برنامه ریزی برای خروج از بحران جهانی داشتند در حالی که در کشور ما از این برنامه ریزی ها خبری نیست."

اتاق بازرگانی مهمترین تشکل بخش خصوصی ایران هفته گذشته در نشستی نگرانی خود را نسبت به وضعیت تولید اعلام کرده بود. در این نشست "مشکلات ناشی از رکود، کمبود نقدینگی و رشد بخش های شبه دولتی" بررسی شد.

محمد نهاوندیان رئیس اتاق بازرگانی در این نشست تاکید کرد که "رکود در اقتصاد ایران جدی است و باید تلاش کنیم که در اقتصاد رونق ایجاد شود."

آقای نهاوندیان گفت که بنابر تحقیق اتاق بازرگانی 50 درصد واحدهای تولیدی در حال تعطیلی هستند.

مشکلات واحدهای تولیدی

مشکل اصلی واحدهای تولیدی ناتوانی در فروش، بالا بودن قیمت تمام شده و کمبود نقدینگی است.

در حالی که قیمت های جهانی به دلیل بحران مالی و رکود حاکم بر جهان، کاهش یافته است اما به دلیل بالا بودن نرخ تورم در ایران، قیمت کالاهای تولیدی ایران بالاست و قدرت رقابت با محصولات مشابه خارجی را ندارد.

کارشناسان اقتصادی می گویند که دولت برای کمک به بخش تولید باید برنامه های خود را برای کاهش تورم عملی کند و مانع از فشار بر تولید کنندگان شود.

نگرانی از تعطیلی واحدهای تولیدی در ایران رو به افزایش است

به گفته آقای نهاوندیان، باید به "تحریک تقاضا" در بازار پرداخت و دولت باید با تهمیداتی بخش تقاضا را تقویت کند.

اما مقامات دولتی عقیده دارند که مصرف در ایران بسیار بالاست و برای همین سعی دارند تا با "اصلاح الگوی مصرف"، مانع از افزایش مصرف شوند.

در مقابل این دیدگاه رئیس اتاق بازرگانی ایران معتقد است که "معنای اصلاح الگوی مصرف، مصرف نکردن نیست بلکه احیای بهره وری است."

سهم بهره وری در تولید در ایران بسیار پائین است و بنابر گزارشهای رسمی، سهم بخش دولتی در مقابل بخش خصوصی، در بهره وری بسیار کمتر است.

سهم دولت در اقتصاد ایران بیشتر از 70 درصد است و با وجود برنامه هایی که برای کاهش سهم دولت در اقتصاد ایران اجرا شده اما هنوز سهم دولت و نهادهای وابسته به دولت همچنان بالاست.

در ماههای اخیر عمده سهام شرکت هایی که در بورس تهران عرضه شده در اختیار نهادهای شبه دولتی قرار گرفته است. آخرین معامله بازار بورس تهران که بزرگترین معامله تاریخ این بازار بود، سپاه پاسداران، صاحب نیمی از سهام شرکت مخابرات ایران شد.

نیمی از سهام هشت میلیارد دلاری مخابرات در غیاب رقیب خصوصی به شرکت های وابسته به سپاه پاسداران واگذار شد.

کمبود نقدینگی

کمبود نقدینگی یکی از مشکلات واحدهای تولیدی است و شرکت های ایرانی به دلیل مشکلات مالی، قادر نیستند وامهای خود را به بانکها پس بدهند

بزرگترین مشکل واحدهای تولیدی در حال حاضر کمبود نقدینگی است. گزارشها نشان می دهد که بسیاری از واحدهای تولیدی قادر به تامین سرمایه در گردش خود نیستند و نمی توانند اقساط وامهایی که از بانک ها گرفته اند پس بدهند.

به تازگی دولت تصمیم گرفته تا بازپرداخت اقساط وام بیشتر از شش هزار شرکت تولیدی را برای مدت یک سال به عقب بیندازد بلکه در این مدت اقتصاد ایران از رکود خارج شده و شرکت های تولیدی بتوانند بدهی های خود را به بانک ها بپردازند.

بنابر گزارش بانک مرکزی ایران، بانک ها 40 هزار میلیارد تومان (40 میلیارد دلار) وام پرداخت کرده اند اما اکنون نمی توانند وامهای پرداختی را پس بگیرند.

یکی از دلایل بروز مشکلات مالی در واحدهای تولیدی، دخالت های زیاد دولت در بخش پولی و بانکی بوده است. تعیین دستوری نرخ سود و تسهیلات تکلیفی به خصوص پرداخت وام به بنگاههای زود بازده باعث شده تا بانک ها نتوانند به عنوان یک بنگاه اقتصادی فعالیت کنند.

دولت در چهار سال اخیر بارها بانک ها را وادار کرد تا برای پیشبرد برنامه های اقتصادی خود، وام هایی را در اختیار بخش های مختلف بگذارند و این بخش ها اکنون قادر به پس دادن اقساط وام ها نیستند.

اما مشکل واحدهای تولیدی تنها در بازپرداخت اقساط وامها خلاصه نمی شود، بسیاری از شرکت ها برای ادامه فعالیت شان متقاضی دریافت وام هستند و بانکها به دلیل محدود شدن منابع خود با مشکل مواجهند.

کارشناسان می گویند که در چنین شرایطی دولت ایران باید تلاش کند از دخالت در مسائل پولی خودداری کرده و با اجرای یک برنامه دقیق، انضباط مالی در پیش بگیرد تا هر چه سریعتر از رکود اقتصادی خارج شود و گرنه ادامه این وضعیت به معنی کاهش بیشتر تولید، تعطیلی شمار بیشتری از شرکت های تولیدی و رشد بیکاری است.

 

 
 
بازگشت به صفحه اول

ساير مطالب مربوط به سیمای نظام