کشورهای جهان نگراناند که طالبان عملکردی مشابه عملکرد حکومت خود در دهه ۹۰ داشته باشند
در روزهای نخستین سقوط طالبان، هرج و مرج و ناآرامی روحی وحشتناکی در میان مردم افغانستان شکل گرفته بود. مردمی که در ۲۰ سال گذشته، طعم شیرین آزادیهای مدنی و حقوق بشری را چشیده بودند، حالا از بازگشت دوره تاریک حکومت طالبان در دهه ۹۰ در هراس بودند. اما طالبان بر خلاف تصور، در بوق و کرنای تبلیغاتی خود میدمیدند که همه را عفو کردهاند، به هیچ کسی آزار نخواهند رساند و حتی کسانیکه سالها با آمریکا و کشورهای غربی همکاری داشتند، میتوانند فارغ از هرگونه هراسی در سایه امارت اسلامی به زندگی خود ادامه دهند.
طالبان حتی گفتند که از رسانهها حمایت خواهند کرد. اما میان حرف و عمل طالبان فاصله زیادی وجود داشت. در همان روزهای نخست، یک دکتر جوان که نتوانسته بود بهموقع در مقابل ایست بازرسی سیار طالبان ترمز کند، به ضرب گلوله یک طالب کشته شد. در همان روزهای نخست حکومت طالبان، دختران زیادی در مرکز شهر مزار شریف بازداشت شدند و مدتها بعد، جسد تعدادی از آنها کشف شد و تعدادی هم پس از تجاوز جنسی آزاد شدند. اما بعد از آزاد شدن، به دست خانوادههایشان کشته شدند تا گویا لکه ننگ را از دامن خانواده بزدایند.
طالبان از همان آغاز، برخلاف دستگاه تبلیغاتیشان، حقوق انسانها را نقض کردند و زنان را زودتر از آنچه تصور میشد، دوباره در خانهها زندانی کردند. در روز جهانی حقوق بشر که از طرف سازمان ملل متحد نام گذاری شده است، نگاهی اجمالی به عملکرد ۱۶ ماهه طالبان نشان میدهد که این گروه اصول تمامی کنوانسیونها، اعلامیهها و دستورالعملهای سازمان ملل متحد را که افغانستان امضا کرده، زیر پا گذاشته است.
افغانستان از معدود کشورهای اسلامی بود که در همان سال ۱۹۴۸، زمانیکه اعلامیه حقوق بشر را سازمان ملل متحد تصویب کرد، آن را تایید کرد. دولت مارکسیستی دهه ۸۰ میلادی در افغانستان، با وجود آنکه تمامی ارزشهای حقوق بشری را زیر پا گذاشته بود، بهطور رسمی به بیشتر کنوانسیونهای حقوق بشری سازمان ملل پیوست. در سال ۱۹۸۷ هم، کنوانسیون منع شکنجه را افغانستان امضا کرد.
همچنین، در سال ۱۹۸۰، افغانستان کنوانسیون منع خشونت علیه زنان را امضا کرد و در اوایل دهه ۹۰ میلادی نیز، کنوانسیون حقوق کودک از طرف افغانستان به امضا رسید. با سلطه طالبان بر افغانستان، این گروه روند نقض حقوق بشری افراد و ارزشهای انسانی را آغاز کرد. این گروه نخست بهصورت تدریجی و در ادامه بهسرعت، شروع به نقض حقوق مسلم افغانها کردند. در نخستین گام، در مدارس دخترانه به روی دختران بسته شد.
طالبان به بهانههای واهی مانند نبود لباس فرم مشخص برای دختران، درسنامه آموزشی نادرست و حتی غیراسلامی بودن شیوه تدریس در افغانستان، مدارس راهنمایی و دبیرستان را به روی دختران بستند. پس از آن، بهصورت تدریجی زنان را از جامعه حذف کردند.
طالبان نخست، از تعدادی دفاتر دولتی آنها را اخراج کردند و سپس، موسسات خصوصی را مجبور کردند تا بیشتر زنان را از کار اخراج کنند. اما این روند هنوز سرعت نگرفته بود. در دو سه ماه گذشته، طالبان ناگهان چهره اصلی و افراطی خود را به نمایش گذاشتند. زنان از رفتن به پارکهای تفریحی، کافیشاپها، باشگاههای ورزشی زنانه و حتی حمام هم منع شدند. همچنین، در کنار آن حضور زنان در بیرون از خانه بدون محرم غیرقانونی اعلام شد. طالبان واکنشها به این عملکرد خود را نیز بهشدت سرکوب کردند. آنها دهها دختر و زن معترض به نقض حقوق را بازداشت کرده و مورد شکنجه قرار دادند.
گزارشهای متعددی از تجاوز جنسی به زندانیان زن در بیشتر شهرهای افغانستان منتشر شده است. طالبان همچنین در برخی از شهرها دختران را به قتل رساندند. ماجرای پیدا شدن اجساد دختران در مزار شریف و بامیان، نمونه همین جنایتهای ضد بشری است. اما تمام این نقضهای حقوق بشری در مقابل رویکرد تازه طالبان، ناچیز به نظر میرسد.
گروه طالبان از دو هفته پیش به این سو، برنامه بازگشت به حدود شرعی را آغاز کردهاند. چند روز قبل، ملا هبتالله رهبر طالبان، به پیروانش دستور داد تا مجازات شرعی را که شامل شلاق زدن، قطع دست و پا، سنگسار، سر بریدن و تیرباران کردن میشود، از سر بگیرند. با صدور این دستور از طرف ملا هبتالله، بهسرعت در چندین شهر افغانستان برنامههای اجرای حدود شرعی آغاز شد. طالبان در پروان، بامیان، غزنی، لوگر و چند شهر دیگر، مردان و زنان را شلاق زدند. روز چهارشنبه نیز یک مرد را در شهر فراه در غرب افغانستان اعدام و اعلام کردند که در روزهای آینده تعداد بیشتری را قصاص خواهند کرد.
جالب است که واکنش سازمان ملل متحد، نهادهای حقوق بشری و سایر کشورها، باعث ایجاد کوچکترین تغییری در عملکرد طالبان نشده است. برعکس، این گروه بهصورت طلبکارانهای کشورهای مختلف جهان را به توهین به مقدسات مسلمانها متهم کرده است. ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان، روز پنجشنبه با انتقاد از کشورهای جهان بهدلیل واکنش در قبال حکم اعدام یک نفر در ملاعام، گفت که این عملکرد توهین به مقدسات است. او مدعی شد که در اروپا و آمریکا هم حکم اعدام وجود دارد.
با اینکه سایر کشورهای جهان گروه طالبان را بهدلیل همین رویکرد ضدبشری، هنوز به رسمیت نشناختهاند و افغانستان تنها کشوری در جهان است که یک کشور هم آن را به رسمیت نشناخته و نامشروعترین دولت در این جغرافیا است. اما به نظر میرسد طالبان خیلی هم دغدغه مشروع بودن و به رسمیت شناخته شدن را ندارند.
هر هفته، اسکناسهای دلار آمریکا از طرف سازمان ملل متحد، به این کشور ارسال میشود. رهبران آنها با وجود اینکه تحت تحریم سازمان ملل متحد قرار دارند، اما میتوانند به بیشتر کشورهای جهان مسافرت کنند. آمریکا بهعنوان قدرتمندترین کشور جهان و شریک استراتژیک افغانستان، بر خلاف ادعای فشار بر طالبان، عملا در منعطفترین فاز دیپلماتیک خود در مقابل طالبان قرار دارد.
بیشتر کشورهای منطقه هم چشم خود را به نقض حقوق بشر در افغانستان بستهاند. تنها تعدادی از کشورهای اروپایی از جمله چند کشور منطقه، دوره حکومت طالبان بر افغانستان را سیاهترین دوره تاریخ این کشور و خطر بالفعل برای همه جهان میدانند.
با این حال، هنوز کار در خور توجهای برای مجبور کردن طالبان برای احترام و رعایت حقوق بشر از طرف کشورهای جهان صورت نگرفته است. دولتهای سایر کشورهای جهان بیشتر به انتشار اعلامیه رسانهای و محکومیتهای صوری اکتفا کردهاند. مهمترین ابزاری که این کشورها در دست دارند، به رسمیت نشناختن این گروه بهعنوان یک دولت است. اما به نظر نمیرسد طالبان بهطور کلی، خیلی هم نگران به رسمیت شناخته نشدن باشند. طالبان در نهایت، وقتی سازمان ملل از به رسمیت شناختن این گروه بهعنوان یک دولت سرباز بزند، بار دیگر به همان جمله تاریخی ملا عمر بازخواهند گشت که گفته بود: «اگر سازمان ملل متحد ما را به رسمیت نمیشناسد، ما نیز سازمان ملل متحد را به رسمیت نمیشناسیم.»