سایت ملیون ایران

داده‌کاوی بیش از پنج ماه مسمومیت مشکوک در مدارس ایران

محمود عظیمایی

تا پایان ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۲، از ۳۹۴ مدرسه در ایران گزارش‌هایی در مورد مسمومیت دانش‌آموزان منتشر شده است که از این تعداد، ۲۸۴ گزارش مربوط به سال ۱۴۰۱ است.

آخرین مورد مسمومیت در سال گذشته روز ۲۳ اسفند از دبستان دخترانۀ «برکت» در شهر بیرجند در استان خراسان جنوبی منتشر شد. از فردای آن روز مدارس به استقبال تعطیلات پایان سال و نوروز رفتند و خبری از مسمومیت‌ها نبود تا بازگشایی مدارس در ۱۴ فروردین ۱۴۰۲ که اولین مورد مسمومیت در سال جدید از مدرسه متوسطه دوره اول دخترانه ۲۲ بهمن شهر نقده در آذربایجان غربی گزارش شد.

بعد از آن روند افزایشی مسمومیت‌ها در مدارس شروع شد که به دست‌کم ۱۵ مدرسه در یک روز هم رسید. اگرچه در مقایسه با اسفند سال گذشته تعداد مسمومیت‌ها کمتر شده، اما این روند هنوز متوقف نشده و حتی به نظر می‌آید الگوی مسمومیت‌ها از نظر پراکندگی جغرافیایی و تکرارها در قیاس با سال گذشته تغییر هم کرده است.

همان‌طور که در بخش اول بررسی آماری مسمومیت‌های مشکوک در مدارس ایران بیان شد، چارچوب پروژه جمع‌آوری داده‌های این وقایع گزارش «تأییدشده» را گزارشی تعریف می‌کرد که از طریق یکی از منابع خبریِ رسمی و مجوز‌دار داخل ایران منتشر شده بود.

در ۲۰ فروردین ۱۴۰۲ متن ایمیلی از دبیرخانه هیئت نظارت بر مطبوعات در حساب کاربری «وحید‌آنلاین» منتشر شد که از ممنوعیت جدی انتشار هر نوع خبر دربارۀ مسمومیت در مدارس خبر می‌داد. از فردای آن روز هیچ اثری از اخبار مشابه در رسانه‌های داخلی که تا پیش از آن به‌جدیت اخبار مسمومیت‌ها را پیگیری می‌کردند، دیده نشد.

از آن‌جا که هیچ‌کدام از منابع پیشینِ داده‌ها برای این پروژه دیگر قابل استفاده نبودند، چارچوب جدیدی برای جمع‌آوری داده‌ها تدوین شد. از این تاریخ خبر مسمومیت در مدارس تنها در صورتی «خبر تأییدشده» فرض شد که در نبودِ منابع رسمی خبری از داخل کشور، حداقل در دو منبع از سه منبع بی‌بی‌سی فارسی، رادیو فردا و خبرگزاری هرانا منتشر شده باشد.

از ۲۷ فروردین که اخبار مربوط به مسمومیت‌های مدارس از پوشش خبری خبرگزاری هرانا هم حذف شد، کانال تلگرامی شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی فرهنگیان ایران به‌عنوان جایگزین در این پروژه مورد استفاده قرار گرفت.

آمار و داده‌ها

تا پایان دوم اردیبهشت امسال، ۱۱۰ گزارش تأییدشده از مسمومیت‌ دانش‌آموزان در سال جدید در این پروژه به ثبت رسیده است.

بالاترین تعداد مسمومیت‌های امسال در استان‌های کردستان، آذربایجان غربی و کرمانشاه بوده است. این در حالی است که در سال گذشته قم و تهران در بالای جدول قرار داشتند و استان قم در سال جدید فقط یک مورد مسمومیت داشته است.

در ۱۴۰۲ در پانزده استان هیچ مسمومیتی گزارش نشده است. نکتۀ قابل‌تامل دیگری که از این داده‌ها به چشم می‌آید این است که استان سیستان و بلوچستان، که اعتراضات عمومی در چند ماه گذشته در آن بدون وقفه ادامه داشته، در کل این پنج ماه که از شروع مسمومیت‌های مدارس گذشته است، فقط یک مورد تأییدشده در این داده‌ها دارد.

روند مسمومیت‌های مشکوک مدارس در کل کشور

تکرار مسمومیت در مدارس در سال ۱۴۰۲ نیز روند افزایشی به خود گرفته است. ۱۰ مدرسه از ۱۱۰ مدرسه‌ای که در ۱۴۰۲ گزارش تأییدشدۀ مسمومیت داشته‌اند، مدارسی هستند که پارسال هم گزارش مسمومیت داشتند. در کل این پنج ماه، سه مدرسه با سه تکرار و ۱۷ مدرسه با دو تکرار مسمومیت در این داده‌ها به چشم می‌خورد:

مدارس با سه بار تکرار مسمومیت:
مدارس با دو بار تکرار مسمومیت:

در طول پنج ماهی که از آغاز مسمومیت‌های مدارس گذشته، دست‌کم پنج مدرسۀ تیزهوشان فرزانگان، هشت مدرسۀ نمونۀ دولتی، ۱۱ مدرسۀ شاهد، ۱۱ مدرسۀ غیردولتی (غیرانتفاعی) و ۹ مدرسۀ هیئت‌امنایی در این داده‌ها ثبت شده‌ است (تاکید بر «دست‌کم» به این دلیل است که گاهی نام و مشخصات کامل مدرسه در گزارش‌ها نیست و از منابع دیگر هم به دست نیامده‌ است).

ادامۀ مسمومیت‌های مشکوک در مدارس ایران در حالی است که در طول این مدت حکومت و مقامات رسمی کشور توضیحات متناقضی از دلایل این مسمومیت‌ها ارائه داده‌اند.

در آخرین مورد، وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی با انتشار بیانیه‌ای مفصل مدعی شد که مواد سمی در هیچ یک از مدارس کشور پخش نشده است، افراد متعددی شناسایی و احضار و یا بازدداشت شده‌اند و این‌که «قطعاً» شبکۀ انتشار مواد مسموم در کشور وجود نداشته است.

وقایع‌نگار اقدامات و واکنش‌های رسمی:

۲۶ بهمن ۱۴۰۱:

۷ اسفند ۱۴۰۱:

۸ اسفند ۱۴۰۱:

۹ اسفند ۱۴۰۱:

۱۰ اسفند ۱۴۰۱:

۱۱ اسفند ۱۴۰۱:

۱۲ اسفند ۱۴۰۱:

۱۳ اسفند ۱۴۰۱:

۱۴ اسفند ۱۴۰۱:

۱۵ اسفند ۱۴۰۱:

۱۶ اسفند ۱۴۰۱:

۱۷ اسفند ۱۴۰۱:

۲۰ اسفند ۱۴۰۱:

۲۱ اسفند ۱۴۰۱:

۲۳ اسفند ۱۴۰۱:

۲۴ اسفند ۱۴۰۱:

۲۷ اسفند ۱۴۰۱:

۲۱ فروردین ۱۴۰۲:

۳۱ فروردین ۱۴۰۲:

۸ اردیبهشت ۱۴۰۲:

از: رادیو فردا

خروج از نسخه موبایل