ار اف ای – ناصر اعتمادی
در حالیکه جامعۀ یهودی آرژانتین در سالگرد انفجار “آمیا” (مرکز همیاری یهودیان) بار دیگر به سوگ نشست، دستگاه قضایی این کشور وعده داده است که پس از سیویک سال نخستین محاکمه را برگزار کند : محاکمهای در غیاب متهمان که امیدی اندک و بیمی سنگین در پی دارد.
بوئنوسآیرس، جمعه ۱۸ ژوئیه، بار دیگر شاهد مراسم یادبود قربانیان انفجار آمیا بود؛ فاجعهای که در سال ۱۹۹۴ با انفجار یک خودروی مملو از بمب در برابر انجمن همیاری یهودیان آرژانتین (آمیا)، ۸۵ کشته و نزدیک به ۳۰۰ زخمی برجای گذاشت و تا امروز زخم آن بر پیکر جامعه باقی است.
پس از سه دهه بیعملی، دستگاه قضایی آرژانتین در ژوئن گذشته اعلام کرد که این پرونده به جریان افتاده است: محاکمهای در غیبت متهمان برای نخستین بار در تاریخ حقوقی کشور. در این دادگاه ده مظنون ایرانی و لبنانی به اتهام دست داشتن در این حملۀ محاکمه خواهند شد. در این دادگاه جمهوری اسلامی ایران و حزبالله لبنان آمر و عامل جنایت معرفی شدهاند.
میگل برونفمن، وکیل انجمن «آمیا»، از هم اکنون هشدار داده است که باید در نهایت احتیاط و وسواس کلیه ضمانتهای آئین دادرسی به ویژه در باب حقوق قربانیان رعایت شود. به گفتۀ او، «محاکمهای که بد تدبیر شود و سرانجام به دلیل نقص دادرسی باطل اعلام گردد، رنجی دوچندان بر این زخم خواهد افزود.» انجمن «حافظهٔ فعال» که نمایندهٔ خانوادههای قربانیان است، بر این باور است که «محاکمهٔ غیابی، عدالت نیست». این انجمن هشدار داده که چنین اقدامی ممکن است به «بستن پروندهای ناخوشایند برای قدرت حاکم، به قیمت تثبیت بیکیفری» بینجامد.
این جدال حقوقی-سیاسی در سایهٔ وضعی تازه جریان دارد: ریاست جمهوری خاویر میلی، سیاستمداری که از آغاز کار خود در ۲۰۲۳، پیوندی آشکار با اسرائیل داشته است. این پیوند، در نگاه برخی، بیمهایی تازه برانگیخته است: بیم برانگیختن یهودستیزی در کشوری که ۳۰۰ هزار یهودی– بزرگترین جمعیت یهودی آمریکای لاتین – در آن زندگی میکنند و خاطرهٔ دو حملهٔ خونین، به سفارت اسرائیل در ۱۹۹۲ و «آمیا» در ۱۹۹۴، هنوز در آن زنده است. میلی، در پاسخ به این نگرانیها، گفته بود: «ما پیشتر هم بر صفحهٔ رادار تروریستها بودیم. مسأله این است که آیا بزدلانه کنار میرویم یا در کنار خیر میایستیم.»
جمعه، در مراسم یادبود، اسوالدو آرموسا، رئیس انجمن آمیا، سخنی گفت که طنین آن در فضای سنگین بوئنوسآیرس پیچید: «بیکیفری ادامه دارد، و تروریسم هم همینطور.» و این، شاید چکیدۀ سه دهه انتظار باشد؛ انتظاری که اکنون با محاکمهای در غیاب متهمان آزموده میشود، اما امید به آن، لرزان است.
انفجار آمیا در ۱۸ ژوئیهٔ ۱۹۹۴ مرگبارترین حمله در تاریخ آرژانتین بود؛ حملهای که پیوندهای آن با حزبالله لبنان و رژیم اسلامی ایران از همان آغاز مورد ظن قرار گرفت، اما هرگز در محکمهای حضوری آزموده نشد. دو سال پیش از حملۀ تروریستی به «آمیا»، انفجار سفارت اسرائیل در بوئنوسآیرس با ۲۹ کشته، هشداری بود که نادیده ماند. امروز، پس از سه دهه، صدای قربانیان همچنان در فضای کشور میپیچد؛ صدایی که از پشت آژیر سالگرد برمیخیزد و از زخم بیمرهم عدالت حکایت میکند. به غیر از رهبران حزب الله، عالیترین مقامات جمهوری اسلامی از جمله علی اکبر هاشمی رفسنجانی، علی اکبر ولایتی، فرماندهان وقت سپاه پاسداران و نیروی قدس (محسن رضایی و احمد وحیدی) به اتهام دست داشتن در این دو جنایت از سوی دولت آرژانتین تحت پیگرد قرار گرفتند.