شامگاه شنبه ۲۰دی۱۴۰۴ نیروهای امنیتی، اعتراضات مسالمتآمیز مردم را به خشونت کشیدند. بهرغم قطعی سراسری اینترنت برای سومین روز متوالی اما «ایرانوایر» دریافته که در چند منطقه در اهواز از جمله «گلستان» سر و صدای تیراندازی شدید شنیده شده است؛ مرکز اداره اطلاعات شهر اهواز در این محل واقع شده، جایی که رسانههای حکومتی میگویند بازداشتشدگان ابتدا به آنجا برده میشوند.
گزارشها از «زیتون کارمندی»، و مرکز اهواز یعنی «سیمتری»، «نادری» و «بازار سرپوشیده» در خیابان ۲۴متری حاکی از آن است که اعتصاب بازاریان و تجمع مردم برای چهارمین شب پیاپی ادامه دارد و شمار زیادی از معترضان که اغلب جوان هستند، بازداشت شدهاند.در شهرهای دیگر نیز شرایط مشابه است. بر مردم جان به لب رسیده خوزستان در این روزها و شبها چه میگذرد؟
***
اعتراضاتی که روز ۷دی۱۴۰۴ و بعد از افزایش قیمت دلار در بازار تهران و مناطق مرکزی پایتخت ایران آغاز شد طی ده روز به یکی از گستردهترین اعتراضات خیابانی در ایران بدل شد. در شهرهای خوزستان از جمله اهواز، دزفول، شوش و شوشتر، ماهشهر، آبادان و ایذه فضای خیابان از روز پنجشنبه ۱۸دیماه ۱۴۰۴ پرتنش شد. این آخرین پیامی است که از دزفول برای ایرانوایر رسیده است: «ما برای حقوق زنان، حقوقبشر، حق آزادی فردی و آزادی مردم ایران داریم میرویم.»
اهواز؛ مردم نمیترسیدند
تصاویر اولیهای که روز پنجشنبه ۱۸دی۱۴۰۴ از اعتصاب بازاریان در بازار سرپوشیده اهواز منتشر شد، نشان میداد کسبه و بازاریان همگام با بازاریان شهرهای دیگر کرکره مغازههای خود را بسته و در خیابان حضور دارند. شعارها پیام گروههای مختلف مردم معترض در خیابان را نمایندگی میکرد. از آنها که «مرگ بر دیکتاتور» و «ایران رو پس میگیریم» میگفتند تا آنها که «تورم، گرونی، میریم تا سرنگونی» را فریاد میزدند.
عصر خبرها نگرانکننده شد: «وسط نادری بازاریها مغازهها را بستند. آنقدر زیاد بودند که کسانی که به هر دلیلی نمیخواستند تعطیل کنند هم مغازههایشان را تعطیل کردند. حدود ساعت ۷ سرو کله نیروهای سرکوبگر پیدا شد.»
اینها را «قاسم» میگوید. جوانی ۲۸ساله که در اعتراضات اهواز شرکت کرده و آن را «بیسابقه» توصیف میکند: «من راستش را بخواهید اصلا انتظارش را نداشتم. فکر کردم همه جا اعتراض میشود مثل همیشه ولی اهواز خبری نیست. اما اینبار مردم ترسشان ریخته بود. مغازهدارها همه تعطیل کردند. ساعت ۱۰ شب توی خیابان سیمتری که همیشه تا صبح باز است، احدی نبود و پرنده پر نمیزد.»
او میگوید اکثر ساکنان مرکز شهر، بازاریها، طبقه سنتی و قدیمی هستند اما اعتراضات اینبار دست جوانهاست: «پاتوق جوانها محلههای زیتون و کیانپارس است. ما هم از مرکز شهر خودمان را رساندیم به آنجا که جمعیت زیاد شود.»«نویان» ۲۰ ساله و دانشجوی رشته عمران است. او میگوید شامگاه ۱۸دیماه ۱۴۰۴ محله کیانپارس اهواز شاهد تنش و درگیری میان گروهی از شهروندان و نیروهای انتظامی بوده است: «درگیریها خیلی جدی بود ولی اولش به قصد کشتن نمیزدند. برای ترساندن و فراری دادن گاز اشکآور میزند. جنگ تن به تن هم زیاد میشد. بچهها واقعا ترس نداشتند و میافتادند دنبال مامورها آنها هم پا میگذاشتند به فرار ولی وقتی اینترنت را قطع کردند همه چیز تغییر کرد. شلیکها زیاد شد و از همه طرف صدای تیراندازی میآمد و قابل تشخیص هم نبود کی دارد به کی شلیک میکند. مثل فیلمهای آخرزمانی بود. میدانیم که مجروح و کشته هم داشت درگیری اما اطلاع دقیق ندارم چند نفر و کجا.»
نویان همه عمر در اهواز و کیانپارس زندگی کرده است: «این محله همیشه کسانی را در خودش جا داده که طبقه اجتماعی متوسط و بالا داشتهاند اما الان وضعیت اقتصادی جوری شده که صدای مردم کیانپارس هم درآمده است. حداقل من یادم نمیآید قبلا اهالی اینجا خودشان را درگیر اعتراضات خیابانی کرده باشند حتی در ۱۴۰۱.»
«سینا» هم ۲۰ ساله و ساکن زیتون کارمندی است. او میگوید ۱۸دی۱۴۰۴ حتی بعد از قطع اینترنت محله آنها «قیامت» بود: «کسی جرات نداشت فیلم بگیرد ولی سیل بودیم. قیامت بود. انقدر نیروی امنیتی ریخته بودند واقعا اگر میخواستیم به اینکه چه میشود فکر کنیم ترس بر ما غلبه میکرد. اما همه محلههای اطراف بچههای همسن و سال من آمده بودند زیتون. مامورها گاز اشکآور میزدند، تیراندازی میکردند ولی جمعیت هی بیشتر و بیشتر میشد. »
آبادان؛ هرکس بیاید بهتر از اینهاست
زن عرب، مقابل نیروی سرکوب ایستاده و اجازه نزدیک شدن به جمعیت معترض را نمیدهد. خطاب به مامور مسلح مقابلش میگوید: «مردم حق دارند. پس آزادی که میگفتید چه شد.» بعد عبا از سر کنار میزند و با فریاد میگوید: « به سرم نگاه کن مو ندارم، از آب شور.»
اینجا آبادان است. جایی که بهرغم تمهیدات امنیتی گسترده که بعد از فروریختن ساختمان «متروپل» در خیابانهایش نصب شده اما جمعیت حاضر در خیابانش انبوه است. ویدیوهای منتشر شده از اعتراضات ۱۸ و ۱۹دی از آبادان نشان میدهد شمار جوانان حاضر در خیابان کم نیست. در خیابان امیری شعارها در حمایت از شاهزاده «رضا پهلوی» و علیه سیاستهای رهبران جمهوری اسلامی بود. «نادر» ۱۹ ساله و شاگرد یک کافیشاپ در آبادان پیش از اینکه اینترنت قطع شود به ایرانوایر گفت: «من یکی از کسانی بودم که تا دیروز میگفتم اینها بروند، کی بیاید. حالا با این وضعیتی که هست میگویم هر کس بیاید از اینها بهتر است. دیگر چی قرار است بدتر از این بشود؟ توی همین شهر ۴ تا دختر در یک ماه گم شدند، دوتایشان جلوی چشم مردم ربوده شدند نیروی انتظامی عرضه نداشت ردشان را بگیرد. برای ما اسلحه میکشند؟»
او میگوید مردم جوری مقابل مامورها ایستادند که پا به فرار گذاشتند: «اسلحه را ازشان بگیرید، هیچ ندارند. ما دستمان خالی است اما ذکاوت داریم و شجاعت و انگیزه برای پس گرفتن و ساختن. این بار ما برندهایم.»
دزفول؛ ما پوست انداختهایم
پنجشنبه ۱۸دیماه ۱۴۰۴ تصویری از اعتراضات مردم دزفول منتشر شد. دزفول شهری که است که در جنگ ایران و عراق بیش از ۲۶۰۰ کشته که اغلب آنها غیرنظامی بودند، داشت. بسیاری از جوانان این شهر در جنگ ایران و عراق در جبههها کشته شدند و فضای شهر همواره مذهبی بوده است با اینهمه طنین صداهای «مرگ بر دیکتاتور» و حمایت از شاهزاده رضا پهلوی در اعتراضات شنیده میشود.
صبح روز ۱۹دیماه۱۴۰۴ در حالی که اینترنت سراسری قطع و دسترسی به تلفنهای ثابت و همراه وجود نداشت تصاویری از سوختن یک مکان مذهبی به نام «امامزاده سبزقبا» در دزفول منتشر شد. در روایتهای رسمی این اقدام به معترضان نسبت داده شد.
یک جوان ۲۲ ساله که در اعتراضات دزفول حضور داشته است به ایرانوایر میگوید: «من در این شهر بزرگ شدهام. خیلیهایمان پوست انداختهایم و تغییر کردهایم اما آتشزدن مکانهایی که مورد احترام مردم هستند و نه مکانهای وابسته به حکومت کار مردم نیست.»
او میگوید بعد از جنگ ۱۲ روزه حکومت آنچه از «غلامعلی رشید» فرمانده سپاه و فرزندش باقی مانده بود را به زادگاهش دزفول برد و در صحن سبزقبا به خاک سپرد: «کسانی که آتش زدند هدفشان این محل بود که قرار بود به محلی برای سوءاستفاده از احساسات مردم تبدیل شود. هیچ از سرکوبگرها بعید نیست خودشان آتش را به داخل امامزاده سرایت داده باشند تا با این شیوه راه برای سرکوب شدیدتر مردم باز شود.»بررسی سابقه حکومت در ساخت و پرداخت چنین سناریوهایی چنین ایدهای را نامحتمل نمیداند. سال ۱۳۷۳ بمبگذاری در حرم امام هشتم شیعیان در مشهد انجام شد که در ابتدا آن را عملیاتی از سوی سازمان مجاهدین خلق اعلام کردند اما بعدها مستندانی منتشر شد که ثابت میکرد این اقدام بخشی از برنامه وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی در ادامه قتلهای زنجیرهای بوده است.
حجم سرکوبها چقدر است؟
در شرایط قطع اینترنت شاید بیشترین پرسشی که مطرح میشود درباره حجم سرکوب است؟ تجربههای تلخ جنبشهای پیشین در ایران از جمله خبرهایی که درباره کشتار و بازداشت معترضان در آبان۱۳۹۸ بعد از قطعی چند روزه اینترنت منتشر شد امروز هم موجب تنش و اضطراب است.
ایرانوایر مطلع شده که در روز ۱۸دی۱۴۰۴ نیروهای سرکوبگر از گاز اشکآور و باتوم و تفنگ ساچمهای علیه معترضان استفاده کردهاند. در روزهای ۱۹ و ۲۰دی اما اغلب شهروندان از شلیک تیر جنگی در برابر معترضان روایت کردهاند. ایرانوایر همچنین مطلع شده است که یک جوان اهل ایذه به نام «ایمان شاپوری» از طایفه «کورکور» در اعتراضات شبهای گذشته این شهر کشته شده است اما جزییات این خبر در دست بررسی است.
در خبری دیگر در شهر اهواز صاحب یک دکه میوهفروشی در بازارچه گلستان بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای امنیتی از ناحیه گردن مورد اصابت گلوله قرار گرفت و کشته شده است. منابع محلی هویت او را «ابومیثاق سواری» عنوان کردهاند که به نظر نمیرسد ابومیثاق نام حقیقی او باشد. چرا که در میان مردم عرب مرسوم است اگر کسی فرزند پسر داشته باشد او را به نام پدر یا مادر او بشناسند.
مجروح شدن دو شهروند در شهر خرمشهر در اعتراضات۱۸دی۱۴۰۴ نیز در برخی منابع محلی مطرح شده است. مردی به نام «علی سکینی» و زنی که هویت او احراز نشده است. از سرنوشت هردو شهروند اطلاعی در دست نیست.
سازمان حقوق بشری کارون از بازداشت دستکم ۲۰نفر در آبادان خبر داده و تصویری از مجروح شدن یک زن جوان در اعتراضات شامگاه ۱۸دی۱۴۰۴ این شهر نیز در رسانهها منتشر شده است.خبرگزاری فارس یکی از رسانههای وابسته به سپاه ویدیویی از اعترافات اجباری شماری از بازداشتشدگان آبادان منتشر کرده است؛ ویدیویی که شرایط ضبط آن مشخص نیست.وضعیت بازداشت شدگان، محل نگهداری از آنها و آمار دقیقشان در شهرهای مختلف نامشخص است.
خبرگزاری تسنیم مدعی شده است «مزدوران آمریکا و اسراییل» برخی اماکن مذهبی مانند امامزاده «سبزقبا» در دزفول و حسینیه «اباذر» و چند مسجد در اهواز را آتش زدهاند. این رسانه همچنین آتش زدن چندین بانک، درمانگاه و پایگاههای بسیج، بنر با چهرههای حکومتی و مجسمه قاسم سلیمانی را به معترضان نسبت داده است..