در حالی که اعتراضات سراسری در ایران به مراحل سرنوشتسازی رسیده است، حاکمیت بار دیگر به سلاح قدیمی خود یعنی قطع کامل دسترسی به شبکه جهانی اطلاعات متوسل شده است. گزارشهای فنی و میدانی نشان میدهند که از شامگاه پنجشنبه ۱۸ دی ماه، ارتباط اینترنتی و تلفنی حدود ۸۵ میلیون شهروند ایرانی به طور ناگهانی قطع شده و کشور در یک بنبست خبری کامل فرو رفته است. این اقدام که طبق الگوهای پیشین در سالهای ۲۰۱۹ و ۲۰۲۲ انجام شده، با هدف جلوگیری از انتشار تصاویر سرکوب و هماهنگی میان معترضان صورت گرفته است. اما تفاوت اساسی این دوره با سالهای گذشته، تمرکز ویژه دستگاههای امنیتی بر اخلال در سرویسهای اینترنت ماهوارهای است که به عنوان آخرین روزنه ارتباطی مردم با جهان خارج شناخته میشد.
طبق گزارش اختصاصی ایران اینترنشنال، همزمان با قطع سراسری اینترنت، نشانههایی از اخلال گسترده و سیستماتیک در عملکرد سرویس استارلینک در ایران مشاهده شده است. با وجود اینکه دهها هزار گیرنده استارلینک در سراسر کشور فعال هستند، کارشناسان اعلام کردهاند که حکومت با استفاده از اخلالگرهای سیار و پارازیت بر روی سیگنالهای جیپیاس (GPS)، تلاش میکند این مسیر ارتباطی را نیز مسدود کند. این وضعیت نگرانیهای بینالمللی را به شدت افزایش داده است، زیرا قطع ارتباط شهروندان در شرایطی که مقامات قضایی معترضان را به «اشد مجازات» تهدید کردهاند، میتواند زمینهساز سرکوبهای خشنتر در سایه بیخبری باشد. نهادهای پایش اینترنت مانند «نتبلاکس» تأیید کردهاند که ایران اکنون وارد فاز «آفلاین کامل» شده است که این موضوع دسترسی به روایتهای واقعی از شهرهای کوچکتر را تقریباً غیرممکن ساخته است.
واکنشهای بینالمللی به این انسداد بیسابقه، نشاندهنده حساسیت بالای موضوع در سطح جهانی است. در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در پیامهای مکرر خود بر نزدیکی آزادی برای مردم ایران تأکید کرده، سناتورهایی چون لیندزی گراهام نیز به صراحت از پایان «کابوس طولانی» مردم سخن گفتهاند. با این حال، کارشناسان تکنولوژی هشدار میدهند که اخلال در استارلینک با استفاده از روشهای پیشرفته رادیویی، نه تنها یک اقدام علیه آزادی بیان، بلکه نقض آشکار پروتکلهای بینالمللی مخابراتی است. در این میان، ایرانیان خارج از کشور با تجمع در شهرهای بزرگ جهان از واشینگتن تا لندن، تلاش کردهاند تا صدای هموطنان خود را که در پشت دیوارهای بلند سانسور گرفتار شدهاند، به گوش نهادهای حقوق بشری برسانند. پایین کشیدن پرچم جمهوری اسلامی در لندن و نصب پرچم شیر و خورشید، نمادی از این خشم عمومی نسبت به تلاش حکومت برای خاموش کردن صدای یک ملت است.
در نهایت، میتوان چنین نتیجه گرفت که جنگ حاکمیت با اینترنت، در واقع جنگ با حقیقت و آگاهی است که در عصر دیجیتال به دشواری به پیروزی ختم خواهد شد. اگرچه قطع اینترنت و اخلال در استارلینک هزینههای گزافی به اقتصاد و امنیت روانی جامعه تحمیل کرده، اما تداوم اعتراضات در شهرهایی چون تهران، اهواز و مشهد نشان میدهد که انسداد مسیرهای مجازی نتوانسته مانع از حضور فیزیکی مردم در خیابانها شود. تجربه نشان داده است که هرگونه تلاش برای منزوی کردن یک ملت بزرگ، تنها به انزوای بیشتر خودِ حاکمیت در عرصه بینالمللی منجر میشود. اکنون که چشم جهان به روزنه کوچک اینترنت ماهوارهای دوخته شده است، مسئولیت شرکتهای فناوری و دولتهای دموکراتیک برای تضمین دسترسی آزاد ایرانیان به اطلاعات، بیش از هر زمان دیگری حیاتی به نظر میرسد تا مانع از وقوع فاجعهای انسانی در تاریکی مطلق خبری شوند.
منابع مورد استفاده برای تدوین این گزارش: این نوشتار تحلیلی بر پایه گزارشهای فنی و خبری ایران اینترنشنال، مستندات تایمز اسرائیل و آمارهای نهاد مستقل نتبلاکس تنظیم شده است.