بازار تاریخی رشت، به عنوان قلب تپنده اقتصادی و اجتماعی گیلان، در جریان اعتراضات ۱۴۰۴ به یکی از کانونهای اصلی مقاومت مردمی و به تبع آن، صحنه عریانترین خشونتهای حکومتی تبدیل شده است. طبق گزارش تحقیقی ایندیپندنت فارسی، حمله نیروهای امنیتی به کسبه و معترضان در بافت تاریخی این بازار، یادآور تلخترین وقایع تاریخی ایران است؛ به طوری که تحلیلگران این سطح از قساوت را با یورشهای خونین دوران آغامحمدخان قاجار مقایسه کردهاند. در حالی که بازار رشت همواره نماد پویایی و زندگی بوده، اکنون تحت تأثیر رگبارهای ممتد و استفاده از گاز اشکآور در فضای بسته بازار، به میدانی برای سرکوب سیستماتیک تبدیل شده است. این گزارش تأکید میکند که هدف از حمله به بازار، تنها متفرق کردن جمعیت نیست، بلکه درهمشکستن نماد همبستگی شهری است که در طول تاریخ همواره در برابر استبداد ایستادگی کرده است.
بر اساس مستندات میدانی و ویدیوهای منتشر شده در بیبیسی فارسی و ایران اینترنشنال، نیروهای یگان ویژه با یورش به راستههای مختلف بازار، نه تنها به سوی معترضان، بلکه به داخل مغازههای بسته نیز شلیک کردهاند. طبق آمار تخمینی شبکه سیبیاس (CBS) که شمار جانباختگان خیزش ۱۴۰۴ را هزاران نفر اعلام کرده است، رشت یکی از شهرهایی است که بالاترین میزان تلفات را در جریان درگیریهای خیابانی و محاصره بازار به ثبت رسانده است. شاهدان عینی گزارش دادهاند که نیروهای لباسشخصی با استفاده از شوکرهای برقی و سلاحهای ساچمهزن، کسبه بازار را که حاضر به بستن مغازههای خود در همبستگی با معترضان شده بودند، مورد ضرب و شتم شدید قرار داده و بسیاری را به مکانهای نامعلوم منتقل کردهاند. این اقدامات نشاندهنده یک سیاست حذفی است که در آن هیچ حریم امنی، حتی در بافتهای تاریخی و اقتصادی شهر، برای شهروندان باقی نمانده است.
علاوه بر سرکوب فیزیکی، تخریب اموال عمومی و مغازهها توسط نیروهای حکومتی لایه دیگری از این فاجعه را شکل میدهد که در گزارشهای رادیو فردا نیز به آن اشاره شده است. نهادهای امنیتی با ایجاد آتشسوزیهای عمدی در بخشهایی از بازار و انتساب آن به «اغتشاشگران»، تلاش کردهاند تا افکار عمومی را منحرف سازند؛ اما ویدیوهای ضبط شده توسط دوربینهای مداربسته که علیرغم قطع اینترنت به دست رسانهها رسیده، واقعیت دیگری را فاش کرده است. سازمان عفو بینالملل در بیانیه خود پیرامون وقایع رشت، حمله به بازار و غیرنظامیان را مصداق بارز نقض پروتکلهای حقوق بشری و جنایت علیه بشریت دانسته است. این فشارها نه تنها باعث عقبنشینی بازاریان نشده، بلکه پیوند میان لایههای مختلف جامعه در گیلان را مستحکمتر کرده و بازار رشت را به نمادی از پایداری در برابر رگبارهای ممتد تبدیل نموده است.
در نهایت میتوان چنین نتیجه گرفت که واقعه بازار رشت در خیزش ۱۴۰۴، فراتر از یک درگیری محلی، بخشی از نبرد بزرگتر ملت ایران برای بازپسگیری کرامت انسانی است. مقایسه تاریخی این سرکوب با دوران قاجار نشاندهنده استمرار نگاه امنیتی و حذفی حاکمیت نسبت به مراکز تجمعات مدنی است. با این حال، واکنش قاطع مردم و مستندسازی دقیق این جنایات توسط رسانههای بینالمللی، مانع از آن شده است که حقیقت در زیر آوارهای تبلیغات حکومتی مدفون شود. رشت و بازار تاریخیاش امروز زخمی رگبارهای قدرت هستند، اما ایستادگی آنها پیامی روشن به جهانیان مخابره میکند که هیچ سلاحی قادر به خاموش کردن شعلههای آزادیخواهی در قلب شهرهای ایران نخواهد بود. تاریخ گواهی خواهد داد که بازار رشت چگونه در برابر تکرار استبداد ایستادگی کرد و نام خود را به عنوان سنگر مقاومت در دوران نوین ایران ثبت نمود.
منابع مورد استفاده برای تدوین این گزارش: این نوشتار بازنویسی و تحلیل گزارش تحقیقی ایندیپندنت فارسی است که با استناد به آمارهای سیبیاس (CBS)، گزارشهای میدانی بیبیسی فارسی و تحلیلهای خبری ایران اینترنشنال تنظیم شده است.