ناخدا محمد فارسی
در چند روز گذشته آقای دونالد ترامپ از افزایش نیروهای نظامی آمریکا در خاورمیانه برای آمادگی حمله به ایران را مرتب روایت کرده است. آقای ترامپ برای جلوگیری از حمله شرایطی را روی میز قرار داده که اجرای آن برای نظام اسلامی به منزله تسلیم است؛ از جمله عدم غنی سازی اورانیم، خارج کردن بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ۶۰ در صدی ، کاهش برد موشکهای بالیستیکی و برچیدن نیروهای نیابتی از کشورهای منطقه خاورمیانه. در برابر روایت های آقای ترامپ واکنش هایی از طرف سران جمهوری اسلامی دال بر عدم قبول خواست های آقای ترامپ بوده که احتمال حمله نظامی آمریکا را افزایش داده است.
در تازهترین تحولات مرتبط به بالا گرفتن احتمال حمله نظامی آمریکا، سرکوب خونین اعتراضات مردمی توسط رژیم اسلامی افزایش یافت و دادخواهی اقتصادی مردم با گلوله جنگی پاسخ داده شد. لازم به یادآوری است که فرصت طلبی و برموج نارضائی و اعتراضات مردم سوار شدن برخی مدعیان رهبری، از جمله فراخوان های روزهای ۱۸ و ۱۹ ژانویه «مردم در میدان بمانید و مؤسسات و إدارات دولتی را تسخیر کنید، حمایت در راه است»، کشتار مردم توسط سرکوبگران را چند برابر افزایش داد.
از سویی دیگر خبرگزاری آسوشیتدپرس خبر داد کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، با وجود میزبانی از نیروهای نظامی آمریکا، اعلام کردهاند که مخالف جنگ اند و مایل نیستند در هیچ حملهای از سوی امریکا مشارکت داشته باشند. سران جمهوری اسلامی از جمله رئیس جمهور پزشکیان و وزیر امورخارجه عباس عراقچی هشدار دادند که حمله آمریکا، امنیت منطقه خاورمیانه را به جدّ بحرانی و از کنترل خارج خواهد کرد. میتوان تحلیل کرد که با حمله مجدد آمریکا ایران موجودیت خود را در خطر می بیند و بسیار محتمل است منافع آمریکا در کشورهای حوضه خلیج فارس مورد حمل ایران قرار گیرند.
آقای ترامپ نیز هر روزه اولتیماتم های خود را در مصاحبه و توئیت در سوشال میدیا، تغییر داده و تنها به تهدید بسنده کرده است. برابر با گزارشی در رادیو فردا ترامپ میگوید «یک ناوگان زیبای دیگر» اکنون به سوی ایران در حرکت است (۱). و روز چهارشنبه ۲۹ ژانویه اعلام داشت که «ناوگان» دیگری از نیروهای نظامی آمریکا در حال حرکت به سمت ایران می باشد. ترامپ مشخص نکرد که این ناوگان کدامند، امّا تحلیل گران حدس می زنند منظور او همان ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن با رانش اتمی و ناوهای جنگی همراه آن است که روز دوشنبه ۲۶ ژانویه وارد خاورمیانه شدند.
فرنک گاردنر خبرنگار و تحلیگر امنیتی بی بی سی در ارتباط با حمله احتمالی امریکا به ایران، مقاله ای را روز ۲۹ ژانویه منتشر و هفت سناریو را محتمل دانسته است (۲). این سناریوها با سناریوهای پژوهشگران و تحلیل گران در باره وضعیت بحرانی خاور میانه منطبق است بر اینکه ایالات متحده آماده حمله به ایران است و در عرض چند روز آینده حمله ای رخ خواهد داد. و این درحالی است که اهداف احتمالی حمله تا حد زیادی قابل پیشبینی هستند، امّا نتیجه آن قابل پیشبینی نیست. عواقب حمله آمریکا به ایران و سناریوها مختلف را بطور خلاصه بررسی میکنیم.
۱- آیا حملات هدفمند و دقیق، تلفات حداقلی غیرنظامیان، و گذار به دموکراسی در ایران را در پی خواهد داشت؟ فرض بر این است که نیروهای هوایی و دریایی ایالات متحده حملات محدود و دقیقی را علیه پایگاههای نظامی سپاه پاسداران، سایتهای پرتاب و ذخیره موشکهای بالستیکی، و تأسیسات هستهای ایران انجام میدهند. پیش بینی می شود نظام اسلامی بدلیل ضعفی که با آن مواجه است سرنگون شود و ایران به یک دمکراسی تبدیل میشود. در حالیکه این سناریوی بسیار خوشبینانه ای است. با این حمله نظام اسلامی سرنگون نخواهد شد. احتمال جایگزین شدن وجود دارد امّا دمکراسی برقرار نخواهد شد. نمونه هائی وجود دارد که مداخله نظامی غرب در عراق و لیبی، گذار آرامی به دموکراسی را به همراه نداشت. اگرچه سران دیکتاتور این کشورها ساقط شدند، اما سالها هرج و مرج و خونریزی به همراه داشت، و تا کنون ادامه دارد.
۲- با حمله آمریکا رژیم پابرجا باقی میماند اما سیاستهایش را تعدیل میکند، همانند مدل ونزوئلا. امّا ساختار حکومتی ایران با ونزوئلا متفاوت است و نظام اسلامی از حمایت درصد بالایی از مردم برخوردار است، که از حکومت ولایی آیت الله علی خامنه ای پشتیبانی میکنند. حاکمیت جمهوری اسلامی برابر با قانون اساسی بر رهبری ولایی آیت الله علی خامنه ای استوار است، اگر همانند ونزوئلا خامنه ای به نحوی از رأس قدرت حذف شود، معاون رئیس جمهور دیگری چون «رودریگر» وجود ندارد. بنا براین احتمال عملیاتی شدن این سناریو بسیار کم یا ناممکن است.
۳- احتمالاً فروپاشی رژیم و جایگزینی آن با حکومت نظامی رخ دهد. شاید این محتمل ترین سناریویی باشد که امکان پذیر و میتواند نتیجه ای داشته باشد، امّا بعید به نظر میرسد. آیت الله خامنه ای که چندین خیزش اعتراضی را در طول سالهای گذشته از سر گذرانده نتواند برجا باقی بماند. اگر تصورکنیم سناریو فروپاشی تحقق یابد حاکمیت ایران به یک دولت عمیق امنیتی عظیم و فراگیر نظامی تبدیل می شود که با توجه به منافع شخصی نظامیان وضع موجود باقی می ماند. بهرروی شاهد آنیم علارغم اعتراضات کنونی و قتل چند هزار نفر از جوانان و زخمی شدن چندین هزار، نظام اسلامی برجای مانده، و نشانه قابل توجهی برای سرنگونی دیده نمی شود.
۴- نیروهای نظامی آمریکا به ایران حمله کند و ایران پاسخ بدهد و به نیروهای آمریکایی و کشورهای همسایه حمله تلافی جویانه انجام دهد. سران سیاسی و نظامی ایران هشدار و تأکید کرده اند که هرگونه حمله ایالات متحده را تلافی خواهند کرد و “انگشتشان روی ماشه است”. واضح است که ایران حریف قدرت نیروی دریایی و هوایی ایالات متحده نیست، اما همچنان میتواند با زرادخانه موشکهای بالستیکی و پهپادهای انتحاری که بسیاری از آنها در غارها، زیرزمین یا در دامنههای کوههای دورافتاده پنهان شدهاند، به منافع آمریکا و کشورهای منطقه حمله و خسارات بسیاری ببار اورند.
پایگاهها و تأسیسات آمریکایی در امتداد سمت عربی خلیج فارس، به ویژه در بحرین و قطر، پراکنده هستند، اما ایران همچنین میتواند، به برخی از زیرساختهای حیاتی کشور هایی را که در حمله آمریکا همدست میداند، مانند اردن، هدف قرار دهد. حملات موشکی ایران به تأسیسات پتروشیمی آرامکو عربستان سعودی در سال ۲۰۱۹، نمونه بارزی از امکانات نظامی جمهوری اسلامی می باشد. همسایگان عرب خلیج فارس ایران، همگی متحدان ایالات متحده هستند، و در حال حاضر به طرز قابل درکی بسیار نگرانند که هرگونه اقدام نظامی ایالات متحده به ایران در نهایت به آنها صدمه خواهد زد.
۵- ایران با مینگذاری در خلیج فارس بویژه در دهانه خلیج فارس به حملات آمریکا پاسخ دهد. این موضوع در زمان جنگ ایران و عراق در سالهای ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸، رخ داد که بالقوه کشتیرانی جهانی و صدور نفت را برای مدتی با مخاطره روبرو کرد. تنگه باریک هرمز یک گلوگاه حیاتی است. حدود ۲۰٪ از صادرات گاز طبیعی مایع جهان و بین ۲۰ تا ۲۵٪ از نفت و فرآوردههای نفتی هر ساله از این تنگه عبور میکند. اگر این تنگه مین گزاری شود، ناگزیر بر تجارت جهانی و قیمت نفت تأثیر میگذارد. امّا مدت زیادی طول نخواهد کشید که آمریکا با همکاری کشورهای حاشیه خلیج فارس تنگه را باز نگهداشته و بازماندن و امنیت کشتیرانی در خلیج فارس را تأمین نماید.
در این راستا اخباری منتشر شده که نیروی دریایی سپاه پاسداران رزمایشی دو روزه ای در تنگه هرمز را برنامه ریزی کرده است که موجب واکنش فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا سننکام گردید. در این واکنش سنتکام از سپاه پاسداران خواست که این رزمایش را «به گونهای ایمن و حرفهای اجرا کند و از ایجاد خطرات غیرضروری برای آزادی ناوبری و تردد دریایی بینالمللی پرهیز کند». خبر رزمایش دو روزه سپاه پاسداران از جانب ایران تکذیب شد. خبرگزاری تسنیم نزدیک به سپاه پاسداران اعلام داشته «تاکنون هیچ نهاد رسمی سپاه پاسداران برگزاری چنین رزمایشی را تأیید نکرده است.»
۶- ایران با موشک کروز، بالیستیک و پهپاد انتحاری یکی از ناوهای آمریکا را مورد حمله قرار داده و غرق کند. این برای ایران امکان پذیر است. اگر فرصت باشد چندین موشک و پهپاد همزمان بطرف یک ناو پرتاب شود. از سویی نیروی دریایی سپاه پاسداران دارای تعداد زیادی قایق های تندرو مجهز به سامانه پرتاب موشک است که در صورت جنگ با امریکا میتواند برای مدتی عبور کشتی رانی در خلیج فارسی مشکل بیافریند.
این سناریو بعید به نظر میرسد ولی امکان پذیر است، زیرا تجریه نشان میدهد ناوشکن میلیارد دلاری یو اس اس کول در سال ۲۰۰۰ توسط یک حمله انتحاری القاعده در بندر عدن فلج شد و ۱۷ ملوان آمریکایی کشته شدند. قبل از آن، در سال ۱۹۸۷، یک خلبان جت عراقی به اشتباه دو موشک اگزوست را به سمت یک ناو جنگی آمریکایی، یو اس اس استارک، شلیک کرد و ۳۷ ملوان کشته شدند.
۷- فروپاشی رژیم (فیل استیت) رخ دهد و جایگزینی آن با هرج و مرج باشد. این یک سناریو بسیار خطرناک واقعی است و یکی از نگرانیهای اصلی همسایگان ایران مانند قطر و عربستان سعودی می باشد. اگر چنین سناریویی رخ دهد، کنترل و اداره کشور با مخاطره روبرو خواهد شد. احتمال جنگ داخلی مانند سوریه ، یمن و لیبی وجود خواهد داشت. این خطر نیز وجود دارد که در این هرج و مرج و آشفتگی، تنشهای قومی به درگیری مسلحانه تبدیل شود، زیرا کردها، بلوچها و سایر اقلیتها به دنبال محافظت از مردم خود در بحبوحه خلاء قدرت در سراسر کشور خواهند بود.
میتوان در نظر داشت بخش عمدهای از کشورهای خاورمیانه مطمئناً از سقوط جمهوری اسلامی خوشحال خواهند شد، به خصوص اسرائیل که پیش از این ضربات سنگینی به نیروهای نیابتی ایران در سراسر منطقه وارد کرده و از تهدید وجودی برنامه هستهای مشکوک ایران واهمه دارد. امّا باید تأکید داشت چنین سناریویی به نفع هیچ کشوری در خاورمیانه نخواهد بود.
بزرگترین خطر اکنون این است که رئیس جمهور ترامپ، که این نیروی قدرتمند را در نزدیکی مرزهای ایران گرد هم آورده است، تصمیم بگیرد که باید اقدام کند تا آبرویش را حفظ کند، و جنگی بدون هیچ نتیجه مشخصی و با پیامدهای غیرقابل پیشبینی و بالقوه آسیبزا را آغاز کند.
دریادار حبیب الله سیاری معاون هماهنگکننده ارتش با اشاره به نمایش قدرت نظامی آمریکا از طریق استقرار ناوهای هواپیمابر گفت «تجربه نشان داده است در صورت هرگونه ماجراجویی، دشمن نیز آسیبهای جدی و سنگینی متحمل خواهد شد» و این واقعیت در محاسبات آنان لحاظ میشود (۳). دریادار سیاری، این سخنان را روز (چهارشنبه، ۲۸ ژانویه) در حاشیه مراسم بزرگداشت دهمین سالگرد درگذشت سرلشکر محمد سلیمی، فرمانده پیشین کل ارتش، با اشاره به شرایط جنگ ترکیبی و شناختی علیه جمهوری اسلامی ایران، هشدارداد. وی افزود دشمن به دنبال شکستن اتحاد مردم ایران از طریق جنگ ترکیبی است، اما مردم ما همواره بهموقع ترفندهای دشمن را خنثی کردهاند.
دریادار سیاری در پایان خاطرنشان کرد، ارتش جمهوری اسلامی ایران برای دفاع از تمامیت ارضی، استقلال و حفظ نظام جمهوری اسلامی ایران آمادگی کامل دارد و با تمام توان به انجام مأموریتهای خود پایبند است. ارتش همچنین امیدوار است، همانند دوران دفاع مقدس، از پشتیبانی همهجانبه مردم برخوردار باشد؛ چرا که بدون حضور مردم در صحنه، ایستادگی در برابر دشمن ممکن نیست.
در این روزها بسیاری از شاخصهای اولیه یک اقدام نظامی برعلیه نظام اسلامی ایران دیده می شود. بنابراین میتوان تحلیل کرد که حمله ای از طرف امریکا رخ خواهد داد، امّا زمان آن به تصمیم آقای ترامپ بستگی دارد. ترامپ از مقامات دفاعی و امنیتی خواسته سناریوهای مختلف اجرایی و واقعبینانه را برای تصمیمگیری او آماده کنند. با این حال، هنوز تصمیمی برای حمله اتخاذ نشده است.
در پایان، باید یادآور شد اگر نظام اسلامی موفق شده خیابانهای کشور را با سرکوب ساکت نماید، امّا ترس در جامعه رو به کاهش است، خشم در حال فزونی و مردم دیگر چیز چندانی برای از دست دادن نمیبینند. حتی آنان که سالها به بیتفاوتی پناه برده بودند، اکنون از نظامی که جز خونریزی، دستاوردی نداشته، به ستوه آمدهاند. امید است نیروهای سیاسی داخل و خارج از کشور، بتوانند با درک این لحظه تاریخی، جبههای فراگیر (کثرتگرا) برای نجات ایران شکل دهند.
ناخدا محمد فارسی
۳۱ ژانویه ۲۰۲۶
۱ – https://www.radiofarda.com/a/iran-live-blog-developments/33639612.html
۲ – https://www.bbc.co.uk/news/articles/ce3kenge1k9o