وبسایت فیلتربان روز سهشنبه ۱۴ بهمن (۳ فوریه) گزارشی با عنوان “افشای شبکه معماران خفقان دیجیتال در ایران؛ از مهندسان قطع اینترنت تا کاسبان تحریم” منتشر کرد.
در این گزارش آمده است که از ۱۸ دیماه ۱۴۰۴، اینترنت ایران وارد یکی از تاریکترین دورههای خود شده و شواهد نشان میدهد این وضعیت نه ناشی از اختلالی فنی، بلکه نتیجه برنامهریزی شبکهای از مدیران امنیتی، مهندسان سایبری و شرکای اقتصادی است.
گزارش فیلتربان به بررسی نقش بازیگرانی میپردازد که در پشت ساختارهای امنیتی و شرکتهای پوششی، محدودسازی ارتباط مردم با جهان را طراحی کردهاند.
سولماز ایکدر روزنامهنگار از فیلتربان توضیح میدهد که فیلترینگ در ایران از دهه ۷۰ آغاز شد، در دهه ۸۰ ساختاریافتهتر شد و پس از اعتراضات ۱۳۸۸ به اوج رسید. به گفته او، از سال ۱۳۹۸ با بستن اینترنت و راهاندازی “اینترنت ملی” محدودسازی وارد مرحله تازهای شد و این روند بهتدریج سختگیرانهتر و امنیتیتر شده است.
اینترنت؛ از حق عمومی تا امتیاز خاص
این روزنامهنگار در ادامه صحبتهای خود میگوید پس از خاموشیهای گسترده، اینترنت بهصورت محدود و تدریجی وصل شد و از نگاه حاکمیت دیگر یک حق عمومی نیست، بلکه امتیازی برای گروههای خاص است.
به گفته او، تبعیض میان کاربران با پدیده “سیمکارتهای سفید” آشکار شده و برخی افراد و رسانهها به اینترنت بدون فیلتر دسترسی دارند، در حالی که منتقدان با محدودیت یا قطع اینترنت مواجه هستند.
به گفته سولماز اکدر پس از اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، محدودیتها بهگونهای اعمال شده که بازگشت به سطح دسترسی پیشین در دستور کار نیست. همچنین بازرگانانی که نیازمند ارتباط خارجی هستند، ناچار شدهاند با امضای تعهدنامه، تنها بهصورت محدود و مشروط به اینترنت بینالمللی دسترسی پیدا کنند.
پیشرفت فناوری سریعتر از محدودیتهای حکومتی است
نیما اکبرپور، کارشناس فناوری، بر این باور است که قطعی اینترنت آنچه او از آن با عنوان “مهندسی سکوت” یاد میکند پروژهای است که از سالها پیش پایهریزی شده و اکنون حکومت میکوشد با عادیسازی قطع اینترنت، روایت خود را بهصورت یکسویه غالب کند.
با این حال، این پرسش مطرح میشود که آیا حاکمیت در اجرای پروژه “مهندسی سکوت” موفق خواهد بود یا نه؟
اکبرپور میگوید ارزیابی میزان موفقیت حکومت در غالبکردن روایت خود، از زاویه دید کسی که تحولات تکنولوژی و شتاب پیشرفت آن را دنبال میکند، چندان قطعی نیست.این کارشناس معتقد است فناوری با سرعتی بسیار بیشتر از سیاستهای محدودکننده پیش میرود و دسترسی به آن نیز برای مردم آسانتر خواهد شد.
او توضیح میدهد که پیشفرض کلی بر مسدودسازی است؛ به این معنا که هر سرویس اینترنتی مشکوک تلقی شده و فیلتر میشود و تنها تعداد محدودی از سرویسهای مشخص اجازه فعالیت پیدا میکنند.
با این حال، اکبرپور معتقد است مشخص نیست حکومت توان اجرای کامل این طرح را داشته باشد و حتی اگر محدودسازی به هدف برسد، پایدار ماندن آن در بلندمدت بعید است.
“بازار الکل و آنتن ماهواره، استارلینک را هم خواهد آورد”
به گفته اکبرپور که تا زمانی که در داخل کشور تقاضا برای اینترنت وجود داشته باشد، عرضه نیز راه خود را پیدا خواهد کرد.
او بر این باور است که همان بازار غیررسمی که طی حدود پنجاه سال توانسته نیازهای مختلف متقاضیان از مشروبات الکلی گرفته تا آنتنهای ماهوارهای را تامین کند، در نهایت با اتکا به تجربه طولانی خود قادر خواهد بود فناوریهایی مانند استارلینک را نیز در اختیار مردم قرار دهد.
این کارشناس در عین حال خاطرنشان میکند که دسترسی مردم به استارلینک به معنای بینیازی کامل از شبکه ملی اینترنت یا بانکهای اطلاعاتی داخلی نخواهد بود.با این حال، به نظر او هرچه زمان بگذرد، کنترل و حاکمیت اینترنت با سختگیریهای موجود بیش از پیش از دست متولیان خارج میشود.
اکبرپرور میگوید اگرچه تلاش برای بستن مسیرها ادامه دارد، اما در سوی دیگر، مطالبات جامعه نیز رو به افزایش است و نمیتوان آیندهای را متصور شد که این سیاستها برای همیشه موفق باقی بمانند.
نیاز به اینترنت قابل مقایسه با نیاز به آب و برق است
اکبرپور اینترنت را نیازی اساسی و قابل مقایسه با آب و برق میداند و تاکید میکند که این نیاز بسیار فراتر از کالاهای سرگرمی است.
به باور این کارشناس فناوری حتی در صورت اتکای اجباری به شبکههای ملی اطلاعات، تقاضا برای اینترنت آزاد باقی میماند و روند قطعی انسداد اینترنت در نهایت محکوم به شکست است.
