تصاویر حمله به ستاد قیطریه میرحسین موسوی در سال ۱۳۸۸ که با گوشی موبایل ضبط و در وبلاگ شخصی «شهروند کنجکاو اینترنت و خوره خبر و تکنولوژی» منتشر شد؛ اولین تصاویری بود که توسط کاربری به نام «وحید آنلاین» منتشر و سنگ اول در بنای یکی از تاثیرگذارترین «شهروند خبرنگاران» ایران برداشته شد.
کاربری به نام وحید که نمیخواهد هویتش، بر کارش تاثیر بگذارد. نه عکسی از خودش منتشر میکند و نه مصاحبهای میکند. تنها اخبار، تصاویر و ویدیوهایی را که شهروندان برایش میفرستند را با در نظر گرفتن موارد امنیتی و پس از راستیآزماییهایی حداقلی، منتشر میکند.
از وحید چه میدانیم؟
نام فامیل او را نمیدانیم؛ اما مطمئنیم اسمش وحید است. برخی منابع او را «وحید حقیقتطلب» خواندهاند اما افراد نزدیک به او نام فامیل «حقیقتطلب» را تکذیب میکنند. او حدودا چهل ساله و مهندس عمران است.
او در جریان سرکوب معترضان «جنبش سبز» ایران را ترک کرد و امروز ساکن آمریکاست. وحید پیشنهاد همکاری با هیچ رسانهای را قبول نکرده است و به گفته آنهایی که از نزدیک میشناسندش، واقعا «تکنفره» کار میکند.
افرادی که وحید را دیدهاند او را چنین تصویر میکنند «مردی خجول و گوشه گیر که همیشه لپتاپش همراهش هست؛ او لحظهای پیگیری کردن اخبار را کنار نمیگذارد. به امید یافتن خبر مرگ جنتی یا صرفا برای پوشش دادن یک حمله تروریستی در فرانسه»
وحید آنلاین در نهمین دوره جایزه بهترین فعالان دنیای مجازی در سال ۱۳۹۲ برنده «The Bobs» که از طرف دویچه وله برگزار میشد. او از میان ۱۰ کاندیدا با کسب بیشترین آرا از سوی کاربران به عنوان «بهترین شخص برای دنبال کردن» انتخاب شد.
وحید چطور کار میکند؟
منابع بسیاری تایید میکنند که او یک نفره کار میکند، اما چطور؟ وحید از کاربران قدیمی «فرندفید» FriendFeed است. فرندفید یک خبرخوان بیدرنگ بود که بهروزشدنها را از شبکههای اجتماعی، رسانههای اجتماعی، وبگاههای بوکمارک اجتماعی، وبنوشتها، میکروبلاگینگها و… پشتیبانی میکرد، یکسانسازی و در یک جا جمعآوری میکرد. چیزی شبیه به کاری که امروز وحید انجام میدهد. او از قدیمیترین کاربران شبکه اجتماعی گودر، ایکس فارسی نیز هست و کانال تلگرامیاش بیش از یک میلیون نفر دنبال کننده دارد. او اما بهخصوص در مواجهه با بحرانها و در روزهای پرخبر توانایی آنرا ندارد که «یکنفره» تمامی منابع خبری را کنترل کند، اخباری که به دستش میرسد را راستیآزمایی و منتشر کرد. وحید برای رفع این مشکل «الگوریتم»هایی نوشته است که به کمک آنها بتواند «تمام شبکه» اینترنت را رصد، گزینههایی را انتخاب و آنها را منتشر کند. برای سالها او خودش را چنین تعریف میکرد «فلسفه وجودی وحید آنلاین اینه که به عنوان مخاطب رسانهها رو بررسی کنه ببینه کی داره چی میگه و کدومشون داره پاشون رو چپ میذاره.»
جایگاه وحید اما از سال ۱۳۹۶ و در مواجه به اعتراضات دی ماه تغییری جدی کرد. زمانی که تبدیل شد به «یکی از مهمترین توزیعکنندگان اطلاعات». مخاطبان او، شروع به ارسال گسترده اخبار، تصاویر و ویدیوها به او کردند. وحید اما تنها «یک هاب» خبری نیست. او ثابت کرده است که «امنیت» آنهایی که برایش خبر ارسال میکنند، هم بسیار مهم است. برای نمونه او ابتدا ویدیویی از «پدر سپهر» منتشر کرده بود، نام خانوادگی او را حذف کرد. پس از انتشار «اعتراف خانواده یک سپهر دیگر» که در جریان اعتراضات دی ماه کشته شده بود، او ویدیوی اصلی را با نام خانوادگی «شکری» منتشر کرد. او در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز پس از اینکه منابع امنیتی جمهوری اسلامی اعلام کردند با «ژئو لوکیت» کردن ویدیوهای ارسال شده برای او، محل دقیق ضبط و احتمالا فردی که تصویر را تهیه کرده است را پیدا کنند، دست به تار کردن تصاویر برای امنیت افراد زد.
همه علیه وحید
سیل اتهامات جدی از زمان جنگ ۱۲ روزه وحید آنلاین را هدف قرار دادند. زمانی که او تصاویر مربوط به اصابت موشک و بمبهای ارتش اسرائیل و نام فرماندهان سپاه کشته شده را منتشر میکرد. پس از پایان جنگ حسامالدین آشنا، از چهرههای امنیتی نزدیک به حسن روحانی، یک گفتوگوی تلویزیونی ادعا کرده پشت «وحید آنلاین» یک فرد نیست: «پشت وحید آنلاین یک ساختمان چهار طبقه در تلآویو است.» او هیچ سندی برای این ادعا ارائه نکرد. اما به مرور و در جریان اعتراضات دی ماه و پس از آن در جریان جنگ جاری، بسیاری از هواداران یا نزدیکان جمهوری اسلامی وحید آنلاین را متهم به ارتباط داشتن با دستگاههای امنیتی آمریکا و اسرائیل کردند. حسین دهباشی، تاریخ پژوه نزدیک به حکومت، چند روز پیش از آغاز جنگ در حساب کاربری از در شبکه ایکس، نوشته بود که یک تیم از ماموران امنیتی «وحید آنلاین» را هدایت میکنند. حساب کاربری دهباشی بسته شده است اما بسیاری در پاسخ به او گفته بودند که شخصا وحید را میشناسند و تایید میکنند که او شهروند خبرنگاریست که کارش جدی میگیرد. یک اکانت «نظامی نویس» هم ادعا کرده بود: «مدیریت ارشد “وحیدآنلاین” بر عهده آن اطلاعاتیِ اصلاحطلبِ سابق است که اکنون در خاک آمریکا سکونت دارد.»
یا کاربر دیگری او را متهم کرد که «سیستم جمع آوری گسترده اطلاعاتِ آنلاین نظامی از زوایای ایران است.»
نتیجه متهم کردن وحید به ارتباط با دستگاههای امنیتی کشورهای غربی تهدید او به «دزدیده و اعدام شدن» در میانه جنگ بود.
گروهی دیگر از کاربران «ضد جنگ» نیز وحید آنلاین را متهم به جنگطلب بودن کردند.
وحید آنلاین اما ورای تمامی این تهدیدها به مخاطبانش احساس مرتبط بودن و پیوند شخصی با محتوای خبری میدهد. امری که به گفته دنیس مککوایل، نظریهپرداز ارتباطات جمعی «میزان اثربخشی رسانه را تعیین میکند.» او اما به این سوال که در صورت آزاد شدن روزنامه نگاری در دوران پس از جمهوری اسلامی «چه خواهد شد؟» پاسخ میدهد «خلاص».
ساعتی پس از انتشار این گزارش رسانههای حکومتی، مانند فارس، به نقل از یک گروه هکری ادعای افشای اطلاعات هویتی «وحید آنلاین» را منتشر کردند.
این رسانههای وابسته به سپاه پاسداران مدعی شدند که به اطلاعاتی از جمله نام و نام خانوادگی، شماره ملی و شناسنامه، محل تولد و … را منتشر کردند.
گروه هکری «حنظله» وابسته به جمهوری اسلامی ادعاهای دیگر از جمله وابستگی وحید آنلاین به « سیما شاین»، معاون پیشین موساد و مقام امنیتی صهیونیستی، را مطرح کرده و نوشته بود: «مختصات جغرافیایی دقیق تیمی که پشت این حساب قرار دارد، در ساعات اخیر توسط محور مقاومت شناسایی شده و با حملات موشکی هدف قرار گرفته است.» خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، نیز ادعا کرد که این گروه هکری «لیست ۱۸۰هزار نفری که عضو کانال وحید آنلاین هستند را با شماره تلفن هایشان را منتشر کرده است.» کانال تلگرامی وحید آنلاین بیش از یک میلیون دنبال کننده دارد و مشخص نیست اگر واقعا اطلاعات دنبال کنندگان این کانال در اختیار یک گروه هکری است، چرا تنها نام و شماره تلفن ۱۸۰ هزار نفر از آنان منتشر شده است و اساسا این اطلاعات کجا منتشر شده است.
وحید در پاسخ به این ادعاها با انتشار پستی در کانالش نوشت:«سالها است که از هویت شناسنامهایم باخبر بودند و فقط بالاخره اون روز رسید که بخوان برملاش کنند و طوری وانمود کنند که انگار به دستش آوردند تا همراهش این چرندیات رو ببافند برای ترساندن مردم.» او در رابطه با ادعای حمله به «محل دقیق تیم پشت این اکانت» اضافه کرد: «اینکه به کجا حمله کردند رو خبر ندارم ولی من یک شهروند معمولی هستم که به هیچ جایی مربوط نیستم. همه کارهام رو یک نفری میکنم و توی خونهام در مریلند آمریکا هستم و کسی هم من رو هک نکرده و هیچ اتفاقی دیگری هم برام نیفتاده.»
او همچنین توضیح داد که اطلاعات مربوط به محل و سال تولدش به دلایلی مانند زودتر به مدرسه رفتن و … در اسناد سجلیاش اشتباه قید شده و همین اطلاعات اشتباه به عنوان اسناد به دست آمده پس از هک منتشر شده است. او هرگونه همکاری با رسانهها را هم تکذیب کرد و نوشت: «این که لیسانس مهندسی عمران دارم درسته ولی چیزهایی مثل اینکه با یک وبسایتی به اسم کلمه همکاری داشتم دروغه. هی اطلاعات شخصی درست و بیاهمیت نوشتند که لابلاش دروغ بنویسند. چه داخل ایران چه خارج ایران با هیچ جریان و گروه سیاسی رابطهای نداشتم.
ولی خب اینها همه مربوط به قبل از امروز بود که وقتی اسمم رو برملا میکنند و جستوجو میشه کارنامه پاکم برای همه واضح باشه و نشه از توش داستانی درآورد. حالا که این مانع رو برداشتند و من رو بردند به دوران جدیدی از زندگی، نمیدونم چه کارهای تازهای بخوام بکنم که پیشتر به خاطر این محدودیتها نمیتونستم.
وقتی چند ساعت نیستم خیلیها نگران میشن ولی من فقط و فقط کمبود وقت دارم و جای هیچگونه نگرانی نیست.»