جمهوری اسلامی قصد دارد در چارچوب یک توافق صلح دائمی در جنگی که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد، امکان دریافت عوارض عبوری از کشتیها از تنگه هرمز را به دست آورد.
یک مقام ارشد ایرانی بدون اشاره به جزئیات به خبرگزاری رویترز گفته است که میزان این عوارض بسته به نوع کشتی، محموله آن و شرایط دیگر تعیین خواهد شد.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالمللی وزارت خارجه ایران نیز اعلام کرده که تهران در حال تدوین پروتکلی با عمان است تا کشتیها برای عبور از تنگه هرمز، مجوز و پروانه دریافت کنند. به گفته او، هدف این اقدام تسهیل عبور و نه محدود کردن آن است.
عمان اعلام کرده است که با ایران درباره تضمین عبور کشتیها مذاکره کرده اما مشخص نیست توافقی حاصل شده باشد.
از زمان آغاز جنگ و مسدود شدن تنگه هرمز توسط سپاه پاسداران، تنها تعداد محدودی از کشتیها از این مسیر عبور کردهاند. گزارشهایی نیز درباره پرداخت حداقل ۲ میلیون دلار برای عبور یک کشتی منتشر شده، با این حال، خبرگزاری رویترز میگوید که نتوانسته صحت این موضوع را تائید کند.
مخالفت کشورهای منطقه با دریافت عوارض؟
مقامات صنعت کشتیرانی جهانی میگویند، در تاریخ معاصر، هیچ کشوری بهطور یکجانبه برای عبور از یک تنگه طبیعی عوارض دریافت نکرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تاکید کرده که عبور آزاد نفت از تنگه هرمز باید بخشی از هر توافق صلح با ایران باشد.
کشورهای حوزه خلیج فارس که به صادرات انرژی از طریق این تنگه وابستهاند، بهشدت نگران هستند. امارات متحده عربی اعلام کرده این آبراه “نباید توسط هیچ کشوری گروگان گرفته شود” و آزادی کشتیرانی باید بخشی از هر توافق باشد.
وزارت خارجه قطر نیز گفته، همه کشورهای منطقه حق استفاده آزاد از این تنگه را دارند.
آیا ایران میتواند با وجود مخالفتها عوارض دریافت کند؟
ایران که مناقشه هستهای حاکمان آن سالها بدون رسیدن به نتیجهای مشخص ادامه دارد بعد از حملات اسرائیل و آمریکا به مواضع جمهوری اسلامی اقدام به بستن تنگه هرمز کرد و اکنون نیز که صحبت از آتشبس شده معلوم نیست که آیا واقعا به باز نگه داشتن این تنگه تن میدهد یا نه.
حال مشخص نیست، جامعه بینالمللی چگونه میتواند این کشور را به پذیرش عبور آزاد کشتیها وادار کند.
هرگونه اقدام نظامی برای باز نگهداشتن تنگه هرمز احتمالا نیازمند عملیات گسترده و طولانی در سواحل کوهستانی و در برابر نیروهای مستقر حکومت ایران خواهد بود.
چین بهعنوان یکی از قدرتهای جهانی و بزرگترین واردکننده انرژی از این مسیر، ممکن است نفوذ بیشتری نسبت به سایر کشورها بر جمهوری اسلامی داشته باشد.
قوانین بینالمللی چه میگویند؟
بر اساس کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) کشورهایی که در کنار تنگهها قرار دارند نمیتوانند صرفا برای عبور کشتیها از این مسیر عوارض دریافت کنند.
با این حال، آنها میتوانند برای خدمات خاصی مانند راهنمایی کشتی، یدککشی یا خدمات بندری هزینههای محدودی دریافت کنند، مشروط بر اینکه این هزینهها تبعیضآمیز نباشد.
آیا در مسیرهای آبی دیگر هم عوارض دریافت میشود؟
قوانین دریافت عوارض در کانالهای ساختهشده توسط انسان با تنگههای طبیعی متفاوت است.
مصر و پاناما برای عبور از کانال سوئز و کانال پاناما عوارض دریافت میکنند.
همچنین تنگههای ترکیه (بُسفر، دریای مرمره و داردانل) بر اساس کنوانسیون مونترو (۱۹۳۶) اداره میشوند که عبور آزاد کشتیهای تجاری را در زمان صلح تضمین میکند. ترکیه میتواند هزینههایی برای خدمات دریافت کند، اما اجازه دریافت عوارض عمومی عبور را ندارد.
سنگاپور نیز برای عبور از تنگه سنگاپور عوارضی دریافت نمیکند.
