منبع تصویر،Getty Images
نویسنده: دنیل دیسیمونه، شغل: بیبیسیدر بیتالمقدس
وقتی بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل، در پایان فوریه آغاز کارزار نظامی اسرائیل و آمریکا علیه ایران را اعلام کرد، لحنی قاطع و مطمئن داشت.
اما لحن بیانیه دفتر او، که آتشبس اعلامشده بین آمریکا و ایران را تائید میکرد، بسیار محتاطتر بود و به روشنی نشان میداد که این تصمیم را دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا گرفته است.
این بیانیه همچنین با اظهارات پیروزمندانه آمریکا و ایران تفاوتی جدی داشت. تهران و واشنگتن، هر دو پس از پنج هفته جنگ مدعی پیروزیهای بزرگ شدند.
آقای نتانیاهو در اظهاراتی که چهارشنبه شب پخش شد، این عملیات را موفقیتآمیز توصیف کرد، اما گفت آتشبس پایان کار نیست و اسرائیل اهداف بیشتری برای دستیابی دارد؛ چه از طریق توافق و چه با ازسرگیری درگیریها.
این جنگ، اسرائیل و نخستوزیرش را در چه وضعیتی قرار داده است؟
در آغاز جنگ، آقای نتانیاهو گفته بود «هدف این عملیات پایان دادن به تهدید رژیم آیتالله در ایران است» و تاکید کرده بود «این عملیات تا هر زمان که لازم باشد ادامه خواهد داشت».
اما این اهداف محقق نشدهاند: نیروهای مسلح ایران همچنان در حال جنگ بودهاند و ساختار حاکمیت روحانیت در ایران همچنان برقرار است، هرچند علی خامنهای رهبر جمهوری اسلامی و دیگر چهرههای ارشد حکومت ایران در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شدهاند.
وضعیت برنامه هستهای ایران و ذخایر اورانیوم غنیشده آن نیز همچنان حلنشده باقی مانده است. همچنین با وجود تضعیف زرادخانه موشکهای بالستیک ایران، این کشور در طول جنگ همچنان به شلیک این موشکها به سمت اسرائیل ادامه داده است.
در طول شب اینجا در بیتالمقدس، حتی پس از اعلام توافق از سوی آقای ترامپ، هشدارهای موشکی و صدای انفجار شنیده میشد و ارتش اسرائیل اعلام کرد چندین موشک از سوی ایران شلیک شده است.
به نظر میرسد آقای نتانیاهو توانایی اسرائیل و آمریکا برای شکست نیروهای ایران و تغییر نظام حاکم بر این کشور را بیش از حد واقعی برآورد کرده است.
انشل ففر، روزنامهنگار باسابقه اسرائیلی و زندگینامهنویس بنیامین نتانیاهو، گفت نخستوزیر اسرائیل تنها از «تعلیق» درگیریها پیش از مذاکرات میان آمریکا و ایران سخن گفته، اما به صورت علنی نپذیرفته که جنگ پایان یافته است.
او گفت ناکامی آقای نتانیاهو در دستیابی به اهداف اعلامشدهاش «برای او خبر خوبی نیست» و افزود اگر آتشبس بدون نقش موثر اسرائیل توافق شده باشد، ممکن است «نوعی شکاف در روابط با آمریکاییها» شکل بگیرد.
تاکنون نمایش علنی از اتحاد میان بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ وجود داشته، اما اکنون ممکن است اهداف آنها دیگر کاملا همسو نباشد.
پایان کامل جنگ، اگر بر اساس «طرح ۱۰ مادهای ایران» باشد که آقای ترامپ به آن اشاره کرده، عمدتا به عنوان موفقیتی راهبردی برای تهران تلقی خواهد شد، زیرا این طرح در واقع فهرستی از مطالبات رهبری ایران است.
یائیر لاپید، رهبر مخالفان در اسرائیل، گفت «در تمام تاریخ ما هرگز چنین فاجعه سیاسیای رخ نداده است» و افزود «اسرائیل حتی زمانی که درباره اساسیترین مسائل امنیت ملیاش تصمیمگیری میشد، پشت میز حضور نداشت».
او افزود: «ارتش هر آنچه از آن خواسته شد انجام داد، مردم مقاومت شگفتانگیزی نشان دادند، اما نتانیاهو از نظر سیاسی شکست خورد، از نظر راهبردی شکست خورد و به هیچ یک از اهدافی که خود تعیین کرده بود نرسید.»
امسال در اسرائیل سال انتخابات است، به این معنا که آقای نتانیاهو ممکن است ظرف چند ماه آینده قدرت را از دست بدهد.
منبع تصویر،Reuters
شیرا افرون، رئیس بخش سیاستگذاری اسرائیل در اندیشکده آمریکایی رند، گفت آقای نتانیاهو «به اسرائیلیها وعده داده بود که این کارزار به پایان رژیم اسلامی منجر خواهد شد و با قطع سر مار، این جنگ یک تهدید وجودی برای اسرائیل را از میان برخواهد داشت.»
او افزود: «اما مار به هیدرا [موجود اسطورهای چند سر که با قطع هر سر، چند سر تازه جای آن میروید] تبدیل شد.»
او گفت فروش این جنگ به افکار عمومی اسرائیل «سخت» بوده است، زیرا تغییری در رژیم ایران رخ نداده، ایرانیها همچنان اورانیوم غنیشده دارند و تهدید موشکی ایران پابرجاست.
«برنامه موشکی همچنان پابرجاست و برای اسرائیلیها، این که ۷۰ یا ۸۰ درصد از توان آن تضعیف شده باشد، برای کسانی که در پنج هفته گذشته به پناهگاه رفتهاند، تفاوت محسوسی ایجاد نشده است.»
اما یوسی کوپرواسر که در اطلاعات نظامی اسرائیل خدمت کرده و اکنون مدیر موسسه استراتژی و امنیت در بیتالمقدس است، گفت اسرائیلیها باید میان «اهداف عملی قابل دستیابی» و «انواع اهداف آرزومندانهای که همه ما دوست داشتیم تحقق یابد اما نمیتوانستیم تضمین کنیم» تمایز قائل شوند.
او گفت «اهداف قابل دستیابی به طور کامل محقق شدهاند»، زیرا تاسیسات هستهای و موشکهای بالستیک ایران هدف قرار گرفته و توان نظامی و رهبری آن «به شدت تضعیف شده است».
او افزود «اهداف آرزومندانه» که محقق نشدهاند شامل تغییر رژیم از طریق برانگیختن قیام مردمی، حذف اورانیوم با غنای بالا از طریق نیروی نظامی و پایان دادن به توانایی ایران برای شلیک موشک بوده است.
این احتمال وجود دارد که اعضای راست افراطی دولت ائتلافی بنیامین نتانیاهو هرگونه توافق آتشبس یا پایان جنگ را رد کنند و این موضوع چالشی سیاسی برای او ایجاد کند.
منبع تصویر،Reuters
همچنین اختلافی جدی بر سر این که آیا توافق آتشبس شامل لبنان میشود یا نه شکل گرفته است که کل آتشبس را در معرض خطر قرار میدهد.
ایران به همراه شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان که به میانجیگری آتشبس کمک کرده، هر دو گفتهاند این توافق شامل لبنان نیز میشود؛ جایی که اسرائیل با حزبالله، گروه شبهنظامی مورد حمایت ایران، در حال جنگ است.
اما دفتر بنیامین نتانیاهو اعلام کرد آتشبس «شامل لبنان نمیشود» و ارتش اسرائیل روز چهارشنبه آنچه را «بزرگترین حملات» از زمان آغاز درگیری اخیر خواند، در لبنان انجام داد.
دولت لبنان اعلام کرد این حملات دستکم ۱۱۲ نفر را کشته و بیش از ۸۳۰ نفر دیگر را در سراسر کشور از جمله در بیروت، زخمی کرده است.
بعد از این حملات آقای ترامپ نیز به خبرنگار پیبیاس گفت لبنان «به دلیل حزبالله» بخشی از توافق آتشبس نیست. او در پاسخ به پرسشی درباره حملات اسرائیل گفت: «این بخشی از توافق است. همه این را میدانند. این یک درگیری جداگانه است.»
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در یک نشست خبری در روز چهارشنبه، گفت لبنان بخشی از توافق آتشبس نیست، اما این کشور«همچنان مورد بحث» آمریکا، اسرائیل و سایر طرفها خواهد بود.
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی «هشداری شدید» به آمریکا و اسرائیل داده و گفته است اگر اسرائیل فورا حمله به لبنان را متوقف نکند، پاسخ خواهد داد.
در هفتههای اخیر، اسرائیل نیروهای زمینی خود را به جنوب لبنان اعزام کرده و گفته است کنترل منطقه جنوب رود لیتانی را حفظ خواهد کرد تا آنچه را «منطقه حائل امنیتی» مینامد، ایجاد کند.
نیروهای اسرائیلی در این منطقه خانهها و روستاها را تخریب کردهاند؛ جایی که ارتش اسرائیل مدعی است نیروهای حزبالله فعال هستند و صدها هزار نفر آواره شدهاند. اسرائیل گفته است تا زمانی که گروه حزبالله از این منطقه خارج نشود، اجازه بازگشت به ساکنین داده نخواهد شد.
گروه حزبالله در سومین روز درگیری در واکنش به کشته شدن علی خامنهای، به سمت اسرائیل راکت شلیک کرد و در هفتههای گذشته نیز به این کار ادامه داده است.
دولت لبنان و کشورهایی از جمله بریتانیا، فرانسه، ایتالیا، آلمان و کانادا همگی خواهان آن شدهاند که آتشبس در لبنان نیز اعمال شود.
جوزف عون، رئیسجمهور لبنان گفت اسرائیل بارها بیاعتنایی خود به «تمام قوانین و هنجارهای بینالمللی» را نشان داده است.
نحوه واکنش آقای نتانیاهو و این که آیا آقای ترامپ از او حمایت خواهد کرد یا نه، برای سرنوشت آتشبس تعیینکننده خواهد بود.
