گفتوگوهای مستقیم میان آمریکا و ایران پس از بیش از ۲۱ ساعت مذاکره در اسلامآباد در روز یکشنبه بدون نتیجه و در بنبست پایان یافت. این مذاکرات که با میانجیگری پاکستان انجام شد، پس از اعلام یک آتشبس دو هفتهای برگزار شد و بهعنوان عاملی مهم در تعیین مسیر درگیریای که زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده، تلقی میشد.
پس از پایان مذاکرات روز شنبه و اعلام بینتیجه ماندن آن، هر دو طرف یکدیگر را مقصر شکست این مذاکرات ۲۱ ساعته دانستند؛ مذاکراتی که هدف آن پایان دادن به جنگی بود که بیش از شش هفته پیش آغاز شده، هزاران کشته بر جای گذاشته و باعث افزایش شدید قیمت جهانی نفت شده است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا که برای هدایت مذاکرات از سوی واشنگتن در اسلامآباد حضور داشت، صبح یکشنبه درباره نتیجه این نشست به خبرنگاران توضیح داد. او گفت: «خبر بد این است که به توافق نرسیدیم و فکر میکنم این خبر برای ایران خیلی بدتر از آمریکاست. ما خطوط قرمز خود را کاملا مشخص کردهایم.»
این مذاکرات بالاترین سطح تعامل میان دو کشور از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ بود. هیأت آمریکایی به ریاست ونس و با حضور جرد کوشنر و استیو ویتکاف تشکیل شد. در طرف ایرانی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، هدایت هیأتی ۷۱ نفره را بر عهده داشت.
دو طرف در طیف گستردهای از مسائل، گفتوگوهای طولانی و فشردهای انجام دادند که نشاندهنده اهمیت بالا و پیچیدگی مذاکرات بود. در عین حال پس از پایان مذاکرات، خبرگزاری رویترز به نقل از یک منبع پاکستانی گفت که در جلسه، «نوسانات روحی» میان دو طرف وجود داشت و فضای مذاکرات بالا و پایین میشد.
نقاط اصلی اختلاف
برنامه هستهای ایران و موضوع غنیسازی اورانیوم، مهمترین نقطه اختلاف در مذاکرات بود. به گفته ونس، واشنگتن خواستار «تعهدی قاطع» از سوی تهران شده بود مبنی بر اینکه به دنبال سلاح هستهای یا توانایی دستیابی سریع به آن نخواهد رفت.
او گفت: «وارد جزئیات نمیشوم، چون نمیخواهم پس از ۲۱ ساعت مذاکره خصوصی، در ملأعام مذاکره کنم. اما واقعیت ساده این است که ما نیاز داریم تعهدی روشن ببینیم که آنها به دنبال سلاح هستهای یا ابزار دستیابی سریع به آن نباشند.»
این مطالبات بخشی از پیشنهاد ۱۰ مادهای صلح آمریکا بود و بازتابدهنده نگرانیهای دیرینهای است که بارها از سوی دونالد ترامپ مطرح شده است.
در مقابل، ایران موضع آمریکا را «زیادهخواهانه» توصیف کرد. خبرگزاری تسنیم وابسته به سپاه پاسداران هم نوشت که واشنگتن همچنین خواستار امتیازاتی درباره تنگه هرمز و حذف مواد هستهای شده بود؛ درخواستهایی که ایران معتقد است فراتر از دستاوردهای آمریکا در جریان درگیریها بوده است.
واکنش آمریکا و ایران پس از شکست مذاکرات
پس از شکست مذاکرات، ونس اذعان کرد که گفتوگوها «محتوایی» بوده اما در نهایت به نتیجه نرسیده است. او گفت با وجود پیشرفت در برخی حوزهها، دو طرف نتوانستند اختلافات خود را حل کنند. او تأکید کرد که آمریکا خطوط قرمز خود و حوزههای انعطافپذیری را بهوضوح مشخص کرده، اما هیأت ایرانی این شرایط را نپذیرفته است.
ونس گفت: «ما نتوانستیم به وضعیتی برسیم که ایرانیها حاضر باشند شرایط ما را بپذیرند.» او افزود هیئت آمریکایی «بسیار منعطف» و «همراه» بوده، اما «متاسفانه پیشرفتی حاصل نشد.» او همچنین گفت که هیئت آمریکایی در طول مذاکرات بهطور مداوم با ترامپ در ارتباط بوده و چندین بار با او صحبت کرده است.
ونس پیشنهاد آمریکا را «آخرین و بهترین پیشنهاد» توصیف کرد و نشانهای از ادامه فوری مذاکرات ارائه نداد و پس از پایان گفتوگوها به واشنگتن بازگشت.
اندکی پس از اظهارات ونس، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، تأیید کرد که توافقی حاصل نشده است. او در شبکه ایکس نوشت که در طول مذاکرات، پیامها و متون متعددی میان دو طرف رد و بدل شده است.
او گفت: «در ۲۴ ساعت گذشته، درباره ابعاد مختلف موضوعات اصلی از جمله تنگه هرمز، مسئله هستهای، غرامت جنگ، رفع تحریمها و پایان کامل جنگ علیه ایران و در منطقه گفتوگو شد. موفقیت این روند دیپلماتیک به جدیت و حسن نیت طرف مقابل، پرهیز از مطالبات افراطی و غیرقانونی و پذیرش حقوق و منافع مشروع ایران بستگی دارد.»
رسانههای دولتی در ایران نیز اعلام کردند که «مطالبات غیرمنطقی طرف آمریکایی مانع پیشرفت مذاکرات شد» و در نتیجه گفتوگوها پایان یافت.
پیشبینی گام بعدی دو طرف
شکست در دستیابی به توافق، ابهام تازهای درباره تداوم آتشبس و بازگشت دو طرف به میز مذاکره ایجاد کرده است. برخی خبرگزاریها نوشتهاند که اظهارات ونس نشان میدهد که در کوتاهمدت احتمال ادامه مذاکرات «محدود» است، زیرا او پیشنهاد آمریکا را نهایی توصیف کرده است. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند که مسیر دیپلماسی هنوز بسته نشده است.
بیزینس استاندارد به نقل از مایکل کوگلمان، تحلیلگرسیاسی نوشته که ممکن است مذاکرات بیشتری انجام شود، اما مشخص نیست در پاکستان یا در مکانی دیگر.
روزنامه نیویورک تایمزهم در گزارشهایی با اشاره به بینتیجه ماندن مذاکرات روز شنبه نوشته که شکست مذاکرات «قابل پیشبینی» بود چون اختلافات و شکافها از قبل «خیلی عمیق و ساختاری» بودند و در چند ساعت مذاکره هم پر نشدند. به گفته این نشریه، گره اصلی فقط یک موضوع نیست بلکه همزمان به برنامه هستهای ایران، وضعیت تنگه هرمز و تحریمها مربوط میشود.
نیویورک تایمز همچنین در مطلبی یادآوری کرده که این دور از مذاکرات بیشتر برای «مدیریت بحران و جلوگیری از تشدید تنش» بوده تا رسیدن به یک توافق نهایی و حالا با شکست گفتوگوها، میتوان گفت که فشار اصلی روی آمریکا قرار گرفته تا تصمیم بگیرد مسیر بعدی را به سمت «دیپلماسی با امتیازدهی» ببرد یا به سمت «افزایش فشار و تقابل» حرکت کند.
به گفته این نشریه در واقع وضعیت فعلی نه صلح است و نه جنگ کامل؛ بلکه یک وضعیت «مبهم و ناپایدار» است که هنوز از نظر دیپلماتیک کاملا بسته نشده، اما «بسیار شکننده» است.
تاثیر شکست مذاکرات بر بازارهای جهانی
همچنین رویترز صبح یکشنبه از تاثیر فوری شکست مذاکرات بر بازارهای جهانی و ثبات منطقهای نوشته است. این خبرگزاری در گزارشی گفته که بازارهای اصلی بورس در کشورهای حاشیه خلیج فارس در معاملات اولیه روز یکشنبه کاهش یافتند، زیرا مذاکرات طولانی صلح آمریکا و ایران بدون توافق پایان یافت؛ موضوعی که سرمایهگذاران را نگران کرد و دوباره تردیدها درباره پایداری آتشبس شکننده پس از هفتهها درگیری را افزایش داد.
هرچند به نظر میرسد با وجود توقف دیپلماسی، نشانههای اولیهای از بازگشت به وضعیت عادی در حملونقل انرژی دیده میشود؛ همچنان که سه نفتکش بزرگ در روز شنبه از تنگه هرمز عبور کردند و این نخستین عبور پس از آتشبس بوده است.
