شرکت چینی دیپسیک، یک سال پس از آنکه با عرضه مدل پیشین خود شوکی بزرگ به صنعت جهانی هوش مصنوعی وارد کرد، نسخههای تازهای از چتبات خود را معرفی کرد. این شرکت روز جمعه ۲۴ آوریل اعلام کرد نسخههای آزمایشی «دیپسیک وی۴ پرو» و «دیپسیک وی۴ فلش» را عرضه کرده است؛ مدلهایی که به گفته این شرکت میتوانند با رقبای آمریکایی مانند اوپنایآی و گوگل رقابت کنند.
دیپسیک میگوید مدل «وی۴ پرو» در ریاضیات و برنامهنویسی از همه مدلهای متنباز رقیب بهتر عمل میکند و تنها در حوزه دانش عمومی جهان، پس از مدل بستهی «جمینای ۳.۱ پرو» گوگل قرار میگیرد. به گفته این شرکت، عملکرد نسخه پرو فقط اندکی پایینتر از پیشرفتهترین مدلهای بسته آمریکایی است و نشان میدهد فاصله فناوری چین با مرزهای اصلی هوش مصنوعی جهان به چند ماه کاهش یافته است.
نسخه «فلش» نیز برای استفاده سریعتر و ارزانتر طراحی شده است. این مدل، بنا بر اعلام دیپسیک، توان استدلالی نزدیک به نسخه پرو دارد، اما پاسخها را سریعتر و با هزینه کمتر تولید میکند. اهمیت این موضوع در آن است که رقابت در هوش مصنوعی فقط بر سر «هوشمندترین مدل» نیست؛ بلکه هزینه استفاده، سرعت پاسخگویی و امکان بهکارگیری در مقیاس وسیع نیز به همان اندازه تعیینکننده شدهاند.
دیپسیک از آغاز با رویکرد متنباز شناخته شد؛ یعنی توسعهدهندگان میتوانند کد و مدلهای آن را آزادانهتر از بسیاری از محصولات بسته آمریکایی بررسی، استفاده و تغییر دهند. همین ویژگی باعث شد مدل پیشین این شرکت، «دیپسیک آر۱»، در ژانویه سال گذشته توجه گستردهای جلب کند. آن مدل با هزینهای بسیار کمتر از بودجههای عظیم شرکتهای سیلیکونولی ساخته شده بود و برخی چهرههای فناوری در آمریکا آن را «لحظه اسپوتنیک هوش مصنوعی» نامیدند؛ اشارهای به زمانی که پرتاب ماهواره اسپوتنیک توسط شوروی، آمریکا را در رقابت فضایی شوکه کرد.
نکته مهم در نسل تازه دیپسیک، ارتباط آن با زیرساخت سختافزاری چین است. رویترز گزارش داده است که مدل تازه دیپسیک برای اجرا بر فناوری تراشههای «هواوی اسند» نیز سازگار شده است. این موضوع از نظر سیاسی و صنعتی اهمیت زیادی دارد، زیرا چین در سالهای اخیر زیر فشار محدودیتهای صادراتی آمریکا برای دسترسی به تراشههای پیشرفته انویدیا قرار داشته و تلاش میکند زنجیره مستقلتری برای هوش مصنوعی بسازد.
با این حال، موفقیت دیپسیک بدون حاشیه نبوده است. پس از عرضه مدل پیشین، شماری از ایالتهای آمریکا و کشورهایی از جمله استرالیا، تایوان، کره جنوبی، دانمارک و ایتالیا محدودیتهایی برای استفاده از دیپسیک وضع کردند یا درباره آن هشدار دادند. نگرانی اصلی آنها حفاظت از دادهها، امنیت ملی و احتمال سانسور یا دسترسی دولت چین به اطلاعات کاربران بود.
گزارش تازه «شاخص هوش مصنوعی استنفورد» نیز نشان میدهد رقابت چین و آمریکا در این حوزه بسیار فشردهتر شده است. بر اساس این گزارش، فاصله عملکرد میان بهترین مدلهای آمریکایی و چینی عملاً بسته شده و در مارس ۲۰۲۶ برتری مدل پیشتاز آمریکا فقط حدود ۲.۷ درصد بوده است. آمریکا همچنان در تولید مدلهای بسیار پیشرفته و سرمایهگذاری خصوصی برتری دارد، اما چین در شمار مقالات علمی، استنادها، ثبت اختراع و نصب رباتهای صنعتی جایگاه بسیار نیرومندی پیدا کرده است.
عرضه مدلهای تازه دیپسیک نشان میدهد میدان رقابت هوش مصنوعی دیگر فقط در اختیار غولهای آمریکایی نیست. چین با ترکیب مدلهای متنباز، هزینه پایینتر، اتکا به تراشههای داخلی و سرعت بالای توسعه، میکوشد وابستگی خود را به فناوری غرب کاهش دهد و جایگاه خود را در یکی از حساسترین عرصههای علمی و صنعتی جهان تثبیت کند. برای کاربران و توسعهدهندگان، این رقابت میتواند به معنای دسترسی به مدلهای ارزانتر و متنوعتر باشد.