روزنامۀ نیویورکتایمز در گزارشی نوشته است که دریای خزر، این پهنۀ آبیِ سالها ندیدهگرفتهشده، اکنون به یکی از مسیرهای مهم تجارت آشکار و پنهان، میان روسیه و ایران بدل شدهاست؛ مسیری که از طریق آن، به گفتۀ مقامهای آمریکایی، قطعات پهپاد و کالاهای ضروری به ایران منتقل میشود و به تهران کمک کرده است تا پس از خسارتهای سنگین در جنگ با آمریکا و اسرائیل، بخشی از توان نظامی و اقتصادی خود را بازسازی کند.
نیویورکتایمز در مطلب امروزش، یکشنبه ١٠ مه، مینویسد برای روسیه و ایران، دو متحدی که درگیر جنگ اند و بیش از هر کشور دیگری با تحریمهای آمریکا و متحدانش مواجه بودهاند، دریای خزر مسیری برای تجارت آشکار و پنهان است. از این مسیر محمولههایی انتقال یافته است که در جنگ ایالات متحده و اسرائیل با ایران به موقعیت این کشور کمکی بسیار کردهاست.
نیویورکتایمز به نقل از مقامهای آمریکایی که به صورت ناشناس مصاحبه کردهاند، گفته است که روسیه از طریق دریای خزر قطعات پهپاد به ایران ارسال میکند؛ طوری که تهران پس از این که حدود ۶۰ درصد زرادخانۀ پهپادیاش را در جنگ از دست داد، توانسته توان تهاجمی خود را بازسازی کند.
بنابر گزارش، روسیه همچنین در حال حاضر کالاهایی را تأمین میکند که قبلاً از طریق تنگۀ هرمز عبور میکردند و این موضوع را مقامهای ایرانی نیز پنهان نکردهاند. کارشناسان تخمین میزنند که حجم تبادل کالاها از طریق دریای خزر امسال ممکن است دوبرابر گردد.
نیکول گراجفسکی، متخصص حوزۀ ایران و روسیه در دانشگاه سیانس پو (Sciences Po) پاریس گفته است: « اگر بخواهید دربارۀ مکان ایدهآل برای دور زدن تحریمها و انتقالات نظامی فکر کنید، آن مکان خزر است.»
نیویورکتایمز مینویسد که روسیه و ایران تبادلۀ کالاهای تجاری را هرگز پنهان نکردهاند اما ارسال و تبادل سامانههای تسلیحاتی همواره با پنهانکاری همراه بودهاست. مقامهای آمریکایی گفتهاند؛ هر چند محمولههای تسلیحاتی روسیه، نقش تعیینکنندهای در جنگ ایران نداشتهاند اما بیتردید کمک کردهاند تا ایران زرادخانۀ خود را سریعاً بازسازی کند.
پیش از این، ایران نیز پهپادهایی را برای روسیه به هدف استفاده در جنگ اوکراین میفرستاد اما پس از این که ایران مجوز تولید مدل روسی پهپاد شاهد را به مسکو داد، نیاز روسیه در این تبادله کاهش یافت.
به باور نویسندگان این مطلب خزر، برای ایالات متحده یک چالش جدی است؛ در حدی که از نظر دیپلماتیک، یک نقطۀ کور به شمار میرود. لوک کافی، پژوهشگر ارشد در مؤسسۀ هادسن گفتهاست: «برای سیاستگذاران آمریکایی، خزر یک سیاهچالۀ ژئوپولتیک است، انگار اصلاً وجود ندارد.»
با آنکه اهمیت این مسیر برای ایالات متحده و همراهان اروپاییاش، پس از تهاجم روسیه به اوکراین در ۲۰۲۲ روشن شد اما تا هنوز کنترل و تسلطی بر آن ندارند.
گزارش تأکید میکند؛ اینکه روسیه از آغاز جنگ تا کنون چه تجهیزاتی را به ایران ارسال کرده روشن نیست اما در اهمیت آن هیچ جای تردیدی وجود ندارد.
به همینگونه تبادلۀ کالاهای تجاری از این مسیر اصلاً با آنچه ایران پیشتر از طریق تنگۀ هرمز انجام میداد، به ویژه صادرات نفتی که سهم بزرگی از درآمد کشور را تعیین میکند، اصلاً با همدیگر قابل مقایسه نیستند.
