به گفته عفو بینالملل جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۱۵۹ نفر را اعدام کرده استعکس: Britta Pedersen/dpa/picture alliance
شمار اعدامها در جهان به بالاترین سطح ثبتشده در ۴۴ سال گذشته رسیده است. عفو بینالملل میگوید ایران موتور اصلی این افزایش بوده است. در این میان، همزمان نشانههایی از حرکت جهانی به سوی لغو اعدام نیز دیده میشود.
سازمان عفو بینالملل در تازهترین گزارش سالانه خود درباره مجازات اعدام از ثبت رکوردی بیسابقه در چهار دهه اخیر خبر داده است؛ رکوردی که بیش از هر چیز نام ایران را در مرکز خود دارد.
بر اساس گزارش “احکام اعدام و اعدامهای ۲۰۲۵”، دستکم ۲۷۰۷ نفر در ۱۷ کشور جهان اعدام شدهاند؛ رقمی که نسبت به سال پیش از آن نزدیک به ۸۰ درصد افزایش نشان میدهد و بالاترین سطح ثبتشده از سوی این سازمان حقوق بشری از سال ۱۹۸۱ بدینسو به شمار میرود. بخش مهمی از این جهش به ایران مربوط میشود.
عفو بینالملل میگوید مقامهای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۱۵۹ نفر را اعدام کردهاند؛ یعنی بیش از دو برابر سال قبل از آن. این رقم بهتنهایی نزدیک به چهارپنجم کل اعدامهای ثبتشده در جهان را شامل میشود و ایران را، پس از چین، در جایگاه دوم جهان قرار میدهد. چین همچنان بزرگترین اجراکننده اعدام در جهان محسوب میشود، اما به دلیل محرمانه بودن آمار رسمی، هزاران مورد اعدام احتمالی در این کشور در محاسبات عفو بینالملل لحاظ نشدهاند.
اگنس کالامار، دبیرکل عفو بینالملل، در توضیح این روند گفته است افزایش اخیر نه نتیجه یک گرایش جهانی، بلکه محصول عملکرد “گروه کوچکی از دولتها” است که از مجازات اعدام برای ایجاد ارعاب، خاموش کردن مخالفتها و اعمال اقتدار بر گروههای حاشیهای و آسیبپذیر استفاده میکنند. این گزارش، ایران را “عامل اصلی” جهش اخیر معرفی میکند.
اعدام؛ از ابزار قضایی تا ابزار حکمرانی
گزارش عفو بینالملل، در بخش مربوط به ایران، تصویری فراتر از افزایش صِرف اعداد ارائه میکند. این سازمان و نیز گزارشهای تکمیلی رسانههای آلمانی میگویند مجازات اعدام در ایران به شکلی نظاممند به ابزاری برای “گسترش ارعاب” بدل شده است.
یولیا دوخرو، دبیرکل عفو بینالملل آلمان، میگوید در ایران میتوان “به دردناکترین شکل ممکن” مشاهده کرد که چگونه دولتها از مجازات اعدام برای خاموش کردن صداها، سرکوب گروههای محروم و هراسافکنی استفاده میکنند.
گزارش شبکه اول تلویزیون آلمان در همین زمینه، با استناد به روایت زنی ۴۰ ساله از تهران، تصویری از فضای اجتماعی امروز ایران ارائه میدهد؛ فضایی که او آن را “سایه مرگ بر جامعه” توصیف کرده است. به گفته او، افزون بر فشارهای اقتصادی، جنگ، آتشبس شکننده و نبود چشمانداز سیاسی، فشار روانی گستردهای نیز بر زندگی روزمره مردم سایه انداخته است.
همزمان، گزارشها حاکی از آن است که دستگاه قضایی جمهوری اسلامی تقریباً بهطور روزانه خبر اجرای احکام جدید اعدام را منتشر میکند. در هفتههای اخیر نیز چندین مورد اعدام به اتهامهایی چون “جاسوسی” گزارش شده است؛ پروندههایی که سازمانهای حقوق بشری درباره روند دادرسی آنها ابراز نگرانی کردهاند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، از زمان آغاز جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، دستکم ۲۸ نفر در ایران اعدام شدهاند. سازمانهای حقوق بشری هشدار دادهاند که فضای امنیتی موجود میتواند به تشدید بیشتر سرکوب منجر شود.
“مبارزه با مواد مخدر” و سهم بزرگ ایران در اعدام
یکی از یافتههای مهم گزارش عفو بینالملل مربوط به نقش جرایم مرتبط با مواد مخدر در افزایش اعدامهاست. تقریباً نیمی از اعدامهای ثبتشده جهان، یعنی ۱۲۵۷ مورد، به چنین جرایمی مربوط بودهاند.
در ایران ۹۹۸ مورد از اعدامهای ثبتشده در سال ۲۰۲۵ با جرایم مواد مخدر ارتباط داشته است؛ آماری که نشان میدهد تقریباً نیمی از کل اعدامهای کشور در این دسته قرار میگیرد. عربستان سعودی نیز با ۲۴۰ مورد، سهم بزرگی در این روند داشته است.
عفو بینالملل هشدار میدهد احیای رویکردهای سختگیرانه در قالب “مبارزه با مواد مخدر” موجب گسترش استفاده از مجازات اعدام شده است. همزمان کشورهایی چون الجزایر، کویت و مالدیو نیز اقدامهایی در عرصه قانونگذاری برای گسترش دامنه مجازات اعدام به جرایم مرتبط با مواد مخدر انجام دادهاند.
“اقلیتی محدود”، عامل جهش اعدامها
با وجود افزایش شدید شمار اعدامها، عفو بینالملل تأکید میکند کشورهای مجری اعدام همچنان اقلیتی محدود هستند. تنها ۱۷ کشور در سال گذشته مجازات اعدام را اجرا کردهاند و در بسیاری مناطق جهان روندی معکوس دیده میشود.
در اروپا و آسیای مرکزی هیچ اعدام یا حکم اعدامی ثبت نشده است. بیش از دوسوم کشورهای جهان اکنون یا در قانون یا در عمل مجازات اعدام را کنار گذاشتهاند. به گزارش عفو بینالملل، هنگامی که این سازمان مبارزه علیه اعدام را در سال ۱۹۷۷ آغاز کرد، تنها ۱۶ کشور این مجازات را لغو کرده بودند؛ امروز این رقم به ۱۱۳ کشور رسیده است.
ویتنام مجازات اعدام را برای هشت جرم، از جمله مواد مخدر، رشوهخواری و اختلاس حذف کرده و گامبیا نیز مجازات اعدام را برای چندین جرم لغو کرده است. در لبنان و نیجریه نیز طرحهایی برای لغو این مجازات ارائه شدهاند.
گزارش عفو بینالملل تصویری دوگانه ترسیم میکند؛ از یک سو افزایش شدید اعدامها در تعداد محدودی از کشورها، و از سوی دیگر روندی طولانیمدت و جهانی به سوی محدود کردن یا لغو کامل آن. اما در میان این دو مسیر متضاد، نام ایران در گزارش امسال با فاصلهای چشمگیر از دیگران، نه به عنوان نشانهای مثبت، بلکه به عنوان یکی از مهمترین نیروهای شکلدهنده آمار جهانی اعدام، بیش از هر کشور دیگری دیده میشود.
از: دويچه وله
