خبرنامه گویا – ایران اینترنشنال – فاکسنیوز در گزارشی نوشت که مجتبی خامنهای در واکنش به تلاشهای دونالد ترامپ برای گسترش پیمان ابراهیم، درصدد ایجاد یک ائتلاف منطقهای علیه نظم تحت رهبری آمریکا است و میکوشد کشورهای خاورمیانه را زیر پرچم «تمدن نوین اسلامی» گرد هم آورد.
در این گزارش آمده است که رهبر جمهوری اسلامی، کارزاری سیاسی و ایدئولوژیک را برای مقابله با نفوذ آمریکا در خاورمیانه آغاز کرده و تلاش دارد کشورهای منطقه را به سمت نوعی همگرایی اسلامی تحت رهبری تهران سوق دهد.
این گزارش میگوید تحرکات اخیر تهران تنها چند ساعت پس از آن آغاز شد که ترامپ با رهبران عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، ترکیه، پاکستان، مصر، اردن و بحرین درباره گسترش پیمان ابراهیم گفتوگو کرد. ترامپ همچنین در ۲۵ مه [۴ خرداد] در شبکه اجتماعی تروث سوشال از توسعه این پیمان حمایت کرده بود.
به نوشته فاکسنیوز، یک روز بعد، مجتبی خامنهای در پیامی [منتسب به او] در شبکه اجتماعی ایکس خواستار شکلگیری «تمدن نوین اسلامی» شد و از دولتهای اسلامی خواست برای پیشرفت «امت اسلامی» و حل مشکلات جهان اسلام با یکدیگر همکاری کنند.
خامنهای در این پیام با اشاره به «منافع مشترک ملتهای منطقه» و «نظم جدید آینده منطقه و جهان»، از مفهوم «امت اسلامی» سخن گفت و همچنین هشدار داد که آمریکا دیگر نخواهد توانست از غرب آسیا به عنوان پایگاهی امن برای حضور نظامی خود استفاده کند.
عمر محمد، مدیر برنامه «ابتکار پژوهش یهودستیزی» در دانشگاه جرج واشینگتن، به فاکسنیوز گفت که این موضعگیری را باید تلاشی مستقیم برای مقابله با پروژه گسترش پیمان ابراهیم دانست.
او گفت پیام خامنهای این است که جهان اسلام باید تحت رهبری [حکومت] ایران و در قالب یک «تمدن نوین اسلامی» در برابر نظم منطقهای تحت رهبری آمریکا متحد شود.
به گفته این کارشناس، هرچند مفهوم «امت اسلامی» سالها در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی وجود داشته، اما زمانبندی و مخاطبان این پیام اهمیت ویژهای دارد. او تاکید کرد که خامنهای دقیقاً همان کشورهایی را هدف قرار داده که ترامپ تلاش میکند آنها را به روند عادیسازی روابط با اسرائیل نزدیکتر کند.
محمد افزود که در این روایت، حضور نیروهای آمریکایی در کشورهای مسلمان به عنوان نوعی «اشغال» معرفی میشود و جمهوری اسلامی تلاش میکند این موضوع را در قالبی مذهبی و ایدئولوژیک مطرح کند.
فاکسنیوز همچنین گزارش داد که این پیام در ادامه مواضع پیشین [منتسب به] مجتبی خامنهای ارزیابی میشود. او در نخستین موضعگیری خود پس از رسیدن به رهبری در ماه اسفند نیز خواستار تعطیلی پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه شده بود.
تلاش برای ایفای نقش «قدرت محوری» منطقه
این گزارش میافزاید که تهران در حال ارائه تصویری از خود به عنوان قدرت اصلی و تعیینکننده خاورمیانه است؛ نقشی که تحلیلگر مورد استناد فاکسنیوز از آن با عنوان «کلانتر جدید منطقه» یاد کرده است.
به گفته او، [حکومت] ایران تلاش میکند کشورهای عربی را میان دو گزینه قرار دهد: ادامه اتکا به چتر امنیتی آمریکا یا پیوستن به نظم منطقهای مورد نظر جمهوری اسلامی.
با این حال، فاکسنیوز یادآور میشود که روابط تهران با بسیاری از همین کشورها طی ماههای اخیر با تنشهای شدید همراه بوده است. بر اساس این گزارش،[حکومت] ایران در جریان جنگ اخیر حملاتی را علیه بحرین، قطر، امارات متحده عربی و کویت انجام داده است.
عمر محمد در این زمینه گفت که جمهوری اسلامی اکنون همان کشورهایی را به «برادری و همکاری» دعوت میکند که طی ماههای گذشته هدف حملات موشکی و پهپادی آن قرار گرفتهاند.
او به نقل از مقامهای اماراتی گفت که این کشور از زمان آغاز جنگ در ۹ اسفند نزدیک به دوهزار پهپاد و صدها موشک بالستیک را رهگیری کرده است.
این تحلیلگر همچنین یادآور شد که بحرین، قطر و امارات میزبان مهمترین پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه هستند؛ از جمله ناوگان پنجم آمریکا در بحرین، پایگاه العدید در قطر و پایگاه الظفره در امارات.
به گفته او، بعید است دولتهایی که ماهها زیر فشار و حملات [حکومت] ایران بودهاند، به آسانی به ائتلاف مورد نظر تهران بپیوندند.
نگرانی اصلی کشورهای خلیج فارس
فاکسنیوز در پایان گزارش خود مینویسد که کشورهای عربی خلیج فارس همچنان با دیده تردید به اهداف جمهوری اسلامی نگاه میکنند، اما در عین حال تحولات روابط واشینگتن و تهران را نیز با دقت دنبال میکنند.
به گفته محمد، نگرانی اصلی این کشورها نه دعوت مجتبی خامنهای به تشکیل «تمدن نوین اسلامی»، بلکه احتمال دستیابی آمریکا و [حکومت] ایران به توافقی است که منجر به آزادسازی منابع مالی تهران شود، بدون آنکه برنامه موشکی جمهوری اسلامی محدود شود.
او هشدار داد که از نگاه بسیاری از کشورهای منطقه، چنین توافقی میتواند این پیام را منتقل کند که حکومتی که به همسایگان خود حمله کرده، در نهایت با دریافت امتیاز و منابع مالی بیشتر پاداش گرفته است.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که مذاکرات میان تهران و واشینگتن همچنان ادامه دارد و دونالد ترامپ هنوز تصمیم نهایی خود را درباره توافق احتمالی با [حکومت] ایران اعلام نکرده است. فاکسنیوز معتقد است رقابت میان پروژه «گسترش پیمان ابراهیم» و طرح جمهوری اسلامی برای ایجاد «تمدن نوین اسلامی» میتواند به یکی از محورهای اصلی رقابت سیاسی و ژئوپلیتیکی در خاورمیانه پس از جنگ تبدیل شود.