آیا استثناهایی هم هست؟
دویچه وله – البته مناطق خاکستری هم وجود دارند که در آنها میتوان برای عبور از تنگهها و حتی بخشهایی از اقیانوسها عوارض گرفت. برای نمونه، روسیه در “راه دریایی شمال (NRS)” در امتداد سواحل شمالی خود، بابت اسکورت کشتیهای یخشکن، راهنمایی دریایی و سایر خدمات، عوارض دریافت میکند.
این مسیر نسبت به کانال سوئز راه کوتاهتری میان اروپا و آسیا فراهم میکند. راه دریایی شمال با عبور از اقیانوس منجمد شمالی، از طریق دریای بارنتز و تنگه برینگ، اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل میکند.
این مسیر عمدتاً در تابستان و همزمان با آب شدن یخها مورد استفاده قرار میگیرد و کشتیهای روسیه، چین و کره جنوبی بهطور مرتب از آن عبور میکنند. مسکو بخشهای بزرگی از این مسیر را بر اساس ماده ۲۳۴ کنوانسیون حقوق دریاها، آبهای داخلی یا مناطق پوشیده از یخ در نظر میگیرد.
کانادا نیز ادعای حاکمیتی مشابهی درباره “گذرگاه شمال غربی” دارد؛ مسیری دریایی که از میان مجمعالجزایر قطبی کانادا میگذرد و اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل میکند. دولت اتاوا هر از گاهی ایده دریافت عوارض را مطرح میکند، اما معمولاً با مخالفت آمریکا روبهرو میشود.
نمونه قدیمی دیگر تنگههای ترکیه است. تنگههای بسفر و داردانل که دریای سیاه را از طریق ترکیه به دریای مدیترانه متصل میکنند، بر اساس کنوانسیون مونترو مصوب سال ۱۹۳۶ اداره میشوند.
بر اساس پیمان مونترو، ترکیه موظف به تضمین آزادی عبور کشتیهای تجاری است و میتواند، نه عوارض کامل عبور، بلکه تنها هزینههای محدودی برای خدمات ناوبری و فانوسهای دریایی دریافت کند.
چگونگی پایان احتمالی اختلاف بر سر هرمز
اختلاف بر سر دریافت عوارض در تنگه هرمز همچنان یکی از موانع اصلی مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران برای بازگشایی این آبراه است.
واشنگتن اصرار دارد که تنگه هرمز باید کاملاً به عنوان آبراهی بینالمللی بازگشایی شود و کشتیهای همه کشورها بدون کنترل، بدون پرداخت عوارض و بینیاز از مجوز ویژه ایران، از آن عبور کنند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز ۲۷ مه (۶ خرداد) به هنگام جلسه هیأت دولت در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «این تنگه برای همه باز خواهد بود؛ این آبهای بینالمللی است. ما مراقب آن خواهیم بود، اما هیچکس آن را کنترل نخواهد کرد.»
ترامپ همچنین به همراهی عمان در برنامههای تهران تاخت و گفت: «عمان هم مانند دیگران رفتار خواهد کرد؛ در غیر این صورت مجبوریم منهدمش کنیم.»
واشنگتن ضمن درخواست از شرکتهای کشتیرانی برای خودداری از پرداخت عوارض، هشدار داده است شرکتهایی که چنین کنند، ممکن است به دلیل همکاری اقتصادی با ایران هدف تحریمهای ثانویه آمریکا قرار گیرند.
در حالی که محاصره دریایی گسترده آمریکا علیه کشتیرانی ایران در جریان مذاکرات همچنان پابرجاست، ایالات متحده و سازمان ملل متحد در حال تدوین طرحی برای حفاظت از کشتیرانی پس از پایان جنگ هستند.
این طرح شامل گشتهای دریایی چندملیتی، افزایش نظارت و عملیات مینروبی در تنگه هرمز برای حفاظت از تردد کشتیها خواهد بود.
آیا استثناهایی هم هست؟
البته مناطق خاکستری هم وجود دارند که در آنها میتوان برای عبور از تنگهها و حتی بخشهایی از اقیانوسها عوارض گرفت. برای نمونه، روسیه در “راه دریایی شمال (NRS)” در امتداد سواحل شمالی خود، بابت اسکورت کشتیهای یخشکن، راهنمایی دریایی و سایر خدمات، عوارض دریافت میکند.
این مسیر نسبت به کانال سوئز راه کوتاهتری میان اروپا و آسیا فراهم میکند. راه دریایی شمال با عبور از اقیانوس منجمد شمالی، از طریق دریای بارنتز و تنگه برینگ، اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل میکند.
این مسیر عمدتاً در تابستان و همزمان با آب شدن یخها مورد استفاده قرار میگیرد و کشتیهای روسیه، چین و کره جنوبی بهطور مرتب از آن عبور میکنند. مسکو بخشهای بزرگی از این مسیر را بر اساس ماده ۲۳۴ کنوانسیون حقوق دریاها، آبهای داخلی یا مناطق پوشیده از یخ در نظر میگیرد.
کانادا نیز ادعای حاکمیتی مشابهی درباره “گذرگاه شمال غربی” دارد؛ مسیری دریایی که از میان مجمعالجزایر قطبی کانادا میگذرد و اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل میکند. دولت اتاوا هر از گاهی ایده دریافت عوارض را مطرح میکند، اما معمولاً با مخالفت آمریکا روبهرو میشود.
نمونه قدیمی دیگر تنگههای ترکیه است. تنگههای بسفر و داردانل که دریای سیاه را از طریق ترکیه به دریای مدیترانه متصل میکنند، بر اساس کنوانسیون مونترو مصوب سال ۱۹۳۶ اداره میشوند.
بر اساس پیمان مونترو، ترکیه موظف به تضمین آزادی عبور کشتیهای تجاری است و میتواند، نه عوارض کامل عبور، بلکه تنها هزینههای محدودی برای خدمات ناوبری و فانوسهای دریایی دریافت کند.
چگونگی پایان احتمالی اختلاف بر سر هرمز
اختلاف بر سر دریافت عوارض در تنگه هرمز همچنان یکی از موانع اصلی مذاکرات صلح میان آمریکا و ایران برای بازگشایی این آبراه است.
واشنگتن اصرار دارد که تنگه هرمز باید کاملاً به عنوان آبراهی بینالمللی بازگشایی شود و کشتیهای همه کشورها بدون کنترل، بدون پرداخت عوارض و بینیاز از مجوز ویژه ایران، از آن عبور کنند.
دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز ۲۷ مه (۶ خرداد) به هنگام جلسه هیأت دولت در کاخ سفید به خبرنگاران گفت: «این تنگه برای همه باز خواهد بود؛ این آبهای بینالمللی است. ما مراقب آن خواهیم بود، اما هیچکس آن را کنترل نخواهد کرد.»
ترامپ همچنین به همراهی عمان در برنامههای تهران تاخت و گفت: «عمان هم مانند دیگران رفتار خواهد کرد؛ در غیر این صورت مجبوریم منهدمش کنیم.»
واشنگتن ضمن درخواست از شرکتهای کشتیرانی برای خودداری از پرداخت عوارض، هشدار داده است شرکتهایی که چنین کنند، ممکن است به دلیل همکاری اقتصادی با ایران هدف تحریمهای ثانویه آمریکا قرار گیرند.
در حالی که محاصره دریایی گسترده آمریکا علیه کشتیرانی ایران در جریان مذاکرات همچنان پابرجاست، ایالات متحده و سازمان ملل متحد در حال تدوین طرحی برای حفاظت از کشتیرانی پس از پایان جنگ هستند.
این طرح شامل گشتهای دریایی چندملیتی، افزایش نظارت و عملیات مینروبی در تنگه هرمز برای حفاظت از تردد کشتیها خواهد بود.
