ایران امروز
گئورگی کانتچف، ربکا فنگ / والاستریت ژورنال / ۵ ژوئیه ۲۰۲۶
قیمت نفت به سطوح پیش از جنگ بازگشته است. تردد نفتکشها از تنگه هرمز با سرعت در حال بازیابی است. تولیدکنندگان حاشیه خلیج فارس هم از حالا چاههای متوقفشده را دوباره راهاندازی میکنند.
اما یک چیز زمان بسیار بیشتری میبرد: پر کردن دوباره انبارهای نفت جهان.
سرعت اهمیت دارد. مقدار نفت ذخیرهشده در سراسر جهان نقش محوری در توازن قدرت میان آمریکا و ایران بازی میکند. هرچه کشورها سریعتر ذخایر نفتی خود را پر کنند، توانایی ایران برای تهدید اقتصاد جهانی از طریق گروگان گرفتن تنگه هرمز کمتر میشود.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، هفته گذشته بهصراحت ذخایر نفت و اهرم مذاکره را به هم ربط داد. او در مصاحبهای با مایکل نولز، شخصیت رسانهای، گفت که آمریکا تفاهمنامهای با ایران امضا کرده تا جهان بتواند «بخشی از ذخایر را دوباره پر کند و بعد ببینیم دست تهران سر میز مذاکره چگونه است».
ذخایر نفت ترکیبی است از مخازن تجاری نزدیک پالایشگاهها، نفتکشهایی که پر از نفت در دریا نگه داشته میشوند، و ذخایر استراتژیک دولتی. موجودی انبارها در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، گروهی از کشورهای عمدتاً ثروتمند، از مارس تا مه ۱۶۳ میلیون بشکه کاهش یافت و به پایینترین سطح از دسامبر ۱۹۹۰ رسید.
پر کردن دوباره ذخایر جهانی احتمالاً ماهها اگر نگوییم سالها طول میکشد. این زمان طولانیتر از مهلت ۶۰ روزهای است که در تفاهمنامه برای حل مسائل دشواری مانند برنامه هستهای ایران تعیین شده است.
دو عامل به پر شدن سریعتر ذخایر کمک میکند: کاهش قیمتها و مازاد غافلگیرکننده نفت.
ناتاشا کانوا، رئیس تیم استراتژی کالاهای جهانی در جیپیمورگان، میگوید: «جهش عرضه نفت در آستانه برخورد با بازاری است که فعلاً به آن نیازی ندارد.»
برخی پیشبینی میکنند قیمت نفت که اکنون حدود ۷۰ دلار در هر بشکه است، در ماههای آینده باز هم کاهش یابد و رانندگان و شرکتهای هواپیمایی را بیشتر آسوده کند. تحلیلگران مکواری و سیتیگروپ هفته گذشته هر دو پیشبینی کردند که قیمتها در ماههای آینده میتواند به ۶۰ دلار برسد.
بخشی از دلیل این کاهش پیشبینیشده آن است که مدیران ذخایر استراتژیک فعلاً برای خرید دوباره دست نگه داشتهاند.
طبق گفته کانوا از جیپیمورگان، پیشبینی میشود کشورهای عضو OECD پر کردن ذخایر استراتژیک را در سهماهه چهارم امسال آغاز کنند. آمریکا نیز بازسازی ذخایر خود را در سال ۲۰۲۷ شروع میکند؛ ابتدا با روزی ۱۰۰ هزار بشکه و سپس افزایش به حدود ۱۷۰ هزار بشکه در روز در نیمه دوم سال.
روری جانستون، بنیانگذار مؤسسه تحقیقاتی «کامادیتی کانتکست»، میگوید این چرخش اوضاع از بازاری که در آستانه یک شوک عرضه خطرناک بود به بازاری با عرضه فراوان، «تحولی تقریباً خندهدار در چهارمین ماه بستهبودن تنگه هرمز» است.
تردد نفتکشها از تنگه هرمز به وضعیت عادی جدیدی با حدود ۳۰ تا ۶۰ کشتی در روز رسیده است. این رقم کمتر از قبل از جنگ است، اما برای کاهش فشار بر بازارهای جهانی کافی است.
شرکت ردیابی کشتیها «ورتکسا» برآورد کرده که در ماه ژوئن حدود ۱۴۰ میلیون بشکه نفت خام از منطقه خارج شده است. این یعنی بهطور میانگین حدود ۴.۷ میلیون بشکه در روز، در مقایسه با فقط ۲ میلیون بشکه در روز در ماه مه. خروج نفت خام در اوایل ژوئیه شتاب گرفت و به حدود ۴۰ درصد سطوح پیش از جنگ رسید.
روز یکشنبه، سازمان کشورهای صادرکننده نفت و متحدانش توافق کردند تولید نفت را در ماه اوت ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش دهند. این پنجمین افزایش ماهانه پیاپی است. با بهبود تردد کشتیها از تنگه و بازگشت تولیدکنندگان خلیج فارس به مدار تولید، اعلامیههای افزایش تولید اوپک دیگر مثل چند ماه پیش صرفاً نمادین نیست.
امارات متحده عربی که در ماه مه پس از سالها نارضایتی از سهمیههای تولید، اوپک را ترک کرد، یکی از سریعترین تولیدکنندگان خلیج فارس در افزایش صادرات بوده است.
این کشور از خط لوله جایگزینی استفاده میکند که از ابوظبی به فجیره در خارج از تنگه کشیده شده و همچنین از موج کشتیهایی بهره میبرد که از خلیج خارج میشوند.
کویت سریعتر از انتظار حجم تولید خود را بازیابی کرده است. به گفته جانستون، بارگیری صادراتی این کشور هفته گذشته به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که سطوح پیش از جنگ حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز بود. عربستان سعودی هم علاوه بر نفتکشهایی که اکنون از خلیج خارج میشوند، ارسال نفت از مسیر جایگزین به دریای سرخ را ادامه داده است.
عرضه فراوان و قیمتهای پایین باید در نهایت شرکتها و دولتها را به بازسازی ذخایر ترغیب کند.
سطح نفت خام در ذخیره استراتژیک نفت آمریکا که در سال ۱۹۷۵ پس از تحریم نفتی اعراب ایجاد شد و در غارهای نمکی سواحل خلیج مکزیک قرار دارد، همچنان در حال کاهش است. طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، این ذخایر در هفته منتهی به ۲۶ ژوئن به پایینترین سطح از سال ۱۹۸۳ رسید.
حامد حسین، اقتصاددان کالایی در مؤسسه تحقیقاتی «کپیتال اکونومیکس» مستقر در لندن، میگوید بازگرداندن ذخیره استراتژیک آمریکا به سطوح پیش از جنگ با نرخ ۲۰۰ هزار بشکه در روز، ۱۵ تا ۱۸ ماه طول میکشد. و این یک نرخ خوشبینانه برای خرید است.
پس از آنکه جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ شوک قیمتی نفت را رقم زد، آمریکا تا اواسط ۲۰۲۳ بازسازی ذخیره استراتژیک را شروع نکرد. سپس به مدت ۳۰ ماه تا شروع جنگ با ایران، با نرخ تقریبی ۷۵ هزار بشکه در روز به ذخایر اضافه کرد. تا آن زمان، موجودی انبارها هنوز به شکل قابل توجهی پایینتر از سطح قبل از ۲۰۲۲ بود.
راهول چوداری، تحلیلگر تحقیقات نفت و گاز در «ریستاد انرژی»، میگوید: «واشنگتن پس از چرخه برداشت قبلی، ذخیره استراتژیک را بازسازی نکرد و با تمرکز بر پایین نگهداشتن قیمتها، انگیزه چندانی برای خرید پرشتاب نفت جهت پر کردن دوباره آن ندارد.»
در چین، دولت برای کاهش اثر شوک عرضه خلیج فارس، از ذخایر عظیم نفتی خود که تحلیلگران آن را بین یک میلیارد تا ۱.۴ میلیارد بشکه برآورد میکنند، برداشت کرد.
اما به نظر نمیرسد چین برای پر کردن دوباره عجله داشته باشد. دادههای ورتکسا نشان میدهد که چین در ماه ژوئن فقط روزی ۶ میلیون بشکه نفت خام از طریق دریا وارد کرده است. این رقم تقریباً ۴ میلیون بشکه در روز کمتر از میانگین سال ۲۰۲۵ این کشور است.
البته همه فکر نمیکنند این آرامش فعلی ادامه پیدا کند. نیل کرازبی از شرکت اطلاعات بازار «اسپارتا کامادیتیز» میگوید قیمت نفت به این ایده واکنش نشان میدهد که «خصومتها تا حد زیادی برای همیشه تمام شدهاند». او میافزاید: «من و بسیاری دیگر تردید داریم که این نتیجه واقعی و پایدار باشد.» اما فعلاً شرط بستن برخلاف این روند دشوار است، تا زمانی که درگیری دوباره شعلهور شود.