رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، پیش از برگزاری سیوششمین اجلاس سران کشورهای عضو ناتو، از دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا که برای سفری رسمی وارد ترکیه شده بود در مجموعه ریاست جمهوری “بشتپه” استقبال کرد.
ترامپ گفت: «اگر اجلاس ناتو در ترکیه، کشوری که دوست من، رهبری قدرتمند آن را بر عهده دارد، برگزار نمیشد، احتمالا در این نشست شرکت نمیکردم.»
اردوغان خطاب به دونالد ترامپ افزود: «در تلاشیم روابط ایران و آمریکا را به مسیری سازنده هدایت کنیم. میخواهیم با انجام هر آنچه در توان داریم، گامی در جهت تحقق صلح جهانی برداریم.»
علاوه بر ترامپ رهبران ۳۱ کشور عضو پیمان ناتو نیز در اجلاس آنکار حضور دارند.
اجلاس ناتو در شرایطی برگزار میشود که جنگ اوکراین ادامه دارد، تنش میان ایران و آمریکا همچنان بالاست و تحولات اخیر خاورمیانه بر دستور کار رهبران ناتو سایه انداخته است.
در این میان، این پرسش مطرح است که اجلاس ناتو در آنکارا چه پیام سیاسی و امنیتی برای ایران دارد و آیا دیدار ترامپ و اردوغان میتواند بر روند مذاکرات تهران و واشنگتن تاثیر بگذارد؟
تدابیر امنیتی و نگرانی از واکنش جمهوری اسلامی
همزمان با سفر دونالد ترامپ به آنکارا و تشییع جنازه علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی پرسشهایی درباره احتمال واکنش جمهوری اسلامی علیه ترامپ مطرح شد و تدابیر امنیتی شدیدی در آنکار اتخاذ شد.
خبرگزاری “آناتولی” گزارش داده است که بیش از ۵۶ هزار نیروی امنیتی، شامل نیروهای پلیس، ژاندارمری و سایبری برای تامین امنیت نشست ناتو به کار گرفته شدند.
رضا طالبی، روزنامهنگار و تحلیلگر مسائل ایران، در گفتوگو با دویچهوله فارسی میگوید، بعید است جمهوری اسلامی در شرایط کنونی دست به اقدام انتقامجویانه عملی بزند. به گفته او، ادبیات انتقامگیری بیش از آنکه نشانه آمادگی برای اقدام مستقیم باشد، مصرف داخلی دارد و با هدف “کنترل نیروهای تندرو، نمایش اقتدار و حفظ انسجام داخلی” مطرح میشود.
طالبی معتقد است که ساختار قدرت در جمهوری اسلامی در مقطع کنونی بیش از آنکه بر انتقام تمرکز داشته باشد، در پی مدیریت فضای داخلی و کنترل تنشهاست.
دومان رادمهر، تحلیلگر سیاسی نیز با اشاره به تهدیدهای امنیتی علیه روسای جمهور آمریکا میگوید، سفر ترامپ به ترکیه با یکی از گستردهترین تدابیر امنیتی سالهای اخیر همراه شده است. به گفته او، علاوه بر هزاران نیروی امنیتی ترکیه، حدود هزار نیروی آمریکایی نیز برای تامین امنیت این سفر در آنکارا مستقر شدهاند.
پیام سیاسی و امنیتی اجلاس برای ایران
به باور رضا طالبی، اگرچه ایران یکی از موضوعات مهم اجلاس ناتو خواهد بود، اما دستور کار اصلی این نشست همچنان “جنگ اوکراین، اختلافات میان اعضای ناتو، افزایش بودجه دفاعی و آینده این ائتلاف” است.
او با این حال برگزاری اجلاس در کشور همسایه ایران را دارای پیام سیاسی و امنیتی میداند و معتقد است که این موضوع نشانهای از توجه بیشتر ناتو به تحولات پیرامون ایران است.
به گفته این تحلیلگر سیاسی، نباید این نشست را به معنای تصمیم برای رویارویی مستقیم با جمهوری اسلامی تعبیر کرد، زیرا میان اعضای ناتو درباره نحوه برخورد با ایران همچنان اختلاف نظر وجود دارد.
دومان رادمهر نیز معتقد است که جنگ اخیر و تحولات مرتبط با ایران بر فضای اجلاس تاثیر گذاشته است. او میگوید، آمادگی برخی کشورهای اروپایی برای حضور در تنگه هرمز، پیامی از هماهنگی بیشتر غرب در قبال ایران ارسال میکند و در صورت شکست مذاکرات با ایران، دولت ترامپ ممکن است به دنبال استفاده از ظرفیت و حمایت کشورهای عضو ناتو باشد.
دیدار ترامپ و اردوغان؛ تأثیر بر مذاکرات تهران و واشنگتن
رضا طالبی معتقد است که اهمیت اصلی دیدار ترامپ و اردوغان در نقش میانجیگرانه ترکیه میان تهران و واشنگتن نهفته است.
به گفته او، آنکارا تلاش میکند ضمن حفظ روابط با آمریکا، از تشدید تنش با ایران جلوگیری کند و همزمان جایگاه خود را در روند احتمالی توافق یا مدیریت بحران میان دو کشور تقویت کند.
دومان رادمهر نیز سفر ترامپ را فراتر از حضور در اجلاس ناتو ارزیابی میکند. به باور او، دیدار دوجانبه ترامپ و اردوغان میتواند بخشی از تلاش دو کشور برای بازتعریف گسترش همکاریهای نظامی و تقویت نقش منطقهای ترکیه باشد.
او همچنین معتقد است، با توجه به نقش میانجیگرانه ترکیه و پاکستان، این دیدار میتواند به حفظ مسیر دیپلماسی و ادامه گفتوگوهای تهران و واشنگتن کمک کند.
انتظار میرود ایران یکی از محورهای مهم بیانیه پایانی اجلاس باشد. همچنین گزارشها حاکی از آن است که دونالد ترامپ قصد دارد نارضایتی خود را از برخی کشورهای اروپایی که در جریان جنگ با ایران اجازه استفاده از پایگاههای نظامی خود را به آمریکا ندادند، مطرح کند.
در عین حال، پیشبینی میشود که رهبران ناتو در بیانیه پایانی بار دیگر تاکید کنند که ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد و از تهران بخواهند به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز احترام بگذارد.
